Een computer en printer gebruiken in de bibliotheek | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. このパソコンを使ってもいいですか。

   Mag ik deze computer gebruiken?

   この

   deze

   パソコン

   computer

   使って

   gebruiken

   もいいですか

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en verwijst naar iets dat de spreker als nabij presenteert: hier “deze”. Het verandert niet van vorm voor enkelvoud of meervoud. Een nuttig contrast is その, zoals in de volgende zin: dat verwijst naar iets dat bij de aangesprokene of in de eerder genoemde context hoort. Voorbeeld: この本 betekent “dit boek”. パソコン is het zelfstandig naamwoord voor “computer”, meer bepaald een personal computer. Het is een leenwoord en wordt in het Japans als één zelfstandig naamwoord gebruikt. Voorbeeld: パソコンを使います。 betekent “Ik gebruik een computer.” 使って is de te-vorm van het werkwoord 使う (“gebruiken”). De te-vorm eindigt hier op -って; 使う → 使って. In deze zin staat die vorm niet op zichzelf, maar vóór もいいですか. 使って + もいいですか vormt het patroon V-てもいいですか, waarmee je beleefd vraagt of een handeling toegestaan is: “Mag ik V-en?” Het も hoort hier bij dit toestemmingspatroon; het betekent in deze combinatie niet eenvoudigweg “ook”. Voorbeeld: ここに座ってもいいですか。 betekent “Mag ik hier zitten?” De delen worden zo samengevoegd: このパソコン is “deze computer”, en このパソコンを使ってもいいですか vraagt letterlijk of het toegestaan is die computer te gebruiken. De volledige betekenis is daarom: “Mag ik deze computer gebruiken?”

2. そのパソコンは空いています。

   Die computer is vrij.

   その

   die/dat

   パソコン

   computer

   空いています

   is vrij

   Uitgebreide uitleg

   その betekent hier “die/dat” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. In deze context verwijst そのパソコン naar de computer die in het gesprek wordt aangeduid. Het patroon is その + zelfstandig naamwoord; この betekent daarentegen “deze” vanuit het perspectief van de spreker. その verandert niet naar getal of grammaticaal geslacht. パソコン betekent hier “computer”. Het is een zelfstandig naamwoord. Japanse zelfstandige naamwoorden hebben doorgaans geen verplichte meervoudsvorm; het getal blijkt uit de context. Een bruikbaar voorbeeld is このパソコン — “deze computer”. 空いています komt van 空く, “vrij of beschikbaar worden/zijn”. Hier beschrijft het de toestand van beschikbaarheid: de computer is vrij om te gebruiken. 空いて is de te-vorm van 空く; います maakt deel uit van de beleefde vorm die deze voortduring of toestand uitdrukt. Dit moet je onderscheiden van 開く, dat bijvoorbeeld “openen” of “opengaan” betekent. Samen vormen そのパソコン (“die computer”) en 空いています (“is vrij/beschikbaar”) de volledige betekenis: “Die computer is vrij.”

3. 画面がとても明るいです。

   Het scherm is erg helder.

   画面

   scherm

   とても

   erg

   明るい

   helder

   Uitgebreide uitleg

   画面 betekent hier “scherm”. Dit is een zelfstandig naamwoord; dezelfde vorm kan bijvoorbeeld ook in een samenstelling voorkomen, zoals 画面の明るさ (“de helderheid van het scherm”) in de volgende zin. Voorbeeld: 画面を見ます。 — “Ik kijk naar het scherm.” とても versterkt het woord dat erop volgt en betekent hier “erg”. Het staat vóór 明るい en maakt de beschrijving sterker. Voorbeeld: とても大きいです。 — “Het is erg groot.” 明るい betekent hier “helder”, in de zin van een scherm met veel licht. Het is een i-adjectief: de vorm 明るい wordt gebruikt voor een beschrijving in de tegenwoordige, niet-verleden vorm. Voorbeeld: 部屋が明るいです。 — “De kamer is helder.” Het tegenovergestelde in deze betekenis is 暗い (“donker”). です staat in het vaste zinsdeel na de beschrijving en maakt de uitspraak beleefd. De combinatie 明るいです betekent dus beleefd “is helder”. Samen vormen 画面が en とても明るいです de structuur “het scherm is erg helder”: が markeert 画面 als datgene waarover de beschrijving gaat, とても versterkt de beschrijving en 明るい zegt wat de toestand van het scherm is. De volledige betekenis is: “Het scherm is erg helder.”

4. ここで画面の明るさを下げられます。

   Je kunt de helderheid hier lager zetten.

