Een ladder lenen en veilig gebruiken | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. あなたのはしごを借りてもいいですか。

   Mag ik je ladder lenen?

   あなたの

   jouw

   はしご

   ladder

   借りてもいいですか。

   Mag ik lenen?

   Uitgebreide uitleg

   あなたの betekent hier “jouw”. の verbindt de bezitter met het volgende zelfstandig naamwoord: あなたのはしご = “jouw ladder”. Het voornaamwoord あなた verwijst grammaticaal naar “jij/je”; de vorm verandert hier niet voor geslacht of aantal. はしご betekent “ladder”. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het na あなたの en vormt het samen de naamwoordgroep “jouw ladder”. 借りてもいいですか。 is een beleefde vraag met de betekenis “mag ik lenen?”. De basisvorm is 借りる (“lenen”); 借りても is de vorm die in de constructie 〜てもいい voorkomt. 〜てもいい vraagt of een handeling toegestaan is: 入ってもいいですか。 = “Mag ik binnenkomen?” ですか maakt de vraag beleefd. Het onderwerp “ik” wordt in het Japans niet uitgesproken, maar volgt hier uit de betekenis “mag ik … lenen?”. Samen betekent de zin: “Mag ik jouw ladder lenen?” De bezitsgroep あなたのはしご is het voorwerp van 借りる, en 借りてもいいですか vraagt beleefd om toestemming voor die handeling. De formulering is geschikt voor een beleefd verzoek.

2. はい、でも気をつけて使ってください。

   Natuurlijk, maar wees er voorzichtig mee.

   はい

   ja, natuurlijk

   でも

   maar

   気をつけて

   voorzichtig

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   はい betekent hier bevestigend: “ja” of, passend bij de Nederlandse vertaling, “natuurlijk”. Het is een zelfstandig antwoordwoord en verandert niet naar persoon of getal. でも betekent “maar”. Het verbindt de bevestiging met de daaropvolgende waarschuwing of aansporing. 気をつけて komt van 気をつける, “voorzichtig zijn” of “opletten”. Dit is de て-vorm. Hier beschrijft hij hoe de handeling moet gebeuren: voorzichtig. Bijvoorbeeld: 気をつけて歩いてください。 — “Loop alstublieft voorzichtig.” 使ってください betekent “gebruik het alstublieft”. Het bestaat uit 使って, de て-vorm van 使う (“gebruiken”), plus ください, waarmee een beleefd verzoek wordt gevormd. Het patroon is werkwoord in て-vorm + ください: “doe alstublieft …”. Bijvoorbeeld: これを使ってください。 — “Gebruik dit alstublieft.” Het object staat in de vaste zin niet expliciet; volgens de vertaling en de context gaat het hier om de ladder. Samen betekent de uiting: “Natuurlijk, maar wees er voorzichtig mee.” はい bevestigt, でも leidt de waarschuwing in, en 気をつけて使ってください vraagt om de ladder voorzichtig te gebruiken. De vorm met ください maakt dit een beleefd verzoek.

3. 高い棚に手が届くようにしないといけません。

   Ik moet bij een hoge plank kunnen komen.

   高い

   hoog

   棚

   plank

   手が届く

   erbij kunnen komen

   ようにしないといけません

   moeten zorgen dat

   Uitgebreide uitleg

   高い betekent hier “hoog” en beschrijft 棚, dus samen betekent 高い棚 “een hoge plank”. Het is de vorm van het i-adjectief 高い; voor een zelfstandig naamwoord staat het er rechtstreeks voor. Ter vergelijking: 低い棚 betekent “een lage plank”. 棚 betekent hier “plank” of “schap”. In combinatie met 手が届く is het de plek of het voorwerp dat men wil bereiken. Voorbeeld: 本を棚に置きます。 — “Ik zet een boek op de plank.” 手が届く betekent hier dat de hand iets kan bereiken, dus “erbij kunnen” of “binnen bereik zijn”. 手 is het onderwerp van 届く; 届く is de woordenboekvorm en kan onder meer “aankomen” of “bereikbaar zijn” betekenen. In deze vaste combinatie gaat het om kunnen reiken. Voorbeeld: その箱に手が届きません。 — “Ik kan niet bij die doos.” ようにしないといけません vormt een verplichtingspatroon. ようにする betekent “ervoor zorgen dat iets gebeurt of mogelijk wordt”. De negatieve vorm ようにしない wordt hier gecombineerd met といけません: als men het niet zo maakt, is dat niet goed. Natuurlijk vertaald betekent het geheel “ervoor moeten zorgen dat ...” of “moeten zorgen dat ...”. Het onderwerp blijft in het Japans onuitgedrukt; volgens de vaste vertaling is dat hier de spreker. Voorbeeld: 忘れないようにしないといけません。 — “Ik moet ervoor zorgen dat ik het niet vergeet.” Samen geeft 高い棚に het doel van het reiken aan: “bij een hoge plank”. 手が届く beschrijft dat men die plank kan bereiken, en ようにしないといけません maakt dat tot een noodzakelijke toestand. De volledige betekenis is: “Ik moet bij een hoge plank kunnen komen.”

