Een korte schermpauze | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 目が疲れています。

   Mijn ogen zijn moe.

   目

   oog

   疲れています

   moe zijn

   Uitgebreide uitleg

   目 betekent hier “ogen”. Het Japanse zelfstandig naamwoord heeft geen verplichte enkelvouds- of meervoudsvorm; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier om de ogen gaat. In een herbruikbaar patroon staat het lichaamsdeel vaak met が: Xが… = “X is …” of “X doet …”, afhankelijk van het predicaat. 疲れています komt van het werkwoord 疲れる (“moe worden”, “vermoeid raken”). De vorm 疲れています bestaat uit de te-vorm 疲れて plus います en beschrijft hier de huidige toestand: “is/zijn moe” of “verkeert/verkeert in een vermoeide toestand”. います maakt de formulering beleefd. Voorbeeld: 彼は疲れています。 — “Hij is moe.” De vorm verandert niet omdat het onderwerp in het Nederlands enkelvoud of meervoud is; het aantal wordt uit de context gehaald. Samen vormen 目が疲れています een beleefde mededeling met 目が als datgene waarvan de toestand wordt beschreven en 疲れています als “is/zijn moe”. Daarom betekent de volledige zin 目が疲れています。 volgens de vaste vertaling: “Mijn ogen zijn moe.”

2. 画面から少し離れて休んでください。

   Neem een korte pauze van het scherm.

   画面

   scherm

   少し

   een beetje

   離れて

   ga op afstand

   休んでください

   rust alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   画面 betekent hier “scherm”. In 画面から markeert から het vertrekpunt of de scheiding: letterlijk “vanaf/weg van het scherm”. Het patroon Nから離れる betekent “afstand nemen van N” of “weggaan bij N”. Een kort voorbeeld: 駅から離れます。 = “Ik ga weg van het station.” 少し betekent “een beetje” of “enigszins”. Het verzacht hier de hoeveelheid afstand: niet ver weg, maar een klein stukje. Het kan ook bij andere werkwoorden staan, bijvoorbeeld 少し待ってください。 = “Wacht alstublieft even.” 離れて is de te-vorm van 離れる, “afstand nemen” of “gescheiden raken”. De te-vorm verbindt deze handeling met de volgende handeling: 離れて休んでください betekent “neem afstand en rust alstublieft”. Het onderwerp wordt in deze vorm niet door een persoonsuitgang aangegeven; de context bepaalt wie de handeling verricht. 離す is een ander werkwoord: dat betekent iemand of iets van iets anders losmaken of verwijderen, dus iemand handelt daarbij op een object. 休んでください bestaat uit de te-vorm 休んで van 休む (“rusten”) plus ください. Vてください is een beleefde manier om iemand te vragen iets te doen: 見てください。 = “Kijk alstublieft.” Hier is de gevraagde handeling rusten; de beleefdheidsvorm voegt geen nieuwe tijd of hoeveelheid toe. Samen vormen de delen 画面から少し離れて休んでください。: “Neem alstublieft een korte pauze van het scherm” — letterlijker: “Neem een beetje afstand van het scherm en rust alstublieft.” De Japanse zin geeft dus zowel de afstand tot het scherm als het rusten aan. De vorm is een beleefd verzoek en past bij de situatie waarin iemand zijn of haar ogen rust moet geven.

3. どのくらい目を休めればいいですか。

   Hoe lang moet ik wegkijken?

   どのくらい

   hoe lang

   目

   ogen

   休めればいいですか

   moet ik rusten?

   Uitgebreide uitleg

   どのくらい vraagt naar de mate of duur. In deze zin betekent het “hoe lang”. Het kan ook naar hoeveelheid of graad vragen; de context bepaalt welke lezing past. Voor duur kun je bijvoorbeeld zeggen: どのくらい待ちますか。 — “Hoe lang wacht u?” 目 betekent hier “oog” of, in deze context, “ogen”. Het zelfstandig naamwoord zelf markeert geen meervoud; het getal blijkt uit de context. In 目を休める is 目 het object van de handeling: letterlijk laat je de ogen rusten. De partikel を markeert dat object. 休めればいいですか bevat 休める, “laten rusten” of “rust geven”, gevolgd door de voorwaardelijke vorm 休めれば. De vorm -ればいいですか vraagt of een handeling de juiste of gewenste manier is: “is het goed als ik …?” of natuurlijker “moet ik …?” Hier gaat het dus om de aanbevolen duur van het rusten van de ogen. ですか maakt de vraag beleefd. In deze zin staat niet een apart werkwoord dat letterlijk “wegkijken” betekent; de Nederlandse vertaling geeft de bedoelde praktische handeling in deze schermcontext weer. Samen vormen どのくらい + 目を休めればいいですか de beleefde vraag: “Hoe lang moet ik mijn ogen laten rusten?” In de gegeven vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “Hoe lang moet ik wegkijken?”

