Gemorst water opruimen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 床に水があります。

   Er ligt water op de vloer.

   床

   vloer

   水

   water

   あります

   er is / ligt

   Uitgebreide uitleg

   床 betekent hier “vloer”. Het is een zelfstandig naamwoord. In een plaatsaanduiding staat het met に: 床に betekent “op de vloer” en geeft de plaats van het bestaan of zich bevinden aan. Voorbeeld: 机の上に本があります。 — “Er ligt een boek op het bureau.” 水 betekent hier “water”. Het is het onderwerp van de bestaanszin. Het Japans markeert dit met が, dus 水が betekent “water” als datgene wat aanwezig is. 水 heeft in deze zin geen apart zichtbaar meervoud; de context bepaalt of het om water als stof of om een hoeveelheid water gaat. あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある. Deze vorm wordt gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende zaken en kan in een plaatscontext worden vertaald als “er is”, “er ligt” of “er bevindt zich”. Het beleefde paar is ある (niet-verleden, neutraal) en あります (niet-verleden, beleefd); de verleden vorm is ありました. Samen vormt 床に水があります。 het patroon [plaats]に [zaak]が あります: “Op de vloer is water aanwezig.” In natuurlijk Nederlands is dat hier: “Er ligt water op de vloer.” De punt 。 sluit de mededelende zin af.

2. 水がドアのほうに広がっています。

   Het verspreidt zich naar de deur.

   水

   water

   ドアのほうに

   naar de deur toe

   広がっています

   verspreidt zich

   Uitgebreide uitleg

   水 betekent hier “water”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt met が gemarkeerd als het onderwerp van de gebeurtenis. De eerdere zin bevestigt dat dit om water gaat. Japans gebruikt hier geen lidwoord; 水 kan afhankelijk van de context “water” of “het water” betekenen. ドアのほうに betekent “naar de deur toe”. ドア is “deur”; ほう betekent hier “kant” of “richting”, en に markeert de richting waarheen iets beweegt of zich uitbreidt. Het patroon Xのほうに is bruikbaar voor “naar de kant van X toe”, bijvoorbeeld: 駅のほうに歩きます。 — “Ik loop naar de kant van het station.” 広がっています betekent hier “verspreidt zich” of “breidt zich uit”. De basisvorm is 広がる, een intransitief werkwoord: het onderwerp spreidt zich uit of wordt groter in omvang. Dat verschilt van het transitieve 広げる, “iets uitspreiden” of “iets verbreden”. 広がっています bestaat uit de te-vorm 広がって van 広がる plus います; hier geeft die vorm een nog voortdurende verspreiding weer. Een voorbeeld: 火が広がっています。 — “Het vuur breidt zich uit.” Samen vormt 水が het onderwerp “het water”, ドアのほうに de richting “naar de deur toe”, en 広がっています de voortdurende toestand “verspreidt zich”. De volledige betekenis is: “Het verspreidt zich naar de deur.” In de gegeven context verwijst “het” naar het water.

3. 小さいボトルが割れました。

   Het kleine flesje is gebroken.

   小さい

   klein

   ボトル

   flesje

   割れました

   is gebroken

   Uitgebreide uitleg

   小さい betekent hier “klein” en staat vóór het zelfstandig naamwoord ボトル. Het is een i-adjectief: de vorm 小さい is de basisvorm en kan attributief direct voor een naamwoord staan. Bijvoorbeeld: 小さい箱です。 — “Het is een kleine doos.” Japans laat hierbij geen overeenkomst in getal of grammaticaal geslacht zien. De Nederlandse vertaling zegt “flesje”, maar 小さい drukt alleen het kleine formaat uit; het Japans markeert niet apart een verkleinwoord. ボトル is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “fles” of “flesje” in deze context. Het is een leenwoord en verandert hier niet van vorm voor getal of grammaticaal geslacht. In 小さいボトル vormt het samen met het voorafgaande adjectief de naamwoordgroep “de kleine fles”. 割れました komt van het intransitieve werkwoord 割れる, “breken” of “barsten”. De vorm 割れました combineert de beleefde verleden vorm ました met deze werkwoordstam; in deze zin wordt een gebeurtenis met een gebroken resultaat beschreven. Omdat 割れる intransitief is, wordt hier niet gezegd wie of wat de fles heeft gebroken. Voor een handeling waarbij iemand iets breekt, gebruikt Japans een ander, transitief werkwoord, 割る. Bijvoorbeeld: コップを割りました。 — “Ik heb een glas gebroken.” が markeert in de volledige zin ボトル als het onderwerp van de gebeurtenis. De volgorde is dus 小さい + ボトル + が + 割れました: “de kleine fles” is het onderwerp en daarna volgt de beleefde verleden vorm van “breken”. Samen betekent 小さいボトルが割れました。: “Het kleine flesje is gebroken.”

