Een hamer en spijker lenen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 使えるハンマーはありますか。

   Heb je een hamer die ik kan gebruiken?

   使える

   die ik kan gebruiken

   ハンマー

   hamer

   ありますか

   is er? / is het beschikbaar?

   Uitgebreide uitleg

   使える betekent hier “die ik kan gebruiken”. Dit is de potentiële, niet-verleden vorm van 使う (“gebruiken”): 使う = gebruiken, 使える = kunnen gebruiken. Deze vorm staat vóór een zelfstandig naamwoord om het nader te beschrijven, zoals in 使える道具 (“gereedschap dat ik kan gebruiken”). Afhankelijk van de context kan 使える ook “bruikbaar” betekenen. ハンマー is een zelfstandig naamwoord en betekent “hamer”. Het is een leenwoord dat in katakana wordt geschreven. In deze zin is het de zaak waarvan de beschikbaarheid wordt gevraagd. ありますか is de beleefde vraagvorm van ある, dat hier het bestaan of de beschikbaarheid van een niet-levende zaak uitdrukt. か maakt van de voorafgaande beleefde vorm een vraag. あります drukt hier geen expliciet aantal uit; het gaat om de beschikbaarheid van een hamer. Samen vormt 使えるハンマー de woordgroep “een hamer die ik kan gebruiken”. Daarop volgt de beleefde vraag naar beschikbaarheid: “Heb je een hamer die ik kan gebruiken?”

2. これを使ってください。でも、取っ手をしっかり持ってください。

   Gebruik deze, maar houd het handvat stevig vast.

   これを

   dit/deze als lijdend voorwerp

   使ってください

   gebruik alstublieft

   でも

   maar

   取っ手

   handvat

   しっかり

   stevig

   持ってください

   houd vast, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   これを verwijst hier naar het voorwerp dat de spreker aanwijst of al in de situatie beschikbaar heeft: これ betekent “dit/deze” en を markeert het als direct object. De vorm これ zegt op zichzelf niets over grammaticaal geslacht of aantal van het voorwerp. Een bruikbaar contrast is それ voor “dat/die” bij de aangesprokene en あれ voor “dat/die daar”. 使ってください betekent hier “gebruik alstublieft”. Het werkwoord is 使う (“gebruiken”); 使って is de verbindingsvorm en ください maakt er een beleefd verzoek van. Het patroon Vてください is herbruikbaar voor een verzoek, bijvoorbeeld: 見てください。 — “Kijk alstublieft.” Dit is een verzoek, geen mededeling dat de handeling al is uitgevoerd. でも verbindt de twee verzoeken met een tegenstelling: “maar”. Het staat hier aan het begin van het tweede deel. 取っ手 is het zelfstandig naamwoord “handvat” of “greep”. In deze zin is het het voorwerp dat stevig moet worden vastgehouden. Het woord heeft hier geen werkwoordelijke functie. しっかり beschrijft hoe de handeling moet gebeuren: stevig en goed vast. Het is een bijwoord en bepaalt hier 持つ, niet 取っ手. Afhankelijk van de context kan しっかり ook “grondig” of “goed” betekenen, maar in deze zin past de betekenis “stevig”. 持ってください betekent hier “houd vast, alstublieft”. Het werkwoord is 持つ (“vasthouden” of “dragen”); 持って is de verbindingsvorm, gevolgd door ください als beleefde verzoeksvorm. Hetzelfde patroon Vてください verschijnt dus opnieuw, maar met een ander werkwoord. Bijvoorbeeld: これを持ってください。 — “Houd dit alstublieft vast.” Samen vormen de delen eerst het verzoek これを使ってください: “Gebruik dit/deze alstublieft.” でも verbindt daarmee het tweede verzoek, en 取っ手をしっかり持ってください betekent: “houd het handvat stevig vast.” De volledige uiting is daarom: “Gebruik deze, maar houd het handvat stevig vast.”

3. この棚を直すために、ハンマーが必要です。

   Ik heb hem nodig om deze plank te repareren.