4. 私があなたのためにそれをしっかり押さえます。

   Ik kan hem voor je stevig vasthouden.

   私が

   ik

   あなたのために

   voor jou

   それを

   hem

   しっかり

   stevig

   押さえます

   vasthouden

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier “ik” als degene die de handeling uitvoert. 私 is de eerste-persoonsvorm “ik”; が markeert het onderwerp. In contrast kan 私が ook nadruk leggen op wie het doet: “ik zal het doen”. De vorm 私 verandert niet naar geslacht of getal. あなたのために betekent “voor jou”. あなた is “jij/u”, en のために maakt duidelijk voor wie iets wordt gedaan of met welk doel. Het patroon Aのために is dus bruikbaar voor “voor A” of “ten behoeve van A”. それを verwijst volgens de vaste vertaling naar het object dat als “hem” wordt weergegeven. それ is een aanwijzend voornaamwoord voor “dat/het”; het drukt in het Japans geen grammaticaal geslacht uit. を markeert het lijdend voorwerp. De precieze referent van それ wordt in deze ene zin niet zelfstandig benoemd. しっかり betekent hier “stevig” of “goed, zodat het op zijn plaats blijft”. Het is een bijwoord en beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd. Een herbruikbaar contrast is しっかり押さえる “iets stevig vasthouden” tegenover een handeling die niet stevig wordt uitgevoerd. 押さえます betekent hier “vasthouden” of “tegenhouden”. De woordenboekvorm is 押さえる; 押さえます is de beleefde vorm. Deze vorm kan in context een handeling in het heden of de nabije toekomst uitdrukken. In tegenstelling tot bijvoorbeeld 持ちます (“dragen/vasthouden”) legt 押さえる de nadruk op iets op zijn plaats houden of naar beneden tegenhouden. Voorbeeld: ドアを押さえます。 — “Ik houd de deur tegen.” Samen vormen de delen: “Ik houd het voor jou stevig vast.” De Japanse zin noemt geen afzonderlijk woord voor “kunnen”; de vaste Nederlandse vertaling geeft de bedoelde betekenis weer als “Ik kan hem voor je stevig vasthouden”. De beleefde vorm 押さえます maakt de uiting geschikt voor een beleefde mededeling of aanbod.

5. それはとても助かります。

   Dat zou enorm helpen.

   それは

   dat; wat dat betreft

   とても

   heel erg

   助かります

   helpt; komt goed van pas

   Uitgebreide uitleg

   それは bestaat uit それ (“dat”) en は, dat het onderwerp van gesprek markeert. は maakt het voorafgaande tot thema; het is niet automatisch de grammaticale subjectmarkering. De vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “dat”, maar specificeert niet waarnaar それ precies verwijst. それ kan in andere zinnen verwijzen naar iets dat al genoemd is of in de situatie als “dat” wordt aangewezen. Een vergelijkbaar patroon is これは (“dit; wat dit betreft”); de keuze tussen これ en それ hangt af van de bedoelde referentie en de context. とても betekent hier “heel erg” of “enorm” en versterkt 助かります. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of aantal. Voor een zwakkere formulering kan bijvoorbeeld 少し助かります (“dat helpt een beetje”) worden gebruikt. Dat is een nieuw oefenvoorbeeld, niet extra informatie uit de bronzin. 助かります is de beleefde niet-verleden vorm van het werkwoord 助かる. 助かる kan onder meer “gered worden” of “hulp krijgen” betekenen; in deze zin betekent het dat iets de spreker veel helpt of goed van pas komt. ます geeft een beleefde formulering, terwijl de niet-verleden vorm in deze context natuurlijk als “zou helpen” wordt vertaald. Samen vormen de delen それは とても 助かります: “Wat dat betreft: dat helpt enorm.” Met de vaste Nederlandse vertaling als geheel wordt dat: “Dat zou enorm helpen.”