4. 乾いたタオルを持ってきます。

   Ik haal een droge handdoek.

   乾いた

   droog

   タオル

   handdoek

   持ってきます

   halen

   Uitgebreide uitleg

   乾いた betekent hier “droog” en staat vóór タオル om die handdoek te beschrijven. Het is de attributieve vorm van 乾く (“droog worden”): 乾く → 乾いた. De vorm komt oorspronkelijk overeen met de gewone verleden vorm, maar vóór een zelfstandig naamwoord kan zij ook een toestand aanduiden: “een droge handdoek”. Vergelijk 乾かす, “iets drogen”; dat is een ander werkwoord. タオル is het zelfstandige naamwoord “handdoek”. Japanse zelfstandige naamwoorden hebben hier geen lidwoord dat precies aangeeft of het om “een” of “de” handdoek gaat. De vertaling kiest daarom voor “een droge handdoek”, maar de vorm zelf drukt geen expliciete telling uit. 持ってきます is de beleefde niet-verleden vorm van 持ってくる, “brengen/halen”. Dit is een samengestelde vorm: 持つ (“vasthouden, meenemen”) wordt via 持って verbonden met くる (“komen”), zodat de beweging naar het relevante hier of aankomstpunt wordt voorgesteld. De beleefde vorm is 持ってきます; de gewone vorm is 持ってくる. Bijvoorbeeld: 本を持ってきます。 — “Ik breng een boek mee.” Het onderwerp “ik” staat in de Japanse zin niet uitgedrukt, maar wordt door de vaste vertaling ondersteund. Samen vormt 乾いたタオル de nominale groep “een droge handdoek”. Daarop volgt 持ってきます, waarmee wordt gezegd dat de spreker die handdoek zal halen en meebrengen. De volledige betekenis is dus: “Ik haal een droge handdoek.”

5. 先にバッグを動かせますか。

   Kun je de tas eerst verplaatsen?

   先に

   eerst

   バッグ

   tas

   動かせますか

   kun je verplaatsen?

   Uitgebreide uitleg

   先に betekent hier “eerst” of “vooraf”. Het geeft aan dat het verplaatsen vóór een andere handeling gebeurt. Een bruikbaar patroon is 先に + handeling, bijvoorbeeld: 先に食べます。 — “Ik eet eerst.” バッグ betekent “tas”. Dit is een zelfstandig naamwoord; het kan bijvoorbeeld met を als object worden gebruikt: バッグを — “de tas”. 動かせますか betekent “kun je verplaatsen?”. De vorm is gebaseerd op 動かす (“iets verplaatsen”): 動かす → 動かせる (“kunnen verplaatsen”) → beleefd 動かせます. か aan het einde maakt er een vraag van. Vergelijk 動く (“bewegen” of “in beweging komen”), dat meestal geen veroorzaker als object heeft, met 動かす, waarbij iemand iets verplaatst. Samen vormen バッグを動かせますか de beleefde vraag of de aangesprokene de tas kan verplaatsen. Met 先に ervoor wordt de volgorde toegevoegd: “Kun je de tas eerst verplaatsen?” De zin vraagt dus naar de mogelijkheid of bereidheid om die handeling uit te voeren; de beleefde vorm maakt de vraag geschikt voor een normale, vriendelijke aanspreking.

6. それをいすの上に置きます。

   Ik leg hem op de stoel.

