Een rustige studieplek vinden | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. このテーブルは空いていますか？

   Is deze tafel vrij?

   この

   deze

   テーブル

   tafel

   空いています

   vrij / beschikbaar

   か？

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier ‘deze’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt: この + zelfstandig naamwoord. Het woord zelf verandert niet naar geslacht of getal. Bijvoorbeeld: この本 = ‘dit boek’. テーブル betekent ‘tafel’. Dit is een zelfstandig naamwoord; in deze zin wordt het voorafgegaan door この, waardoor de combinatie このテーブル ‘deze tafel’ betekent. 空いています betekent hier dat de tafel vrij of beschikbaar is. De vorm hangt samen met 空く (‘leeg/vrij worden’): 空いている beschrijft de daaruit ontstane toestand, en 空いています is de beleefde vorm daarvan. Dit moet hier niet worden verward met een algemene vraag of de tafel fysiek leeg is; volgens de vaste vertaling gaat het om beschikbaarheid om aan de tafel te zitten. Een bruikbaar voorbeeld is 席が空いています — ‘Er is een plaats vrij.’ か？ maakt van de voorafgaande mededeling een beleefde ja-neevraag. か staat hier aan het einde; het is niet zelf de betekenis ‘vrij’ of ‘tafel’. Samen vormen このテーブル (‘deze tafel’) en 空いていますか？ (‘is vrij/beschikbaar?’) de volledige vraag: ‘Is deze tafel vrij?’

2. ここには誰も座っていません。

   Niemand zit hier.

   ここには

   hier, op deze plek

   誰も

   niemand

   座っていません

   zit niet

   Uitgebreide uitleg

   ここには betekent hier, op deze plek. ここ betekent “hier”; に markeert de plaats waar iemand of iets zich bevindt of waar een toestand geldt. は maakt die plaats tot gespreksonderwerp en kan een lichte tegenstelling oproepen, zonder dat hier noodzakelijk een expliciete vergelijking wordt gemaakt. Patroon: plaats + に + は. 誰も betekent in deze zin “niemand”. 誰 betekent “wie” en も krijgt samen met een negatieve predicatie de betekenis “niemand”. Zonder zo’n negatieve predicatie betekent 誰も niet automatisch “niemand”; de betekenis ontstaat door de combinatie met wat volgt. Ter vergelijking: 誰か betekent in een passende context “iemand”. 座っていません geeft hier weer dat er niemand zit. De basisvorm van het lexicale werkwoord is 座る, dat “zitten” of “gaan zitten” kan betekenen. Hier verschijnt het als 座って, de te-vorm. Daarna staat いる; in 座っている drukt dat een voortdurende toestand uit: “zitten”. De negatieve beleefde vorm is 座っていません; de ontkenning hoort dus bij de vorm 座っている, niet bij 座る zelf. De bevestigende beleefde vorm is bijvoorbeeld 座っています: “zit” of “zitten”. Samen vormen ここには + 誰も + 座っていません de betekenis “Hier zit niemand.” ここには markeert de plaats als gespreksonderwerp, 誰も betekent onder de negatieve predicatie “niemand”, en 座っていません ontkent de toestand van zitten. De zin is beleefd geformuleerd.

3. 静かに座れる場所が必要です。

   Ik heb een rustige plek nodig om te zitten.

   静かに

   rustig; stil

   座れる

   kunnen zitten

   場所

   plek; plaats

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   静かに komt van 静かだ en maakt van de betekenis “rustig/stil” een bijwoordelijke vorm. In deze zin draagt het bij aan de beschrijving van de gewenste plek: het gaat om een plek waar men rustig kan zitten. Voor een zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld 静かな場所 (“een rustige plek”); vóór een werkwoord staat de vorm 静かに, zoals in 静かに話す (“rustig praten”). 座れる is de mogelijke vorm van 座る (“zitten”): 座る → 座れる (“kunnen zitten”). Hier beschrijft het 場所: 座れる場所 betekent “een plek waar men kan zitten”. De vorm drukt hier geschiktheid of mogelijkheid uit, niet op zichzelf een bevel of toestemming. Een vergelijkbaar patroon is 読める本 (“een boek dat men kan lezen”). 場所 betekent “plek” of “plaats”. In 座れる場所 is het de kern van de woordgroep; 静かに en 座れる geven aan wat voor plek bedoeld wordt. Het zelfstandig naamwoord kan ook zonder deze bepalingen voorkomen, bijvoorbeeld この場所 (“deze plek”), maar de demonstratief この is geen onderdeel van de vaste zin. 必要です betekent “nodig zijn” en is de beleefde vorm van de uitspraak dat iets nodig is. Het patroon Xが必要です betekent letterlijk dat X nodig is; in natuurlijk Nederlands wordt dat vaak weergegeven als “ik heb X nodig”. In deze zin markeert が dus 静かに座れる場所 als datgene wat nodig is. 必要 is hier geen werkwoordelijke vorm die met persoon of getal verandert; です geeft de beleefde formulering. Samen vormt 静かに座れる場所が必要です。 de structuur ［rustig kunnen zitten + plek］が nodig zijn: “Ik heb een rustige plek nodig om te zitten.” De zin zegt dat de spreker zo’n plek nodig heeft; hij specificeert niet welke concrete plek dat is.

