Schoonmaakspullen lenen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 使える掃除用の布はありますか。

   Heb je een schoonmaakdoek die ik kan gebruiken?

   使える

   bruikbaar; die je kunt gebruiken

   掃除用の

   voor schoonmaak

   布

   doek

   ありますか

   is er ...?

   Uitgebreide uitleg

   使える betekent hier dat de doek gebruikt kan worden. Het is de potentiële vorm van 使う (“gebruiken”): 使う → 使える (“kunnen gebruiken”). Omdat deze vorm vóór 布 staat, beschrijft hij welke doek wordt bedoeld. Voorbeeld: このペンは使える。 — “Deze pen kan gebruikt worden.” 掃除用の geeft het doel van het zelfstandig naamwoord aan: 掃除 (“schoonmaak”) + 用 (“voor gebruik/doel”) vormt 掃除用 (“voor schoonmaak”), en の verbindt dit met het volgende zelfstandig naamwoord. Het patroon X用のY betekent “een Y voor X”. 布 betekent hier “doek”. Het woord kan in andere contexten ook algemener naar stof of textiel verwijzen; in deze uiting gaat het, volgens de vaste vertaling, om een doek die voor schoonmaak gebruikt kan worden. ありますか is een beleefde vraag naar het bestaan of de aanwezigheid van iets niet-levends. De vorm is ある → beleefd あります, met か als vraagmarkering. Bij levende wezens wordt doorgaans いる gebruikt, maar voor deze doek is ある passend. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; de vertaling maakt er een vraag van de gesprekspartner van. Samen vormen de delen: 使える (“die gebruikt kan worden”) + 掃除用の (“voor schoonmaak”) + 布 (“doek”) + ありますか (“is er?”). De volledige betekenis is daarom: “Heb je een schoonmaakdoek die ik kan gebruiken?”

2. 箱の中に一枚あります。

   Er zit er een in de doos.

   箱

   doos

   中に

   binnen; erin

   一枚

   één plat voorwerp, zoals een vel of doek

   あります

   er is; zich bevinden

   Uitgebreide uitleg

   箱 betekent hier “doos”. Het zelfstandig naamwoord kan in herbruikbare patronen staan, bijvoorbeeld 箱の中 = “de binnenkant van de doos” of “in de doos”. 中に bestaat uit 中 (“binnenkant; binnen”) en het plaatsaanduidende partikel に. Samen markeert het de plaats waar iets zich bevindt: 箱の中に = “in de doos”. に heeft hier dus een plaatsfunctie; het is niet het Nederlandse voorzetsel zelf, maar onderdeel van de Japanse constructie. 一枚 betekent hier “één plat of dun voorwerp”. 一 is “één” en 枚 is de telmaat voor onder andere vellen, kledingstukken en andere platte voorwerpen. De vorm 枚 is geen zelfstandig woord voor een bepaald voorwerp; het geeft aan welk soort telmaat bij 一 hoort. Vergelijk bijvoorbeeld 二枚 = “twee stuks van dit type”. De zin bepaalt niet door het telwoord alleen welk concreet voorwerp bedoeld is. あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある, “bestaan; zich bevinden”, voor niet-levende zaken. In combinatie met een plaats betekent het dat iets daar aanwezig is: 机の上にあります = “Het ligt op de tafel” of, letterlijker, “Het bevindt zich op de tafel.” Voor levende wezens wordt doorgaans います gebruikt in plaats van あります. Samen vormt 箱の中に一枚あります de structuur plaats に + aantal/telmaat + あります: “Er is één [plat of dun voorwerp] in de doos.” Het Nederlandse “er een” laat het eerder genoemde of uit de situatie bekende voorwerp onuitgesproken; de Japanse zin noemt hier vooral de plaats en de hoeveelheid, met de telmaat 枚. あります maakt er een beleefde mededeling van dat dat voorwerp daar aanwezig is.

3. 掃除用スプレーもありますか。

   Heb je ook schoonmaakspray?