   ここで

   hier

   画面

   scherm

   明るさ

   helderheid

   下げられます

   lager kunnen zetten

   Uitgebreide uitleg

   ここで betekent hier, op deze plaats. ここ wijst naar een plaats in de buurt van de spreker of naar de relevante huidige plaats; で markeert de plaats waar de handeling gebeurt. Voorbeeld: ここで待ちます。 — Ik wacht hier. 画面 betekent scherm. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 画面が明るいです。 — Het scherm is helder. In de vorige zin wordt gezegd dat het scherm erg helder is; dat is de concrete aanleiding die in de context wordt genoemd. 明るさ betekent helderheid. Dit is de zelfstandig gebruikte vorm van 明るい (helder/licht): 明るい → 明るさ. Het achtervoegsel -さ maakt van een eigenschap een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 部屋の明るさを調整します。 — Ik stel de helderheid van de kamer af. 下げられます betekent hier kunt ... lager zetten of kunt ... verlagen. De basisvorm is 下げる (lager zetten, verlagen); 下げられる is de potentiële vorm, en 下げられます is daarvan de beleefde vorm. In deze zin drukt られ dus mogelijkheid uit, niet een passieve handeling. Voorbeeld: 音量を下げられます。 — Je kunt het volume lager zetten. Het tegenovergestelde werkwoord is 上げる (hoger zetten, verhogen). Samen vormen de delen: ここで (hier) + 画面の明るさを (de helderheid van het scherm, als object) + 下げられます (kunt lager zetten). De volledige betekenis is: “Je kunt de helderheid van het scherm hier lager zetten.” Het onderwerp van 下げられます wordt in het Japans niet uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat de aangesprokene, “je”, de bedoelde handelende persoon is.

5. プリンターも使ってもいいですか。

   Mag ik de printer ook gebruiken?

   プリンター

   printer

   も

   ook

   使って

   gebruiken

   いいですか

   is het goed?

   Uitgebreide uitleg

   プリンター betekent hier “printer”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met の kun je het bijvoorbeeld aan een ander zelfstandig naamwoord koppelen: プリンターの説明 betekent “de uitleg van de printer”. も voegt “ook” toe aan het element ervoor. プリンターも betekent hier dus “de printer ook”. も is geen zelfstandig naamwoord en drukt hier niet op zichzelf een aantal uit. 使って is de te-vorm van 使う (“gebruiken”). De te-vorm kan deel zijn van een vaste constructie met een volgende uitdrukking. In Vてはいけません betekent die constructie bijvoorbeeld “je mag V niet doen”. Hier vormt 使って samen met もいいですか het patroon voor toestemming. いいですか betekent letterlijk ongeveer “is het goed?”. In het patroon Vてもいいですか vraag je beleefd of het toegestaan is om V te doen. 使ってもいいですか betekent daarom “mag ik het gebruiken?”. In ですか maakt か de uiting tot een vraag en draagt です bij aan de beleefde stijl; geen van beide verandert 使う in een andere basisvorm. Samen betekent プリンターも使ってもいいですか。: “Mag ik de printer ook gebruiken?” De spreker vraagt toestemming om de printer te gebruiken en geeft met も aan dat dit gebruik er ook bij komt.

6. 机の近くのプリンターを使えます。

   Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.

   机

   bureau

   近く

   in de buurt

   プリンター

   printer

   使えます

   kunt gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   机 betekent hier “bureau” en is een zelfstandig naamwoord. In 机の近く verbindt の dit woord met 近く: letterlijk gaat het om de buurt van het bureau. 近く betekent “in de buurt”. Het staat hier als zelfstandig gebruikt plaatswoord in de constructie 机の近くのプリンター: “de printer die bij het bureau is”. Het tweede の verbindt deze plaatsbepaling met プリンター en maakt er een bepaling van het zelfstandig naamwoord van. プリンター is het zelfstandig naamwoord “printer”. De volledige nominale groep 机の近くのプリンター betekent dus “de printer bij het bureau”. De Japanse partikels の drukken hier een verbinding of nadere bepaling uit; ze betekenen niet allebei afzonderlijk “van” in de uiteindelijke Nederlandse formulering. 使えます is de beleefde niet-verleden vorm van 使える, de mogelijke vorm van 使う (“gebruiken”). 使う betekent “gebruiken”; 使える betekent “kunnen gebruiken”. De vorm 使えます drukt hier dus uit dat de aangesprokene de printer kan gebruiken. De beleefde gewone vorm “gebruikt” zou 使います zijn, maar die drukt niet dezelfde mogelijkheid uit. Het onderwerp wordt in deze Japanse zin niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt hier “je” de bedoelde gebruiker. Het patroon Xを使えます betekent “je kunt X gebruiken”, waarbij を het gebruikte voorwerp markeert. In deze zin is プリンター dat voorwerp. Samen vormen 机の近くのプリンターを使えます de betekenis “Je kunt de printer bij het bureau gebruiken.” De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde mededeling.

