Een kapotte lamp repareren | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ライトがつきません。

   Het licht doet het niet.

   ライト

   licht

   つきません

   gaat niet aan

   Uitgebreide uitleg

   ライト betekent hier “licht” en is een zelfstandig naamwoord. Het is een leenwoord; het zegt niet op zichzelf of het om een lamp, voertuiglicht of een ander licht gaat. Die concrete verwijzing wordt in deze zin niet nader bepaald. つきません is de beleefde ontkennende vorm van つく. In deze context betekent つく dat een licht aangaat of brandt; つきません betekent dus dat het niet aangaat of niet brandt. De vorm is niet-verleden en beleefd: つきます = “gaat aan / brandt” en つきません = “gaat niet aan / brandt niet”. Bij een ander onderwerp kan つく ook andere betekenissen hebben, zoals ergens vastzitten, maar die betekenis past hier niet. Samen vormen ライト en つきません de mededeling “Het licht doet het niet.” Het licht is het onderwerp waarover wordt gezegd dat het niet aangaat. De beleefde vorm past bij een neutrale mededeling in een gesprek, bijvoorbeeld wanneer iemand een probleem met een licht meldt.

2. スイッチを確認しましたか。

   Heb je de schakelaar gecontroleerd?

   スイッチ

   schakelaar

   確認しましたか

   heb je gecontroleerd?

   Uitgebreide uitleg

   スイッチ Hier betekent スイッチ “schakelaar”. Het is een zelfstandig naamwoord; het woord zelf verandert niet voor enkelvoud of meervoud. In deze zin is het het voorwerp van de handeling. Het partikel を volgt erop en markeert dat voorwerp. Voorbeeld: スイッチを押します。 — Ik druk op de schakelaar. 確認しましたか De basisvorm is 確認する (“controleren” of “nakijken”). In de waargenomen vorm staat de beleefde verleden tijd: 確認する → 確認します (beleefd, niet-verleden) → 確認しました (beleefd, verleden). Het is dus 確認 plus de verbale vorm van “doen”; 確認 is hier geen zelfstandig werkwoord op zichzelf. Het slotpartikel か maakt van de voorafgaande beleefde mededeling een vraag. 確認しましたか vraagt daarom of de controle al is uitgevoerd. Het onderwerp staat in het Japans vaak niet uitgedrukt; in deze vaste vertaling is dat “je”. Voorbeeld: もう確認しましたか。 — Heb je het al gecontroleerd? Gecombineerd スイッチを betekent “de schakelaar” als object, en 確認しましたか vraagt beleefd of iemand die handeling in het verleden heeft uitgevoerd. Samen vormen ze: “Heb je de schakelaar gecontroleerd?”

3. 私が確認しましたが、まだライトがつきません。

   Ik heb het gecontroleerd, maar het licht doet het nog steeds niet.

   私が

   ik (als uitvoerder)

   確認しました

   heb gecontroleerd

   まだ

   nog steeds

   ライト

   licht

   つきません

   gaat niet aan

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier “ik” als uitvoerder van de handeling. 私 is het persoonlijke voornaamwoord “ik”; が markeert het onderwerp, vaak met nadruk op wie iets heeft gedaan. In een andere zin kan 私が dus ook “ik ben degene die …” betekenen. Voorbeeld: 私がします。 — “Ik doe het.” 確認しました betekent hier dat de spreker iets heeft gecontroleerd. De woordenboekvorm is 確認する (“controleren”); しました is de beleefde verleden vorm van する, dus 確認しました is “heeft gecontroleerd” of “controleerde”. De beleefde niet-verleden vorm is 確認します. De voorafgaande vraag スイッチを確認しましたか。 gebruikt dezelfde verleden vorm als vraag: “Heb je de schakelaar gecontroleerd?” まだ betekent hier “nog steeds” en geeft aan dat de beschreven toestand tot nu toe voortduurt. Het staat vóór de mededeling dat het licht niet aangaat. In een andere context kan まだ ook “nog” betekenen, bijvoorbeeld まだです。 — “Nog niet.” ライト is een leenwoord dat hier “licht” betekent, meer bepaald het licht of de lamp waarover wordt gesproken. Het is een zelfstandig naamwoord en kan bijvoorbeeld met が als onderwerp worden gebruikt: ライトがつきます。 — “Het licht gaat aan.” つきません betekent hier “gaat niet aan”. De vorm hoort bij つく, in deze betekenis “aangaan” of “branden”; つきません is de beleefde ontkenning in de niet-verleden tijd. Het onderwerp van つく is datgene wat aangaat, hier ライト. De verleden ontkenning is つきませんでした: “ging niet aan” of “is niet aangegaan”. Samen vormen 私が確認しましたが en まだライトがつきません。 de betekenis: “Ik heb het gecontroleerd, maar het licht doet het nog steeds niet.” が na 確認しました verbindt de twee delen met een tegenstelling, hier natuurlijk weergegeven met “maar”. In het tweede deel is ライト het onderwerp en つきません de ontkende toestand: het licht gaat niet aan. De hele uiting is beleefd en meldt zowel de uitgevoerde controle als het feit dat het probleem nog niet is opgelost.