4. 1分、目を休めてください。

   Kijk een minuut weg.

   1分

   één minuut

   目

   ogen

   休めてください

   laat rusten, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   1分 betekent hier een duur van één minuut. 分 is de eenheid voor minuten; in deze combinatie wordt 1分 uitgesproken als いっぷん (ippun). Een duur kan in het Japans vooraan staan zonder dat er hier een apart voorzetsel nodig is. 目 betekent hier “ogen”. De vorm staat met を in 目を; を markeert het directe object van de handeling. Het gaat dus om de ogen als datgene wat rust krijgt, niet om een zelfstandig naamwoord dat “wegkijken” betekent. 休めてください komt van het werkwoord 休める, “iets laten rusten” of “iets rust geven”. 休めて is de te-vorm van dat werkwoord, en ください maakt daarvan een beleefd verzoek: “doe alstublieft …”. Vergelijk 休む, “rusten” (zonder een object), met 目を休める, “de ogen laten rusten”. In dit vaste zinnetje is 休める dus de transitieve vorm die de ogen als object neemt. Samen vormt 1分、目を休めてください het beleefde verzoek: “Laat uw ogen één minuut rusten.” In de gegeven vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “Kijk een minuut weg.” De duur staat vooraan, gevolgd door het object 目を en het verzoek 休めてください.

5. 休んでいる間に、少し水を飲めます。

   Ik kan wat water drinken terwijl ik rust.

   休んでいる

   rusten

   間に

   terwijl; gedurende

   少し

   wat; een beetje

   水

   water

   飲めます

   kan drinken

   Uitgebreide uitleg

   休んでいる komt van 休む («rusten»). De vorm 〜ている geeft hier een toestand of handeling aan die aan de gang is: «aan het rusten zijn». In deze zin is dat het rusten van de spreker, volgens de vaste vertaling. Bijvoorbeeld: 音楽を聞いている betekent «naar muziek aan het luisteren zijn». 間に vormt met wat ervoor staat een tijdsbepaling: A間に betekent «terwijl A» of «gedurende de tijd dat A». Het volgende gebeuren vindt binnen die periode plaats. Hier is 休んでいる間に dus «terwijl ik rust». 少し is een bijwoord dat een kleine hoeveelheid aangeeft, zonder een exact aantal te noemen. Het kan bijvoorbeeld ook bij een handeling staan: 少し待ってください betekent «wacht alstublieft even». 水 is het zelfstandig naamwoord «water». Het kan rechtstreeks als zelfstandig naamwoord worden gebruikt, zoals in 水を飲む («water drinken»). を markeert daar wat gedronken wordt. 飲めます komt van het werkwoord 飲む («drinken»). De mogelijke vorm is 飲める («kunnen drinken»); 飲めます is daarvan de beleefde vorm in de tegenwoordige tijd. De vorm drukt hier uit dat de spreker water kan drinken. De beleefde uitgang ます maakt de zin geschikt voor een neutrale, beleefde mededeling. Samen vormen 休んでいる間に en 少し水を飲めます de betekenis: «Terwijl ik rust, kan ik wat water drinken.» De tijdsbepaling staat vooraan; daarna volgt wat er binnen die rustperiode mogelijk is.

6. そうすれば、目が楽になるはずです。

   Dat zou je ogen beter moeten laten voelen.

   そうすれば

   als je dat doet, dan

   目

   ogen

   楽になる

   comfortabeler worden

   はずです

   zou ... moeten

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば verbindt een voorwaarde met het gevolg: “als je dat doet, dan …” of “als dat zo is, dan …”. Het verwijst naar een eerder genoemde handeling of situatie; in deze zin wordt niet precies vastgelegd welke eerdere handeling daarmee bedoeld is. Een bruikbaar patroon is そうすれば、X: “als dat zo is/doet, dan X”. 目 betekent “oog” of, afhankelijk van de context, “ogen”. Japanse zelfstandige naamwoorden markeren het meervoud niet afzonderlijk; hier past “je ogen” bij de vaste vertaling. De vorm zelf krijgt dus geen aparte meervoudsuitgang. 楽になる betekent dat iets comfortabeler wordt of minder belastend aanvoelt. 楽 is hier een beschrijvend woord voor een comfortabele of minder belastende toestand, en なる betekent “worden”; samen drukken ze een verandering naar die toestand uit. Het patroon Xが楽になる betekent “X wordt comfortabeler/minder belastend”. Voorbeeld: 仕事が楽になる。 — “Het werk wordt gemakkelijker/minder zwaar.” はずです drukt een verwachting uit die de spreker als logisch of waarschijnlijk beschouwt: “zou … moeten” of “hoort … te”. はず geeft de verwachte uitkomst aan en です maakt de formulering beleefd. Dit is geen harde garantie. Voorbeeld: 明日は晴れるはずです。 — “Morgen zou het zonnig moeten zijn.” Samen betekent そうすれば、目が楽になるはずです。: “Als je dat doet, zouden je ogen zich beter moeten voelen.” そうすれば geeft de voorwaarde aan, 目が楽になる beschrijft dat de ogen comfortabeler worden, en はずです presenteert dat als een verwachte uitkomst.