4. このテーブルはドアから離れています。

   Deze tafel staat ver van de deur.

   この

   deze

   テーブル

   tafel

   ドア

   deur

   離れています

   op afstand zijn

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”: このテーブル = “deze tafel”. Japanse aanwijzende woorden veranderen niet mee met enkelvoud of meervoud. Vergelijk voor dezelfde functie その (“die bij de gesprekspartner”) en あの (“die daar, verder weg”). Voorbeeld: この本 betekent “dit boek”. テーブル is een zelfstandig naamwoord en een leenwoord voor “tafel”. Het kan rechtstreeks na een aanwijzer komen, zonder lidwoord: このテーブル. ドア is een zelfstandig naamwoord en betekent “deur”. In ドアから geeft het partikel から het referentiepunt aan: letterlijk “vanaf/bij de deur”. Bij afstand betekent Xから離れる “van X weggaan” of, met een toestand, “van X af staan”. 離れています komt van het intransitieve werkwoord 離れる, “zich verwijderen” of “los/af zijn”. De vorm 離れています gebruikt ている om de bestaande toestand te beschrijven en is beleefd; hier betekent zij dus dat de tafel op afstand van de deur staat. De vorm verandert niet omdat テーブル grammaticaal enkelvoud is; Japans markeert dat hier niet op het werkwoord. Voorbeeld: 駅から離れています。 — “Het ligt ver van het station.” In de volledige zin maakt は van このテーブル het gespreksonderwerp. ドアから bepaalt waarvan de afstand wordt gemeten, en 離れています beschrijft de huidige toestand. Samen betekent このテーブルはドアから離れています。: “Deze tafel staat ver van de deur.”

5. では、ここは勉強にいい場所です。

   Dan is dit een goede plek om te studeren.

   では

   dan; welnu

   ここ

   hier

   勉強

   studie; studeren

   いい

   goed

   場所

   plek; plaats

   Uitgebreide uitleg

   では opent hier de conclusie of overgang: “dan” of “welnu”. Het bestaat uit で en は, maar leer het in deze zin vooral als een vaste gespreksovergang. Het zegt op zichzelf niet wie of wat de locatie is. ここ betekent “hier” en verwijst naar de plaats die in de situatie als nabij of als de huidige plaats wordt aangewezen. Het is een plaatsaanduidend woord; het verandert niet naar gelang van het zelfstandige naamwoord dat men met de plaats bedoelt. Een nuttig contrast is そこ “daar bij jou of bij de gesprekspartner” en あそこ “daar verder weg”. Voorbeeld: ここで勉強します。 — “Ik studeer hier.” 勉強 betekent hier “studeren” of “studie”. Als zelfstandig naamwoord kan het met する worden gecombineerd: 勉強する betekent “studeren”. In 勉強にいい staat 勉強 met に om het doel of gebruik aan te geven: iets is goed voor het studeren. Voorbeeld: この部屋は勉強にいいです。 — “Deze kamer is goed om te studeren.” いい betekent hier “goed” in de beoordeling van de plaats. De vorm いい is de gewone vorm van het bijvoeglijke woord; よい is een formelere of meer schrijftalige variant. De ontkenning is よくない, niet een vorm die je rechtstreeks als *いいない* maakt. In deze zin beoordeelt いい de geschiktheid van de plaats voor 勉強. 場所 betekent “plek” of “plaats”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt hier samen met です het naamwoordelijke einde van de zin. In いい場所 staat いい vóór 場所 en beschrijft het de plek als goed; 場所 zelf betekent niet “goede plek” zonder dat bijvoeglijke woord. Voorbeeld: 静かな場所です。 — “Het is een rustige plek.” Samen vormen de delen: では “dan”, ここは “wat deze plaats betreft”, 勉強にいい “goed voor studeren” en 場所です “is een plek”. De volledige betekenis is dus: “Dan is dit een goede plek om te studeren.” De は in ここは markeert hier/deze plaats als onderwerp van bespreking, terwijl に in 勉強にいい het doel of de geschiktheid aangeeft. です maakt de mededeling beleefd.

6. 勉強するときは、小さい声で話してください。

   Praat zacht terwijl je studeert.