   掃除用スプレー

   schoonmaakspray

   も

   ook

   ありますか

   is er?

   Uitgebreide uitleg

   掃除用スプレー betekent hier “schoonmaakspray”. Het is een samenstelling: 掃除 betekent schoonmaken of schoonmaak, en 用 betekent “voor gebruik als” of “bestemd voor”. Het geheel duidt dus een spray voor schoonmaak aan. スプレー is het leenwoord voor “spray”. Een vergelijkbaar patroon is 旅行用バッグ = een tas voor reizen. も betekent hier “ook”. Deze partikel voegt de schoonmaakspray toe aan iets dat al in de gesprekssituatie aanwezig is; de vraag gaat dus na of er daarnaast ook zo’n spray is. De partikel staat direct na het woord of de woordgroep waarop “ook” betrekking heeft. Bijvoorbeeld: これもあります。 = “Dit is er ook.” ありますか vormt een beleefde vraag naar aanwezigheid of bestaan. De basisvorm is ある, “er zijn” of “aanwezig zijn” voor niet-levende zaken. あります is de beleefde vorm, en か maakt er een vraag van. In deze zin wordt niet een specifiek werkwoord voor “hebben” gebruikt: Japans drukt bezit of beschikbaarheid vaak uit met een constructie die letterlijk neerkomt op “is het er?”. Bijvoorbeeld: 水がありますか。 = “Is er water?” Samen betekent 掃除用スプレー + も + ありますか。: “Is er ook schoonmaakspray?” De vraag naar aanwezigheid betreft de schoonmaakspray, en も maakt duidelijk dat deze naast het eerder genoemde aanwezige voorwerp wordt meegerekend. De formulering is beleefd en geschikt om in een winkel of bij een praktische vraag te gebruiken.

4. スプレーはその隣にあります。

   De spray ligt ernaast.

   スプレー

   spray

   その隣

   ernaast

   あります

   er zijn / zich bevinden

   Uitgebreide uitleg

   スプレー is een zelfstandig naamwoord en betekent hier “spray”. Het kan bijvoorbeeld in een locatiezin het onderwerp zijn: スプレーはここにあります。 — De spray is hier. その隣 betekent “ernaast” of letterlijk “naast dat”. その staat vóór een zelfstandig naamwoord en verwijst naar iets dat in de situatie als “dat” herkenbaar is; 隣 is het zelfstandig naamwoord “de plek ernaast / de buurzijde”. Het concrete referentiepunt van その wordt in deze ene zin niet nader benoemd. Een bruikbaar patroon is Xの隣 voor “naast X”, bijvoorbeeld: 机の隣 — naast het bureau. あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of de locatie van iets niet-levends. In deze zin geeft het de locatie aan in het patroon XはYにあります: “X bevindt zich op/aan Y”. De vorm specificeert niet of de spray ligt, staat of hangt; de vaste vertaling geeft dat hier natuurlijk weer als “ligt ernaast”. Vergelijk います, de vorm die voor levende wezens wordt gebruikt. Samen vormt スプレーはその隣にあります。 het patroon XはYにあります: “De spray bevindt zich naast dat / De spray ligt ernaast.” は markeert スプレー als onderwerp van gesprek, その隣に geeft de plaatsrelatie aan en あります zegt beleefd dat de niet-levende spray zich daar bevindt.

5. 私はこの机を掃除する必要があります。

   Ik moet dit bureau schoonmaken.