4. たぶん、電球が古いです。

   Misschien is de lamp oud.

   たぶん

   misschien

   電球

   lamp

   古い

   oud

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   たぶん betekent hier “misschien” en maakt de uitspraak minder zeker. Het staat vooraan en kan met een volledige zin worden gecombineerd. Een bruikbaar patroon is たぶん、Xです — “misschien is X …”. 電球 betekent “lamp” in de specifieke zin van een lamppeer of gloeilamp: het onderdeel dat licht geeft. Het is een zelfstandig naamwoord. In het Japans kan een zelfstandig naamwoord zonder lidwoord staan; 電球 betekent hier dus niet noodzakelijk “een lamp” als afzonderlijk geteld object, maar verwijst naar de bedoelde lamp. 古い betekent hier “oud”. Dit is de vorm van het i-adjectief 古い; de vorm blijft 古い wanneer het zelfstandig naamwoord onderwerp is. Voor een ontkenning verandert het einde bijvoorbeeld: 古くない betekent “niet oud”. Voorbeeld: この本は古いです。 — “Dit boek is oud.” です staat na 古い en maakt de uitspraak beleefd. Bij een i-adjectief zoals 古い is です niet de bron van de betekenis “oud”; die betekenis zit al in 古い. Het beleefde patroon is dus 古いです. In een informelere stijl kan men ook 古い zeggen. Samen vormen de delen たぶん、電球が古いです。: たぶん (“misschien”) + 電球が (“de lamp als onderwerp”) + 古いです (“is oud”, beleefd). De volledige betekenis is: “Misschien is de lamp oud.” De markeerder が laat zien dat 電球 het onderwerp is van de beschrijving 古いです.

5. 今、部屋が暗すぎます。

   De kamer is nu te donker.

   今

   nu

   部屋

   kamer

   暗すぎます

   te donker

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier “nu” en geeft het tijdstip aan. Het is een tijdsbepaling en kan bijvoorbeeld ook vooraan staan in 今、勉強します。 — “Ik studeer nu.” 部屋 betekent “kamer”. Dit zelfstandig naamwoord is in het Japans niet op zichzelf enkelvoud of meervoud; de context bepaalt of het om één kamer of meerdere kamers gaat. In deze vaste vertaling is de bedoelde betekenis “de kamer”. 暗すぎます betekent hier “is te donker”. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is 暗い (“donker”). Met 〜すぎる wordt uitgedrukt dat iets een te hoge mate heeft: 暗すぎる betekent “te donker zijn”. De vorm 暗すぎます is de beleefde tegenwoordige vorm van die uitdrukking. Vergelijk 明るすぎます — “het is te licht”; 明るい betekent “licht”. Samen vormt 今、部屋が暗すぎます。 de betekenis: “De kamer is nu te donker.” 今 bepaalt wanneer de toestand geldt, 部屋が markeert de kamer als onderwerp van de beschrijving, en 暗すぎます beschrijft die toestand met de betekenis “is te donker”. De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde mededeling.

6. 小さいランプを持ってくることができます。

   Ik kan een kleine lamp brengen.

   小さい

   klein

   ランプ

   lamp

   持ってくる

   meebrengen

   ことができます

   kunnen

   Uitgebreide uitleg

   小さい betekent hier “klein” en staat vóór ランプ om die lamp te beschrijven. Dit is de attributieve vorm van het i-adjectief 小さい; in een andere positie kan dezelfde vorm bijvoorbeeld zelfstandig “klein zijn” betekenen. Een vergelijkbare vergelijking is 小さい “klein” tegenover 大きい “groot”. Voorbeeld: 小さい箱です。 — “Het is een kleine doos.” ランプ is het zelfstandig naamwoord “lamp”. Het woord staat als object gemarkeerd met を: ランプを betekent hier “een lamp” als datgene wat wordt meegenomen. Het Japanse lidwoordloze zelfstandig naamwoord specificeert op zichzelf niet of er precies één lamp is; de vertaling kiest hier voor “een lamp”. 持ってくる betekent hier “meebrengen” of “hierheen brengen”. Het combineert 持つ “vasthouden/hebben” met 来る “komen”: de handeling wordt voorgesteld als iets meenemen in de richting van het relevante hier/punt van spreken. De vorm 持って is de te-vorm van 持つ, gevolgd door くる; samen vormen ze hier een vaste richtinggevende combinatie. Voorbeeld: 本を持ってきます。 — “Ik breng een boek mee.” ことができます vormt met een werkwoord in de woordenboekvorm een beleefde uitdrukking voor mogelijkheid of bekwaamheid: 持ってくることができます betekent “kan meebrengen”. こと maakt de handeling tot iets waarover mogelijkheid wordt uitgedrukt, en できます is de beleefde vorm van できる “kunnen”. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; de vaste Nederlandse vertaling maakt er hier “ik” van. Voorbeeld: 明日来ることができます。 — “Ik kan morgen komen.” Samen is de opbouw: 小さいランプを — “een kleine lamp” als object, 持ってくる — “meebrengen”, en ことができます — “kunnen”. De volledige betekenis is dus: “Ik kan een kleine lamp brengen/meebrengen.”