7. そのあと、作業を終えられます。

   Dan kan ik de taak afmaken.

   そのあと

   daarna

   作業

   werk; taak

   終えられます

   kan afmaken

   Uitgebreide uitleg

   そのあと betekent hier ‘daarna’ of ‘na dat moment’. Het is een tijdsbepaling: その verwijst naar iets dat al uit de context bekend is, en あと betekent ‘erna/na’. Samen kun je het hergebruiken in patronen zoals そのあと、休みます。 — ‘Daarna rust ik uit.’ 作業 betekent hier ‘de taak’ of ‘het werk’ dat moet worden afgerond. Dit zelfstandig naamwoord kan in andere contexten ook algemener naar werkzaamheden verwijzen. In 作業を markeert を 作業 als het directe object van de handeling. 終えられます is de beleefde niet-verleden vorm van de mogelijkheid om iets af te ronden. De basisvorm is 終える — ‘iets beëindigen/afronden’; de potentiële vorm is 終えられる — ‘kunnen afronden’, en de beleefde vorm daarvan is 終えられます. Het is dus 終える dat de betekenis ‘afronden’ draagt, niet 作業. Voorbeeld: 仕事を終えられます。 — ‘Ik kan het werk afronden.’ In het Japans wordt het onderwerp vaak weggelaten wanneer het uit de situatie blijkt. In deze vaste vertaling is dat onderwerp ‘ik’. De zin bouwt daarom op als そのあと (‘daarna’) + 作業を (‘de taak’ als object) + 終えられます (‘kan afronden’). Samen betekent de uiting: ‘Daarna kan ik de taak afmaken.’

8. まず休んで、そのあと作業を終えてください。

   Neem eerst de pauze en maak daarna de taak af.

   まず

   eerst

   休んで

   rusten en …

   そのあと

   daarna

   作業

   werk; taak

   終えてください

   maak het alstublieft af

   Uitgebreide uitleg

   まず betekent hier “eerst” en geeft de volgorde aan. Het staat vóór de handeling die als eerste moet gebeuren. Een bruikbaar patroon is まず X = “doe eerst X”. 休んで is de te-vorm van 休む (“rusten”, “pauze nemen”). De te-vorm verbindt deze handeling met de volgende handeling: 休んで、… kan hier worden opgevat als “rust eerst en …”. De vorm 休んで zegt op zichzelf niet wie de handeling uitvoert; dat volgt uit de zinssituatie. Voorbeeld: 少し休んでください。 — “Rust alstublieft even.” そのあと betekent “daarna” of “erna” en verwijst naar wat zojuist als eerste stap is genoemd. Het patroon そのあと、Y betekent “daarna Y”. In de vorige zin komt dezelfde uitdrukking voor als overgang naar het afmaken van het werk. 作業 is een zelfstandig naamwoord voor “werk” of “taak”, vooral een concrete werkzaamheid of opdracht. Het is geen werkwoord: voor “de taak afmaken” is hier het werkwoord 終える nodig. Voorbeeld: 作業を始めます。 — “Ik begin met de taak.” 終えてください bestaat uit 終える (“iets afmaken/beëindigen”) in de vorm 終えて, gevolgd door ください. 終えて is de te-vorm van het transitieve werkwoord 終える; het object staat hier met を: 作業を終える = “de taak afmaken”. ください maakt van de te-vorm een beleefd verzoek: 終えてください = “maak het alstublieft af”. Dit is iets anders dan 終わってください, dat bij het intransitieve 終わる hoort en eerder “wees alstublieft afgelopen” betekent; voor iemand die een taak afmaakt, past 終える bij het genoemde object. Samen geeft まず休んで、そのあと作業を終えてください de volgorde: neem eerst een pauze en maak daarna de taak af. まず markeert de eerste stap, de te-vorm verbindt die stap met de rest, そのあと markeert de tweede stap, en 終えてください formuleert die tweede stap als een beleefd verzoek.