Een pen en een notitieboek lenen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ペンを使ってもいいですか？

   Mag ik een pen gebruiken?

   ペン

   pen

   使って

   gebruiken

   もいいですか？

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   ペン betekent hier “pen”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin krijgt het met を de rol van datgene waarop de handeling gericht is: ペンを = “een pen”. Het Japanse を markeert vaak het directe object van een werkwoord. 使って is de te-vorm van 使う (“gebruiken”). De te-vorm verbindt een werkwoord hier met een daaropvolgende uitdrukking. De vorm 使って betekent op zichzelf dus niet “gebruikte”, maar is de vorm die nodig is in de constructie Vて + もいいですか. もいいですか？ vormt samen met het voorafgaande werkwoord de vraag Vて + もいいですか？: “mag ik V?” of letterlijker “is het oké als ik V?”. も en いい hebben in deze vaste constructie niet simpelweg hun losse woordenboekbetekenis; samen met de te-vorm drukken ze toestemming uit. Het beleefde vraagselement ですか maakt er een vraag van. Bijvoorbeeld: ここに座ってもいいですか？ — “Mag ik hier zitten?” Samengevoegd is ペンを het object “een pen”, 使って de te-vorm van “gebruiken”, en もいいですか？ de toestemming-vraag. De volledige betekenis is daarom: “Mag ik een pen gebruiken?” Deze formulering is een beleefde, algemeen bruikbare manier om toestemming te vragen.

2. カップから黒いペンを取ってください。

   Pak de zwarte uit de beker.

   カップ

   beker

   から

   uit; vanaf

   黒い

   zwart

   ペン

   pen

   取ってください

   neem alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   カップ betekent hier “beker” en is een zelfstandig naamwoord. Het staat als bron van de handeling bij から. から geeft hier het vertrekpunt of de bron aan: “uit” of “vanaf”. In dit patroon betekent カップから dus “uit de beker”. Het is niet hetzelfde als まで, dat een eindpunt aangeeft. 黒い betekent hier “zwart” en beschrijft ペン. Dit is de vorm van het Japanse i-adjectief 黒い vóór het zelfstandig naamwoord: 黒いペン = “een zwarte pen”. De vorm 黒い draagt zelf de betekenis “zwart”; ペン is het beschreven zelfstandig naamwoord. ペン betekent “pen”. In 黒いペン vormt het samen met het bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoordgroep. In de zin is de pen het voorwerp dat moet worden genomen. 取ってください is een beleefd verzoek: “neem alstublieft” of “pak alstublieft”. De basisvorm is 取る, “nemen/pakken”. In 取って staat de te-vorm; met ください ontstaat een beleefd verzoek om de handeling uit te voeren. Dit is geen mededeling dat de handeling al is uitgevoerd. Samen betekent カップから黒いペンを取ってください。: “Pak de zwarte pen uit de beker.” カップから noemt de bron, 黒いペン het voorwerp, を markeert dat voorwerp, en 取ってください vraagt beleefd om het te pakken.

3. 私はノートも必要です。

   Ik heb ook een notitieboek nodig.