   この

   deze

   棚

   plank

   直す

   repareren

   ために

   om ... te; met als doel

   ハンマー

   hamer

   が必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór 棚 en maakt er een aanwijzende bepaling van: “deze”. Het verandert niet mee met aantal of grammaticaal geslacht. Het verwijst hier, volgens de vaste vertaling, naar de bedoelde plank/schap; het Japanse woord 棚 betekent een plank, schap of rek, afhankelijk van de context. 棚 is het zelfstandige naamwoord voor “plank/schap”. Een nuttig patroon is この + zelfstandig naamwoord: この本 betekent bijvoorbeeld “dit boek”. Het aanwijzende woord en het zelfstandig naamwoord vormen samen één naamwoordgroep. 直す betekent hier “repareren”. Dit is de woordenboekvorm; die vorm staat onder andere vóór ために om een doel uit te drukken. Een voorbeeld is 自転車を直す — “een fiets repareren”. ために geeft hier het doel aan: “om ... te” of “met als doel ...”. Na een werkwoord in de woordenboekvorm volgt het patroon werkwoord + ために: 勉強するために図書館へ行きます betekent “Ik ga naar de bibliotheek om te studeren”. In de vaste zin vormt 直すために dus “om [deze plank/dit schap] te repareren”. ハンマー is een leenwoord voor “hamer”. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze zin is het de concrete zaak die nodig is; de vaste Nederlandse vertaling geeft die zaak weer met hem. が必要です bestaat uit が, dat hetgene markeert waaraan behoefte is, en 必要です, “nodig zijn” of “noodzakelijk zijn”. Het relevante patroon is Xが必要です: letterlijk is X nodig, terwijl het in het Nederlands natuurlijk kan worden vertaald als “ik heb X nodig”. 必要 is hier het woord dat “nodig/noodzakelijk” betekent; です maakt de formulering beleefd. Een voorbeeld is 水が必要です — “Ik heb water nodig.” Samen betekent この棚を直すために “om deze plank/dit schap te repareren”. を markeert この棚 als datgene waarop 直す gericht is. Daarna zegt ハンマーが必要です dat een hamer daarvoor nodig is. De volledige betekenis is: “Ik heb hem nodig om deze plank te repareren.”

4. くぎも必要ですか。

   Heb je ook spijkers nodig?

   くぎ

   spijker(s)

   も

   ook

   必要ですか

   is het nodig? / heb je het nodig?

   Uitgebreide uitleg

   くぎ betekent hier “spijker” of “spijkers”. Het Japanse zelfstandig naamwoord markeert op zichzelf geen verplicht enkelvoud of meervoud; het aantal wordt alleen duidelijk wanneer de context of een telwoord dat aangeeft. In de volgende zin maakt 一本 bijvoorbeeld expliciet dat het om één spijker gaat. Voorbeeld: くぎを買います。— “Ik koop spijkers.” も wordt achter くぎ geplaatst en voegt de betekenis “ook” toe. Het maakt dus van “spijkers zijn nodig” de aanvullende vraag “zijn spijkers ook nodig?” De partikelvorm blijft hier も; hij is niet zelf een naamwoordsvorm. 必要ですか is een beleefde vraag met de betekenis “is het nodig?” of, met een passend object in de Nederlandse vertaling, “heb je het nodig?” 必要 betekent “nodig/noodzakelijk”, です maakt de formulering beleefd, en か markeert de zin als vraag. Het onderwerp of de persoon die iets nodig heeft wordt in het Japans niet uitgedrukt in deze zin; de vaste vertaling maakt daar “je” van. Voorbeeld: 水が必要ですか。— “Heb je water nodig?” Samen vormt くぎも必要ですか。 de vraag “Heb je ook spijkers nodig?” De combinatie is: くぎ “spijkers” + も “ook” + 必要ですか “zijn ze nodig?/heb je ze nodig?”. Het woord も verbindt de spijkers met iets dat al als nodig wordt behandeld, zonder dat deze ene vraag zelf het aantal spijkers vastlegt.