   それ

   dat

   いす

   stoel

   上

   bovenkant

   置きます

   neerleggen

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “hem” en verwijst naar het voorwerp dat wordt neergelegd. Het is een aanwijzend voornaamwoord voor iets dat niet bij de spreker hoort; de Nederlandse vertaling legt de bedoelde verwijzing vast als een mannelijk voornaamwoord, maar de Japanse vorm zelf drukt geen grammaticaal geslacht uit. De bijbehorende vormen zijn bijvoorbeeld これ “dit” en あれ “dat daar”. いす betekent “stoel”. Dit zelfstandig naamwoord blijft in het Japans gelijk voor enkelvoud en meervoud; het kan dus afhankelijk van de context “stoel” of “stoelen” betekenen. Hier maakt de vaste vertaling één stoel bedoeld. 上 betekent hier “bovenkant” of “bovenste oppervlak”. In いすの上 betekent het letterlijk “de bovenkant van de stoel” en functioneel “op de stoel”. の verbindt het zelfstandig naamwoord いす met 上: AのB betekent “B van A”. に staat na いすの上 en markeert de plaats waar het voorwerp wordt neergelegd. Bij een werkwoord van plaatsen kan plaats + に dus een doel- of eindplaats aangeven. Dit is niet hetzelfde als het losse woord 上; samen vormen ze de plaatsbepaling いすの上に — “op de stoel”. 置きます is de beleefde vorm van 置く (おく), “neerzetten” of “neerleggen”. De vorm 置きます is de beleefde niet-verleden vorm; afhankelijk van de situatie kan die een handeling in het heden of een geplande handeling aangeven. Het onderwerp wordt in deze zin niet uitgesproken. Een bruikbaar patroon is voorwerpを plaatsに置きます: “ik zet/leg voorwerp op plaats”. Samen bestaat de zin uit それを (“hem” als voorwerp), いすの上に (“op de stoel” als eindplaats) en 置きます (“leg neer” in beleefde vorm). De volledige betekenis is daarom: “Ik leg hem op de stoel.”

7. それから、床を掃除できます。

   Dan kunnen we de vloer schoonmaken.

   それから

   daarna; dan

   床

   vloer

   掃除できます

   kunnen schoonmaken

   Uitgebreide uitleg

   それから betekent hier “daarna” of “dan”. Het verwijst naar een volgende stap in de volgorde. Het kan ook een gesprek of opsomming voortzetten; in deze zin markeert het de stap die na de eerdere handeling komt. 床 betekent “vloer”. Dit zelfstandig naamwoord kan met の worden gecombineerd om een relatie aan te geven, bijvoorbeeld 床の掃除 (schoonmaak van de vloer). Een eenvoudig voorbeeld: 床を見ます。 — “Ik kijk naar de vloer.” 掃除できます betekent hier “kunnen schoonmaken”. 掃除する is de basisvorm voor “schoonmaken”; 掃除できます is de beleefde vorm die mogelijkheid of bekwaamheid uitdrukt: “kan schoonmaken”. De vorm できます staat na een zelfstandig naamwoord-plus-する-werkwoord zoals 掃除する. Bijvoorbeeld: 部屋を掃除できます。 — “Ik kan de kamer schoonmaken.” In de volledige zin markeert それから de volgende stap. 床 krijgt met を de rol van datgene waarop de handeling gericht is, en 掃除できます drukt uit dat de spreker of groep die door de context wordt bedoeld de mogelijkheid heeft om schoon te maken. Samen betekent それから、床を掃除できます。: “Dan kunnen we de vloer schoonmaken.”

8. そこならバッグはぬれません。

   De tas blijft daar droog.

   そこなら

   als het daar is / daar

   バッグ

   tas

   ぬれません

   wordt niet nat

   Uitgebreide uitleg

   そこなら bestaat uit そこ (“daar”, een plaatsaanduiding) en なら, dat hier een voorwaarde of uitgangspunt markeert: “als het daar is / wat die plaats betreft”. そこ noemt geen specifieke plaats bij naam; de context bepaalt welke plaats bedoeld wordt. なら kan ook na andere zelfstandige naamwoorden of uitdrukkingen staan om een voorwaarde te vormen. バッグ betekent “tas”. Het is hier het onderwerp van de eigenschap die volgt. Japanse zelfstandige naamwoorden krijgen in deze vorm geen aparte meervoudsuitgang; het aantal moet uit de context blijken. Het daaropvolgende は markeert バッグ als gespreksonderwerp: “wat de tas betreft”. ぬれません is de beleefde ontkenning van ぬれる, “nat worden”. De vorm ぬれません betekent dus “wordt niet nat” of, in deze context, “blijft droog”. ぬれる is een onovergankelijk werkwoord: de tas ondergaat de verandering en is niet degene die iets anders nat maakt. Voorbeeld: 雨の日は靴がぬれます。 — “Op regenachtige dagen worden schoenen nat.” Samen geeft そこなら de voorwaarde of plaats aan, バッグは maakt de tas tot onderwerp en ぬれません zegt dat zij daar niet nat wordt. De volledige betekenis is: “De tas blijft daar droog.”