6. 一番上の段には乗らないでください。

   Blijf van de bovenste trede af.

   一番上

   bovenste; hoogste

   段

   trede

   乗らないでください

   stap alstublieft niet op

   Uitgebreide uitleg

   一番上 betekent hier “het hoogst gelegen” en wordt met の gebruikt om een zelfstandig naamwoord nader te bepalen. 一番 geeft de hoogste graad aan, vergelijkbaar met “het meest” of een overtreffende trap; 上 betekent “boven” of “bovenkant”. Voorbeeld: 一番上の箱 betekent “de bovenste doos”. 段 betekent hier “trede”. Het kan in andere contexten ook een niveau of etappe aanduiden. In 一番上の段 betekent het specifiek “de bovenste trede”. の verbindt de plaatsbepaling 一番上 met 段, en に markeert de plaats waarop iemand zou kunnen stappen of staan. 乗らないでください is een beleefd verzoek om niet op iets te stappen of plaats te nemen. De basisvorm is 乗る, “op-, in- of ergens opstappen/plaatsnemen”. 乗らない is de ontkennende vorm. Het patroon werkwoord in de negatieve -ない-vorm + でください vraagt iemand de handeling achterwege te laten. Voorbeeld: 触らないでください betekent “raak het alstublieft niet aan”. 一番上の段には betekent “wat de bovenste trede betreft” of natuurlijker “op de bovenste trede”. に markeert de plaats; は maakt die plaats het topic en kan haar bovendien contrasterend benadrukken. Het is dus niet het grammaticale onderwerp van 乗らないでください en betekent hier niet op zichzelf dat er een bepaald aantal treden is. Samen betekent de zin: “Blijf van de bovenste trede af.” De Japanse formulering is een beleefd negatief verzoek om niet op die trede te stappen of erop plaats te nemen.

7. 下の段に立ちます。

   Ik blijf op een lagere trede staan.

   下

   lager / onder

   段

   trede

   立ちます

   staan

   Uitgebreide uitleg

   下 betekent hier “lager” of “onder”: samen met の段 duidt het een trede aan die lager ligt. In het Japans kan XのY betekenen dat Y door X wordt bepaald; 下の段 is dus “de lagere trede”. In deze context vormt 下 geen zelfstandige aanduiding van een specifiek object buiten die woordgroep. 段 betekent hier “trede”. Het kan ook een niveau of etappe aanduiden, afhankelijk van de context. In 下の段 is het concreet een trede van de ladder, zoals ook uit de omliggende zinnen blijkt. 立ちます betekent hier “staan” en past bij een beleefde mededeling of aankondiging. De basisvorm is 立つ; 立ちます is de beleefde niet-verleden vorm. Bijvoorbeeld: ここに立ちます。 — “Ik ga hier staan.” De vaste vertaling geeft in deze situatie de betekenis “op de trede blijven staan”; de Japanse vorm benoemt daarbij het staan zelf. Samen vormt 下の段に de plaatsaanduiding “op de lagere trede”. De partikel に markeert hier de plaats waar het staan plaatsvindt. 立ちます voegt daaraan “staan” toe. De volledige zin betekent daarom: “Ik blijf op een lagere trede staan.”

8. 終わったら、はしごを戻してください。

   Breng hem terug als je klaar bent.

   終わったら

   als je klaar bent

   はしご

   ladder

   戻してください

   breng het terug

   Uitgebreide uitleg

   終わったら komt van 終わる (“eindigen, klaar zijn”). De vorm 終わった is de verleden vorm; met ら vormt zij hier een tijdsvoorwaarde: “wanneer/als het klaar is”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; in de vaste vertaling is dat “je”: “als je klaar bent”. はしご betekent “ladder”. Het is een zelfstandig naamwoord. In de volledige zin krijgt het met を de rol van lijdend voorwerp: de ladder is wat teruggebracht moet worden. 戻してください komt van het overgankelijke werkwoord 戻す, “iets terugbrengen” of “iets terugzetten”, plus てください, een beleefd verzoek: “breng het terug”. Vergelijk 戻ってください: dat betekent “ga/keer zelf terug”, omdat 戻る onovergankelijk is. Hier gaat het dus om de ladder terugbrengen, niet om de aangesprokene die zelf terugkeert. Samen betekent de zin: “Breng de ladder terug als je klaar bent.” De Nederlandse vertaling gebruikt “hem”; met de ladder uit de Japanse zin verwijst dat voornaamwoord hier naar de ladder.