   私は

   ik

   この

   dit

   机

   bureau

   掃除する

   schoonmaken

   必要があります

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp van wat de spreker moet doen. 私 is de eerste persoon enkelvoud; は markeert 私 als gespreksonderwerp. De vertaling bevestigt dat de spreker zelf de schoonmaakhandeling uitvoert. Voorbeeld: 私は学生です。— “Ik ben student.” この betekent “dit” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. Het verwijst naar iets dat voor de spreker als nabij wordt gepresenteerd; het is geen zelfstandig naamwoord op zichzelf. Voorbeeld: この本は新しいです。— “Dit boek is nieuw.” 机 betekent hier “bureau” of “tafel”, in deze context het voorwerp dat schoongemaakt moet worden. Het woord kan naar verschillende soorten tafels of bureaus verwijzen; de vaste vertaling kiest hier “bureau”. Voorbeeld: 机の上に本があります。— “Er ligt een boek op het bureau.” 掃除する betekent “schoonmaken”. De vorm eindigt op する, een werkwoordsvorm die in de woordenboekvorm staat en als neutrale basisvorm van de handeling kan worden gebruikt. In deze zin staat de handeling vóór de uitdrukking voor noodzakelijkheid. Voorbeeld: 部屋を掃除する。— “Een kamer schoonmaken.” 必要があります drukt uit dat iets nodig is, en vormt hier samen met de voorafgaande handeling de betekenis “moeten schoonmaken”. 必要 betekent “noodzaak” of “nodig”; あります is de beleefde tegenwoordige vorm van ある, “er zijn” voor niet-levende zaken. Deze constructie presenteert de noodzaak beleefd, zonder de vorm 掃除する zelf in een speciale “moeten”-vervoeging te veranderen. Voorbeeld: 予約が必要です。— “Een reservering is nodig.” Samen wordt de structuur: 私は + この机を + 掃除する + 必要があります. を markeert この机 als het directe object van 掃除する: de spreker moet dit bureau schoonmaken. De hele uiting betekent daarom: “Ik moet dit bureau schoonmaken.” De beleefde formulering past bij neutrale of beleefde communicatie.

6. 少しだけ使ってください。

   Gebruik maar een kleine hoeveelheid.

   少しだけ

   maar een kleine hoeveelheid

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   少しだけ betekent hier “maar een kleine hoeveelheid”. 少し is het zelfstandige woord voor “een beetje” of “een kleine hoeveelheid”; だけ beperkt dat tot “alleen” of “slechts”. Samen geeft het dus een beperking aan de hoeveelheid: “slechts een beetje”. Een vergelijkbaar patroon is 少しだけ食べます — “Ik eet maar een beetje.” 使ってください is een beleefd verzoek: “gebruik alstublieft”. De woordenboekvorm van het werkwoord is 使う (“gebruiken”). De vorm 使って is de te-vorm; met ください vormt die een beleefde verzoekconstructie: Vてください = “doe alstublieft V”. In deze zin draagt 使って het werkwoordelijke verzoek, terwijl ください de beleefde vorm ervan maakt. Bijvoorbeeld: これを使ってください — “Gebruik dit alstublieft.” Het voorwerp dat gebruikt moet worden, wordt in deze vaste zin niet expliciet genoemd. Samen betekenen de twee delen: “Gebruik maar een kleine hoeveelheid.” 少しだけ beperkt de hoeveelheid, en 使ってください verzoekt de aangesprokene beleefd om iets te gebruiken. De zin zegt wel hoeveel er gebruikt moet worden, maar noemt niet zelfstandig wat het voorwerp of materiaal is.

7. 私は机を拭いて、二つとも元に戻します。

   Ik zal het bureau afnemen en beide spullen terugleggen.