   勉強する

   studeren

   ときは

   wanneer; als het gaat om

   小さい

   klein; zacht

   声

   stem; stemgeluid

   話してください

   praat alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   勉強する betekent hier “studeren”. Dit is de woordenboekvorm van het werkwoord; in 勉強するとき staat het vóór とき om de situatie “wanneer je studeert” aan te geven. De vorm verandert hier niet om een persoon aan te duiden. ときは betekent “wanneer; als het om het moment gaat dat”. とき is letterlijk “tijd/moment”, en は maakt die situatie het onderwerp van de opmerking. Een herbruikbaar patroon is: werkwoord in de gewone vorm + ときは — bijvoorbeeld 寝るときは (“wanneer je gaat slapen”). 小さい betekent hier “klein” en beschrijft 声. Bij een stem krijgt het in deze context de natuurlijke betekenis “zacht” of “zachtjes”. De vorm 小さい is de tegenwoordige vorm van een zogenoemd i-adjectief; bijvoorbeeld 小さい声 betekent “een zachte/kleine stem”. Het tegenovergestelde is 大きい (“groot”; bij een stem “hard”). 声 betekent “stem” of “stemgeluid”. In 小さい声で geeft het partikel で aan op welke manier de handeling gebeurt: “met een zachte stem”. Het patroon ...声で話す is bruikbaar voor “met een ... stem praten”. 話してください betekent “praat alstublieft”. De basisvorm is 話す (“praten”); 話して is de te-vorm, en 話してください gebruikt てください om een beleefd verzoek te doen. Het verzoek richt zich op de aangesprokene. Samen ontstaat: 勉強するときは (“wanneer je studeert”), 小さい声で (“met een zachte stem”) en 話してください (“praat alstublieft”). De volledige betekenis is dus: “Praat zacht terwijl je studeert.”

7. はい、声を小さくします。

   Zeker, ik zal zacht praten.

   はい

   ja

   声

   stem

   小さく

   zacht(er), op laag volume

   します

   doen; maken

   Uitgebreide uitleg

   はい betekent hier bevestigend “zeker” of “ja”. Het is een kort zelfstandig antwoord en staat aan het begin van de zin. Voorbeeld: はい、わかりました。 — “Ja, ik begrijp het.” 声 betekent “stem”. In deze zin gaat het om het geluidsniveau van de stem. Het zelfstandig naamwoord wordt vaak gecombineerd met 声を wanneer de stem het object is van een handeling. Voorbeeld: 声を聞きました。 — “Ik hoorde een stem.” 小さく is de bijwoordelijke vorm van het bijvoeglijk naamwoord 小さい (“klein”). In 声を小さくする beschrijft het niet vooral fysieke grootte, maar een lager volume: de stem zachter maken. De vorm 小さく wordt gebruikt vóór する om een verandering naar die toestand uit te drukken. Voorbeeld: 音を小さくしてください。 — “Zet het geluid zachter, alstublieft.” します is de beleefde niet-verleden vorm van する (“doen; maken”). In deze zin staat het in de vaste, productieve constructie Xを小さくする: “X kleiner/zachter maken”. De beleefde vorm します kan volgens de context ook een toekomstige bedoeling uitdrukken; hier past daarom “ik zal ...”. Samen vormen 声を小さくします de betekenis “ik zal mijn stem zachter maken” of natuurlijker “ik zal zacht praten”. を markeert 声 als datgene waarvan het volume wordt veranderd, 小さく geeft de nieuwe toestand aan en します drukt de voorgenomen handeling beleefd uit. Met het bevestigende はい wordt de volledige uiting: “Zeker, ik zal zacht praten.”

8. それはほかの人が勉強する助けになります。

   Dat helpt andere mensen studeren.

   それ

   dat

   ほかの人

   andere mensen

   勉強する

   studeren

   助けになります

   helpt

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “dat”. Het is een aanwijzend voornaamwoord; de concrete verwijzing wordt in de vaste zin niet nader benoemd. Met は wordt het als gespreksonderwerp gemarkeerd: それは = “wat dat betreft / dat ...”. ほかの人 betekent “andere mensen”. ほか drukt “anders/overig” uit en 人 betekent “persoon/mens”. Het geheel kan afhankelijk van de context naar één of meer andere mensen verwijzen; de Japanse vorm zelf verplicht hier geen enkelvoud of meervoud. 勉強する betekent “studeren”. 勉強する is de woordenboekvorm; する vormt hier samen met het zelfstandig naamwoord 勉強 een werkwoord. Deze vorm kan in een bijzin vóór een zelfstandig naamwoord staan. In 勉強する助け beschrijft “studeren” dus het soort hulp: hulp bij het studeren. 助けになります betekent in deze zin “helpt” of letterlijker “wordt hulp”. 助け is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “hulp”; なる betekent “worden”. In de vaste uitdrukking 助けになる betekent het geheel “helpen” of “van nut zijn”. なります is de beleefde tegenwoordige vorm van なる; に markeert de toestand of rol die ontstaat. Een vergelijkbaar patroon is 役に立ちます, “nuttig zijn”, maar dat is een andere uitdrukking. De structuur is それは [ほかの人が 勉強する] 助けになります. ほかの人が markeert de mensen die studeren, terwijl 勉強する die activiteit nader bepaalt. Samen vormt dit “hulp voor andere mensen om te studeren”; met それは als onderwerp ontstaat de volledige betekenis: “Dat helpt andere mensen studeren.”