   私は

   ik…

   ノート

   notitieboek

   も

   ook

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp van gesprek: letterlijk wordt ik als thema gemarkeerd. は wordt in deze partikel als wa uitgesproken. De vorm zelf verandert niet naar geslacht of aantal. Een bruikbaar patroon is 私は…です (“wat mij betreft ben ik…”, vaak natuurlijk vertaald als “ik ben…”). Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” ノート betekent hier “notitieboek”. Het is een leenwoord dat in het Japans als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. Het kan in andere contexten ook naar een schrift of notitieboekje verwijzen; de vaste vertaling maakt hier de betekenis “notitieboek” duidelijk. Voorbeeld: ノートを開きます。 — “Ik open het notitieboek.” も betekent “ook” of “eveneens”. Het staat direct na het element waarop “ook” betrekking heeft. In deze zin markeert het ノート als iets dat eveneens nodig is; het is dus niet zelf een telwoord en zegt niet hoeveel notitieboeken er zijn. Een vergelijkbaar patroon is 水も必要です。 — “Ik heb ook water nodig.” 必要です betekent “nodig zijn” of, in deze zin met een persoon als thema, natuurlijk “nodig hebben”. 必要 is een zelfstandig naamwoord/adjectiefachtige uitdrukking voor noodzakelijkheid; です maakt de formulering beleefd en niet-verleden. Het is dus niet een vervoegde vorm van een apart Japans werkwoord “hebben”. Het patroon Xが必要です betekent “X is nodig”; met 私は en Xも ontstaat hier 私は Xも必要です, “ik heb X ook nodig”. Voorbeeld: 地図が必要です。 — “Ik heb een kaart nodig.” Samen vormt 私はノートも必要です de betekenis: “Ik heb ook een notitieboek nodig.” 私は geeft aan voor wie de uitspraak geldt, ノートも voegt het notitieboek toe als iets dat eveneens nodig is, en 必要です drukt de beleefde niet-verleden toestand van noodzakelijkheid uit. De zin is een beleefde, neutrale formulering.

4. 引き出しに古いノートがあります。

   Er ligt een oud notitieboek in de lade.

   引き出し

   lade

   に

   in; op een plaats

   古い

   oud

   ノート

   notitieboek

   あります

   er is; het bevindt zich

   Uitgebreide uitleg

   引き出し betekent hier “lade”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar voorbeeld is 引き出しを開けます。 — “Ik open de lade.” Hier markeert を het voorwerp van de handeling. に geeft hier de plaats aan waar iets zich bevindt: “in de lade”. Hetzelfde partikel kan ook een bestemming markeren, bijvoorbeeld in 学校に行きます。 — “Ik ga naar school.” De betekenis wordt dus door het werkwoord en de context bepaald. 古い betekent hier “oud” en staat vóór het zelfstandig naamwoord ノート: “een oud notitieboek”. Dit is een i-adjectief. Belangrijke vormen zijn 古くない — “niet oud” — en 古かった — “was oud”. Een voorbeeld is 古い家 — “een oud huis”. ノート betekent hier “notitieboek”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet om enkelvoud of meervoud aan te geven. Een natuurlijk voorbeeld is ノートに書きます。 — “Ik schrijf in een notitieboek.” Hier markeert に het medium of de plaats waarin iets wordt geschreven. あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある, “er zijn” of “zich bevinden”, voor niet-levende zaken. In deze zin zegt het dat het notitieboek zich op een bepaalde plaats bevindt. De beleefde verleden vorm is ありました — “er was” of “bevond zich”. Voor personen en dieren wordt doorgaans います gebruikt, niet あります; bijvoorbeeld 部屋に人がいます。 — “Er is iemand in de kamer.” Samen geven 引き出しに en 古いノートがあります de betekenis: 引き出しに geeft de plaats, 古いノート is de aanwezige zaak en あります zegt dat die zaak daar is. Het partikel が markeert hier de zaak die bestaat of zich op die plaats bevindt; het is niet het directe voorwerp van een handeling. De hele zin betekent daarom: “Er ligt een oud notitieboek in de lade.”

5. 短いリストを書く必要があるだけです。

   Ik hoef alleen een korte lijst te schrijven.