   私は

   ik

   机

   bureau

   拭いて

   afnemen

   二つとも

   beide spullen

   元に

   naar de oorspronkelijke plaats of toestand

   戻します

   terugleggen of terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   私は maakt 私 (わたし, watashi) tot het onderwerp of gespreksonderwerp: hier “ik”. は (wa) markeert het onderwerp als thema; het is niet zelf een werkwoordsvorm. Een vergelijkbaar patroon is 私は読みます, “ik lees”. 机 betekent hier “bureau”. Het woord kan in andere contexten ook een tafel aanduiden; de vaste vertaling kiest hier voor “bureau”. In 机を markeert を het bureau als datgene waarop de handeling gericht is. 拭いて is de te-vorm van 拭く (ふく, fuku), “afnemen” of “afvegen”. De te-vorm verbindt deze handeling met wat erop volgt: 拭いて、戻します betekent “afnemen en daarna terugleggen/terugbrengen”. Voorbeeld: 机を拭いてください。— “Neem het bureau alstublieft af.” 二つとも betekent “beide spullen”: 二つ (ふたつ, futatsu) geeft twee dingen aan met de algemene Japanse telvorm voor voorwerpen, en とも betekent “beide” of “allebei”. Deze combinatie zegt dus dat het om twee dingen gaat en dat beide bij de volgende handeling betrokken zijn. 元に betekent “naar de oorspronkelijke plaats of toestand”. 元 (もと, moto) verwijst hier naar het eerdere of oorspronkelijke punt, en に markeert dat als het doel waarnaar iets wordt teruggebracht. Het is een veelgebruikt patroon in 元に戻す, “naar de oorspronkelijke toestand/plaats terugbrengen”. 戻します is de beleefde niet-verleden vorm van 戻す (もどす, modosu), “terugbrengen” of “terugleggen”. 戻す is transitief: iemand brengt iets terug. De niet-verleden vorm kan in deze context een toekomstige handeling weergeven, vandaar “zal terugleggen”. De beleefde vorm 戻します eindigt op ます; de vorm zonder dit beleefdheidspatroon is 戻す. Ter vergelijking: 戻ります (もどります) betekent “teruggaan/terugkeren”, waarbij het onderwerp zelf teruggaat, terwijl 戻します betekent dat iemand iets terugbrengt. Samen vormen de delen: 私は geeft “ik” als handelende persoon, 机を拭いて verbindt “het bureau afnemen” met de volgende handeling, en 二つとも元に戻します betekent “beide spullen naar hun oorspronkelijke plaats of toestand terugleggen”. De hele uiting betekent daarom: “Ik zal het bureau afnemen en beide spullen terugleggen.”

8. 箱の中に一緒に置いておいてください。

   Houd ze samen in de doos.

   箱

   doos

   の中に

   in de ...

   一緒に

   samen

   置いておいてください

   laat ... staan

   Uitgebreide uitleg

   箱 betekent hier ‘doos’ en is een zelfstandig naamwoord. In het Japans staat er geen lidwoord aan vast; 箱 kan dus, afhankelijk van de context, ‘een doos’ of ‘de doos’ betekenen. Hier ondersteunt de vaste vertaling de lezing ‘de doos’. の中に maakt van 箱 de plaatsbepaling ‘in de doos’. の verbindt 箱 met 中 (‘binnenkant’), en に markeert de plaats waar iets zich bevindt of wordt geplaatst. Het patroon [zelfstandig naamwoord]の中に is bruikbaar voor ‘in [iets]’. 一緒に betekent ‘samen’. Het geeft aan dat de bedoelde voorwerpen gezamenlijk worden gehouden of geplaatst. Het is niet zelf een meervoudsvorm; het betekent hier dat de twee eerder genoemde spullen samen zijn. 置いておいてください is een beleefd verzoek. De vorm 置いて komt van het werkwoord 置く, ‘plaatsen/neerzetten’. De combinatie 置いておく betekent letterlijk iets geplaatst laten of het in die toestand houden. Met ください wordt dit een beleefde aansporing: ‘houd het/de spullen geplaatst’ of natuurlijker ‘laat ze staan’. Het object is in deze Japanse zin niet uitgedrukt. De vaste vertaling en de voorafgaande zin maken duidelijk dat het om beide spullen gaat; de Japanse vorm zelf vermeldt geen afzonderlijk voornaamwoord voor ‘ze’. Het verzoek is dus: plaats of laat beide spullen samen in de doos. Samen vormen 箱の中に ‘in de doos’, 一緒に ‘samen’ en 置いておいてください ‘laat ze staan/houd ze daar’. De volledige betekenis is: ‘Houd ze samen in de doos.’