7. あとで電球を交換したほうがいいです。

   We moeten de lamp later vervangen.

   あとで

   later

   電球

   gloeilamp

   交換したほうがいいです

   het is beter om te vervangen

   Uitgebreide uitleg

   あとで betekent hier “later”: het plaatst de handeling in een later tijdstip. Het kan ook in andere zinnen een eerder genoemde of bedoelde latere gelegenheid aanduiden. Voorbeeld: あとで電話します。 — “Ik bel later.” 電球 betekent “gloeilamp” en is het concrete voorwerp dat volgens de vaste vertaling vervangen moet worden. Het woord bestaat uit 電 (“elektrisch”) en 球 (“bol”), maar 電球 moet als de gebruikelijke vaste benaming voor een gloeilamp worden geleerd. ランプ in de context is een ander woord; dat betekent “lamp” en is niet automatisch hetzelfde als 電球. 交換したほうがいいです drukt het advies uit dat vervangen de betere keuze is: “het is beter om te vervangen”. De vorm 交換した is de verleden/voltooide vorm van 交換する (“vervangen”), maar in de constructie V-たほうがいい verwijst die vorm niet noodzakelijk naar verleden tijd. Samen geeft de constructie advies over wat men beter kan doen. Bijvoorbeeld: 早く寝たほうがいいです。 — “Je kunt beter vroeg gaan slapen.” 交換する is de woordenboekvorm van het werkwoord; 交換した is hier de vorm die vóór ほうがいい staat. ほうがいい betekent letterlijk ongeveer “de betere optie”, en です maakt de formulering beleefd. Het Japanse onderwerp staat niet in de zin. In de vaste Nederlandse vertaling wordt de handelende groep als “we” weergegeven, maar die informatie wordt in het Japans hier niet met een afzonderlijk voornaamwoord uitgesproken. Samen betekent de zin: “We moeten de gloeilamp later vervangen.” De volgorde is あとで (“later”) + 電球を (“de gloeilamp” als object) + 交換したほうがいいです (“het is beter om te vervangen”).

8. 電球を交換するまで、ランプを使ってください。

   Gebruik de lamp totdat we de gloeilamp vervangen.

   電球

   gloeilamp

   交換する

   vervangen

   まで

   totdat

   ランプ

   lamp

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   電球 betekent hier “gloeilamp”. Het is een zelfstandig naamwoord; het onderdeel を markeert deze lamp als het directe object van de handeling. In 電球を交換する is de gloeilamp dus wat vervangen wordt. Voorbeeld: 電球を買います。 — “Ik koop een gloeilamp.” 交換する betekent “vervangen” of “omwisselen”. De basisvorm is 交換する; 交換 betekent “uitwisseling” en する is “doen”, maar leer de combinatie als het werkwoord “vervangen”. Voor een beleefde verleden tijd wordt dit bijvoorbeeld 交換しました — “(iemand) heeft vervangen”. Het onderwerp van dit werkwoord staat niet in de Japanse zin; de vertaling en de eerdere context geven hier de lezing “we vervangen”. まで betekent “totdat” wanneer het achter een gebeurtenis of toestand staat. In 交換するまで staat de niet-verleden vorm 交換する vóór まで: letterlijk “tot het vervangen”. Het markeert het moment waarop de vervanging plaatsvindt als eindpunt van de voorafgaande handeling. Voorbeeld: 六時まで待ちます。 — “Ik wacht tot zes uur.” ランプ betekent “lamp”. Dit is een zelfstandig naamwoord en is niet hetzelfde woord als 電球, “gloeilamp”: 電球 is het lichtgevende onderdeel, terwijl ランプ hier het voorwerp is dat gebruikt wordt. Het partikel を in ランプを使ってください markeert de lamp als object van “gebruiken”. 使ってください betekent “gebruik alstublieft”. De basisvorm is 使う — “gebruiken”. Daarvan wordt de て-vorm 使って gevormd; met ください vormt die een beleefd verzoek: 使ってください — “gebruik alstublieft”. Dit is een verzoek, geen kale gebiedende vorm. Voorbeeld: このペンを使ってください。 — “Gebruik deze pen alstublieft.” Samen vormt 電球を交換するまで de tijdsbepaling “totdat we de gloeilamp vervangen”. Daarna geeft ランプを使ってください het verzoek “gebruik de lamp alstublieft”. De volledige betekenis is daarom: “Gebruik de lamp totdat we de gloeilamp vervangen.” Het onderwerp van de Japanse werkwoorden is niet expliciet genoemd; “we” volgt hier uit de vaste vertaling en de voorafgaande context.