   短い

   kort

   リスト

   lijst

   書く

   schrijven

   必要がある

   nodig zijn

   だけです

   alleen maar

   Uitgebreide uitleg

   短い betekent hier ‘kort’. Het is een zogenoemd i-adjectief: vóór een zelfstandig naamwoord staat de vorm 短い, zoals in 短いリスト (‘een korte lijst’). Voorbeelden: 長いリスト = ‘een lange lijst’; 短い文 = ‘een korte zin’. Welke vorm passend is, hangt hier dus samen met het beschreven zelfstandig naamwoord リスト. リスト betekent ‘lijst’. Het is een leenwoord en gedraagt zich in deze zin als zelfstandig naamwoord. Het wordt rechtstreeks voorafgegaan door 短い, dat het type lijst beschrijft. 書く betekent ‘schrijven’. Dit is de woordenboekvorm van het werkwoord. Voor een behoefteconstructie staat het werkwoord in deze vorm vóór 必要: 書く必要がある betekent letterlijk ongeveer ‘er is een noodzaak om te schrijven’. Een bruikbaar contrast is 読む必要がある (‘er is een noodzaak om te lezen’): alleen het werkwoord verandert. 必要がある is de constructie ‘nodig zijn’ of ‘er is behoefte aan’. In combinatie met een werkwoord betekent 書く必要がある ‘moeten schrijven’ of, zoals de vaste vertaling het natuurlijk weergeeft, ‘hoeven te schrijven’. Het deel 必要 draagt de betekenis ‘noodzaak’; が markeert dit als datgene wat aanwezig is, en ある betekent hier ‘zijn/bestaan’. Voorbeeld: 予約する必要がある。= ‘Je moet reserveren.’ だけです beperkt de voorafgaande inhoud tot ‘alleen maar’ en です maakt de formulering beleefd. Hier beperkt だけです dus de noodzaak: de spreker zegt dat alleen het schrijven van een korte lijst nodig is. De uitdrukking だけ kan ook andere zinsdelen beperken; de precieze reikwijdte volgt uit de plaats ervan. Samen betekent 短いリストを書く必要があるだけです: ‘Het is alleen nodig om een korte lijst te schrijven.’ Dat komt overeen met de vaste vertaling: ‘Ik hoef alleen een korte lijst te schrijven.’ De volgorde is: 短い (‘kort’) beschrijft リスト (‘lijst’), 短いリスト is het voorwerp van 書く (‘schrijven’), en 書く必要がある vormt de behoefteconstructie die door だけです wordt beperkt. De slotvorm is beleefd en past daardoor bij een neutrale, beleefde mededeling.

6. 終わったら、二つとも返してください。

   Breng ze allebei terug als je klaar bent.

   終わったら

   als je klaar bent

   二つとも

   allebei

   返してください

   breng terug, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   終わったら komt van 終わる (klaar zijn, eindigen). De vorm 終わった is de verleden vorm van dit werkwoord; met ら vormt die een voorwaarde of tijdsbepaling: “als/wanneer het klaar is”. Hier wordt, in overeenstemming met de vaste vertaling, bedoeld: “als jij klaar bent”. Voorbeeld: 仕事が終わったら、帰ります。 — “Als het werk klaar is, ga ik naar huis.” 二つとも betekent hier “allebei” van twee dingen. 二つ is een algemene Japanse telvorm voor twee dingen, en とも maakt duidelijk dat beide exemplaren worden meegerekend. In de meegeleverde context zijn die twee dingen de pen en het notitieboekje. Voorbeeld: 二つとも使います。 — “Ik gebruik ze allebei.” 返してください komt van 返す (terugbrengen, teruggeven). 返してください gebruikt de て-vorm plus ください om een beleefd verzoek te vormen: “breng het/de dingen terug, alstublieft”. Het onderwerp of object wordt hier niet opnieuw genoemd; 二つとも geeft aan dat het om beide genoemde dingen gaat. Vergelijk 見てください — “kijk alstublieft” — waarin dezelfde verzoeksvorm staat. Samen vormt de zin: 終わったら (“als je klaar bent”) + 二つとも (“allebei”) + 返してください (“breng ze alstublieft terug”). De volledige betekenis is dus: “Breng ze allebei terug als je klaar bent.”

7. ペンとノートをあなたの机の上に置きます。

   Ik zal ze op je bureau leggen.