7. 音声を再生するときは、ヘッドホンを使います。

   Ik gebruik een koptelefoon als ik audio afspeel.

   音声

   audio

   再生する

   afspelen

   ときは

   wanneer / als

   ヘッドホン

   koptelefoon

   使います

   gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   音声 betekent hier audio of een geluidsopname. Het staat met を als object van de handeling: 音声を = audio als datgene wat wordt afgespeeld. 音声 is een zelfstandig naamwoord; het is niet hetzelfde als 声 (een stem of het geluid van een persoon). 再生するときは geeft in deze zin het moment of de voorwaarde aan: “wanneer/als ik afspeel”. De vorm 再生する is de woordenboekvorm van 再生する “afspelen”; 再生 is daarbij het zelfstandige deel en する maakt de uitdrukking werkwoordelijk. とき betekent “tijdstip” of “moment” en staat hier na de gewone, niet-verleden vorm 再生する: 再生するとき = “wanneer ik afspeel”. は markeert de hele tijdsomstandigheid als onderwerp van gesprek of kader; het maakt die omstandigheid niet grammaticaal tot het onderwerp van 使います. Het kan ook een lichte afbakening of tegenstelling geven. Voorbeeld: 出かけるときは、電気を消します。 = “Als ik wegga, doe ik het licht uit.” ヘッドホン is “koptelefoon”. Dit is een zelfstandig naamwoord in katakana. Het krijgt hier geen zichtbaar meervoud; de context bepaalt of het om één koptelefoon of om koptelefoons als soort gaat. 使います betekent hier “gebruiken”. De woordenboekvorm is 使う; 使います is de beleefde niet-verleden vorm. In combinatie met ヘッドホンを betekent het “een koptelefoon gebruiken”. De vorm 使います kan afhankelijk van de context zowel een huidige gewoonte als een toekomstige handeling uitdrukken. Voorbeeld: このペンを使います。 = “Ik gebruik deze pen.” Samen is de structuur 音声を再生するときは、ヘッドホンを使います: 音声を noemt wat wordt afgespeeld, 再生するときは bakent het moment “als ik afspeel” af, en ヘッドホンを使います zegt wat de spreker dan gebruikt. De volledige betekenis is: “Ik gebruik een koptelefoon als ik audio afspeel.”

8. それで、部屋は静かになります。

   Zo blijft het stil in de ruimte.

   それで

   zo / daardoor

   部屋

   kamer / ruimte

   静か

   stil

   なります

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   それで verbindt deze zin met de voorafgaande situatie en betekent hier ongeveer “zo” of “daardoor”. Het is hier geen vraagwoord. Voorbeeld: 雨です。それで、出かけません。 — “Het regent. Daarom ga ik niet naar buiten.” 部屋 betekent “kamer” en kan afhankelijk van de context ook als “ruimte” worden vertaald. Het partikel は maakt 部屋 tot het onderwerp van bespreking: “wat de kamer betreft”. は markeert niet automatisch de uitvoerder van een handeling; hier wordt een toestand van de ruimte beschreven. 静か betekent hier “stil”. Het is een zogenoemd な-bijvoeglijk naamwoord. Vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het な: 静かな部屋 — “een stille kamer”. Als predicaat kan het na het onderwerp staan: 部屋は静かです — “De kamer is stil.” In 部屋は静か is 部屋 dus het onderwerp van bespreking en 静か de beschreven toestand; 静か is niet zelf het onderwerp. 静かに is een andere vorm, die bijvoorbeeld vóór een werkwoord kan staan: 静かに話します — “Ik praat zacht.” なります is de beleefde tegenwoordige vorm van なる, “worden” of “veranderen in”. なる is de neutrale basisvorm; なります voegt beleefdheid toe. Na een な-bijvoeglijk naamwoord komt に: 静かになります — “stil worden”. Deze combinatie beschrijft dus een overgang naar stilte, niet alleen een toestand die al bestaat. Voorbeeld: 部屋が明るくなります。 — “De kamer wordt lichter.” Samen vormen それで en 部屋は静かになります de betekenis “Zo/daardoor wordt de ruimte stil”. De vaste Nederlandse vertaling legt de nadruk op het resultaat en zegt “Zo blijft het stil in de ruimte”; de Japanse vorm なります zelf beschrijft letterlijk het stil worden. Het herbruikbare patroon is それで、[onderwerp]は [toestand]に なります: “Daardoor wordt [het onderwerp] [toestand].”