5. くぎが一本あると助かります。

   Eén spijker zou helpen.

   くぎ

   spijker

   一本

   één exemplaar

   ある

   er is; aanwezig zijn

   と助かります

   dat zou helpen

   Uitgebreide uitleg

   くぎ betekent hier “spijker”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud wordt niet verplicht apart gemarkeerd. In deze zin markeert くぎが de spijker als onderwerp van ある, zonder dat de zin een specifieke eerder genoemde spijker aanwijst. Voorbeeld: くぎを使います。 — “Ik gebruik een spijker.” 一本 betekent één exemplaar met de Japanse telvorm 本; in deze combinatie wordt die als ぽん uitgesproken: いっぽん. Deze telvorm wordt gebruikt voor lange, smalle voorwerpen, zoals spijkers. De zin noemt dus expliciet één spijker. Voorbeeld: ペンが一本あります。 — “Er is één pen.” ある betekent bij een niet-levende zaak “er zijn” of “aanwezig zijn”. De basisvorm is ある; de beleefde vorm is あります. In 一本ある zegt het dat er één spijker aanwezig is. Voorbeeld: 箱の中にくぎがあります。 — “Er zit een spijker in de doos.” In と助かります verbindt と de genoemde situatie met het gevolg: “als …, helpt dat” of natuurlijker “dat zou helpen als …”. 助かります komt van 助かる (“geholpen worden”, “gered worden”) en is de beleefde niet-verleden vorm. In deze vaste constructie drukt het uit dat de spreker iets nuttig of welkom zou vinden. Voorbeeld: 時間があると助かります。 — “Het zou helpen als je tijd hebt.” Samen vormen くぎが一本ある en と助かります de betekenis “als er één spijker aanwezig is, zou dat helpen”. De volledige natuurlijke vertaling is daarom: “Eén spijker zou helpen.”

6. あなたの隣の箱の中にあります。

   Ze liggen in de doos naast je.

   あなた

   je

   隣

   naastgelegen plek

   箱

   doos

   中

   binnenkant

   あります

   is/zijn aanwezig

   Uitgebreide uitleg

   あなた betekent hier “je/jou” als persoon naar wie wordt verwezen. Het is een directe tweede-persoonsvorm; het Japans gebruikt in veel gesprekken liever de naam of titel van de luisteraar, afhankelijk van de relatie en de situatie. 隣 betekent “de plek ernaast” of “naast”. In あなたの隣 maakt の van あなた de bepaling bij 隣: “naast jou”. Het patroon Xの隣 is herbruikbaar voor “naast X”. 箱 betekent “doos”. In あなたの隣の箱 verbindt de tweede の de hele voorafgaande bepaling met dit zelfstandig naamwoord: “de doos naast jou”. De twee の-verbindingen moeten dus niet als één enkel woord worden geleerd. 中 betekent “binnenkant” of “binnen”. 箱の中 is het vaste, herbruikbare patroon “in de doos”: Xの中 betekent “binnen/in X”. あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende zaken. Het drukt hier geen beweging uit: iets bevindt zich op een plaats. De vorm markeert beleefdheid, maar niet op zichzelf enkelvoud of meervoud. De vertaling “liggen” maakt de situatie natuurlijk in het Nederlands; het Japanse werkwoord zegt alleen dat de bedoelde zaken aanwezig zijn. In あなたの隣の箱の中に stapelen de bepalingen zich op: “in de doos naast jou”. De partikel に markeert hier de plaats waar iets aanwezig is. Het onderwerp staat niet uitgedrukt; uit de vaste vertaling blijkt dat het om meerdere niet-levende zaken gaat, terwijl あります zelf dat aantal niet aangeeft. Samen betekent de zin: “Ze liggen in de doos naast je.” De beleefde vorm あります maakt de mededeling geschikt voor neutraal beleefd gebruik.

7. 終わったら、ハンマーを返します。

   Ik breng de hamer terug als ik klaar ben.