   ペン

   pen

   ノート

   notitieboek

   あなたの

   jouw

   机

   bureau

   上に

   op / bovenop

   置きます

   leggen / plaatsen

   Uitgebreide uitleg

   ペン betekent hier “pen”. Het is een zelfstandig naamwoord. Voor een opsomming verbind je het met と: ペンとノート betekent “een pen en een notitieboek”. ノート betekent hier “notitieboek” of “schrift”. Samen met ペンと vormt het de opsomming ペンとノート. あなたの bestaat uit あなた (“jij/je”) en het bezits- of relatiepartikel の. Het betekent hier “jouw” en bepaalt 机: あなたの机 is “jouw bureau”. Het partikel の kan ook andere relaties dan bezit uitdrukken, maar hier gaat het om de relatie met de aangesprokene. 机 betekent “bureau” of “tafel”. In あなたの机の上 is het het zelfstandig naamwoord waarvan het oppervlak wordt beschreven. 上に bestaat uit 上 (“bovenkant”, “oppervlak” of “boven”) en het plaatsaanduidende partikel に. In 机の上に betekent het “op het bureau”, letterlijk “op de bovenkant van het bureau”. Het partikel に markeert hier de plaats waar iets wordt neergezet. 置きます is de beleefde vorm van 置く, “neerzetten” of “plaatsen”. De vorm 置きます kan naar een handeling in het heden of naar een toekomstige handeling verwijzen; in deze zin past door de vaste vertaling de toekomstige lezing “zal leggen”. Een bruikbaar patroon is XをYに置きます: “X op/in Y neerzetten”. De volledige structuur is ペンとノートを (“de pen en het notitieboek” als object) + あなたの机の上に (“op jouw bureau” als plaats) + 置きます (“zal neerzetten”). Daardoor betekent de hele zin: “Ik zal de pen en het notitieboek op jouw bureau leggen.” In de gegeven context verwijst “ze” in de vertaling naar deze twee genoemde voorwerpen.

8. そうすると、ペンとノートを簡単に見つけられます。

   Dan kun je ze gemakkelijk vinden.

   そうすると

   dan; in dat geval

   ペン

   pen

   ノート

   notitieboek

   簡単に

   gemakkelijk

   見つけられます

   kunnen vinden

   Uitgebreide uitleg

   そうすると verwijst hier naar de voorafgaande handeling of situatie: de pen en het notitieboek op het bureau leggen. Het betekent daardoor “als je dat doet” of “dan, in dat geval”. Het is een bruikbaar patroon om een voorwaarde en het gevolg daarvan te verbinden. ペン betekent hier “pen”. Dit is een zelfstandig naamwoord; Japanse zelfstandige naamwoorden krijgen in deze vorm geen meervoudsuitgang. と verbindt zelfstandige naamwoorden met de betekenis “en”. In ペンとノート vormt het dus één opsomming: “de pen en het notitieboek”. ノート betekent hier “notitieboek” of “schrift”. Het is een zelfstandig naamwoord. Samen met ペン wordt het in de voorafgaande context als de twee te vinden voorwerpen opgevat. を markeert het directe object van de handeling. ペンとノートを betekent daarom “de pen en het notitieboek” als datgene wat gevonden kan worden. 簡単に betekent “gemakkelijk”. 簡単 is hier de stam van het na-bijvoeglijk naamwoord 簡単な; met に wordt het bijwoordelijk en beschrijft het hoe het vinden gebeurt. Vergelijk: 簡単な問題 betekent “een gemakkelijke opgave”, terwijl 簡単に見つける betekent “gemakkelijk vinden”. 見つけられます betekent hier “kan vinden”. De basisvorm is 見つける (“vinden”); de mogelijke vorm is 見つけられる (“kunnen vinden”), en 見つけられます is daarvan de beleefde, niet-verleden vorm. In deze context drukt de vorm mogelijkheid uit, niet de passieve betekenis “wordt gevonden”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; de vertaling maakt duidelijk dat het om “je kunt” gaat. De volgorde is: そうすると (“dan/als je dat doet”) + ペンとノートを (“de pen en het notitieboek” als object) + 簡単に (“gemakkelijk”) + 見つけられます (“kun je vinden”). Samen betekent de zin: “Dan kun je ze gemakkelijk vinden.” Ze verwijst hier naar de pen en het notitieboek uit de voorafgaande zin.