   終わったら

   als ik klaar ben

   ハンマー

   hamer

   返します

   breng terug

   Uitgebreide uitleg

   終わったら komt van 終わる (“eindigen, klaar zijn”). De vorm 終わった is de verleden vorm; met ら vormt die een voorwaarde of tijdsbepaling: “als/wanneer het afgelopen is”. In deze zin maakt de vaste vertaling duidelijk dat het weggelaten onderwerp “ik” is: “als ik klaar ben”. Het Japans noemt dat onderwerp hier niet expliciet. ハンマー is een zelfstandig naamwoord voor “hamer”. Het is een leenwoord in katakana. In deze zin is het de zaak die wordt teruggebracht; het woord zelf krijgt geen extra naamvalsuitgang. 返します is de beleefde vorm van 返す, “terugbrengen” of “teruggeven”. 返します heeft de vorm van de niet-verleden tijd, maar kan in deze context naar een toekomstige handeling verwijzen. De beleefde basisreeks is 返す → 返します; de verleden vorm is 返しました (“bracht terug/heeft teruggebracht”). Het onderwerp van dit werkwoord is opnieuw het weggelaten “ik”. Samen betekent 終わったら、ハンマーを返します。: “Als ik klaar ben, breng ik de hamer terug.” 終わったら geeft aan wanneer de handeling plaatsvindt, ハンマーを markeert de hamer als object, en 返します beschrijft de daaropvolgende terugbrenghandeling. De beleefde werkwoordsvorm maakt de zin geschikt voor een beleefde mededeling.

8. 終わったら、ほかの道具と一緒にここに置いてください。

   Laat hem hier bij het andere gereedschap liggen als je klaar bent.

   終わったら

   als je klaar bent

   ほかの

   andere

   道具

   gereedschap

   一緒に

   samen

   ここに

   hier

   置いてください

   zet het neer, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   終わったら komt van 終わる (eindigen, klaar zijn). De vorm 〜たら maakt hier een voorwaarde of tijdsmoment: “als/wanneer … klaar is”. Het onderwerp blijft onuitgesproken; de vaste vertaling maakt er “als je klaar bent” van. Voorbeeld: 仕事が終わったら、帰ります。 — “Als het werk klaar is, ga ik naar huis.” ほかの betekent “andere” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. ほか is “iets anders/de andere”; met の verbindt het zich met een zelfstandig naamwoord. Hier bepaalt het 道具, dus het gaat om ander gereedschap dan het bedoelde voorwerp. 道具 is het zelfstandig naamwoord “gereedschap” of “werktuig”. Een bruikbaar patroon is Xの道具 voor “gereedschap van/voor X”; in deze zin staat het in de groep ほかの道具, “ander gereedschap”. 一緒に betekent “samen” en wordt vaak gebruikt in het patroon Xと一緒に, “samen met X”. Het と-deel markeert waarmee iets samen gebeurt. Hier vormt ほかの道具と一緒に de betekenis “samen met het andere gereedschap”. ここに bestaat uit ここ (“hier”) en に, dat hier de plaats van het neerzetten markeert. に kan in zulke zinnen een doel- of bestemmingsplaats aangeven: 机に置く betekent bijvoorbeeld “op het bureau zetten/leggen”. 置いてください is een beleefd verzoek. De basisvorm is 置く (“neerzetten, plaatsen”); daarvan wordt voor dit verzoek de verbindingsvorm 置いて gemaakt, gevolgd door ください (“doe dit alstublieft”). Het voorwerp van 置く wordt in de Japanse zin niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het bedoelde voorwerp moet blijven/liggen bij het andere gereedschap. Voorbeeld: ここに置いてください。 — “Zet het hier neer, alstublieft.” Samen betekent de zin: nadat de bedoelde handeling klaar is, moet het bedoelde voorwerp hier worden neergezet of achtergelaten, samen met het andere gereedschap. De opbouw is 終わったら + ほかの道具と一緒に + ここに + 置いてください: “als je klaar bent, zet/laat het hier bij het andere gereedschap liggen.”