Een kleine vlek schoonmaken | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. テーブルにシミがあります。

   Er zit een vlek op de tafel.

   テーブル

   tafel

   に

   op; plaats waar iets zich bevindt

   シミ

   vlek

   あります

   er is; bevindt zich

   Uitgebreide uitleg

   テーブル betekent hier “tafel”. Het is een zelfstandig naamwoord; het katakana-schrift geeft hier een leenwoord weer. Voor een andere tafel kun je bijvoorbeeld このテーブル (“deze tafel”) zeggen. に markeert hier de plaats waar iets zich bevindt: テーブルに = “op de tafel”. In deze constructie staat de plaats vóór het ding dat daar aanwezig is. Dit is een ander gebruik dan bijvoorbeeld に als doelmarkeerder bij beweging. シミ betekent hier “vlek”, concreet een zichtbare vlek. Het is een zelfstandig naamwoord. Een herbruikbaar patroon is 場所に + ものが + あります: “Er is iets op/in een plaats.” あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある, “er zijn” of “zich bevinden”, voor niet-levende dingen en zaken. De vorm drukt hier geen beweging uit: de vlek bevindt zich op de tafel. De gewone, minder beleefde vorm is ある; de verleden vorm is ありました (“er was/zat”). Voor levende wezens wordt doorgaans います gebruikt, niet あります. Samen vormen de delen テーブルに (“op de tafel”), シミが (“een vlek”) en あります (“is/er zit”): “Er zit een vlek op de tafel.” De Japanse zin presenteert het bestaan of de aanwezigheid van de vlek op die plaats, zonder een handelende persoon te noemen.

2. 私はカップの近くのシミが見えます。

   Ik zie hem bij de kop.

   私は

   ik; het onderwerp van gesprek

   カップ

   kopje of kop

   の近く

   in de buurt van

   シミ

   vlek

   見えます

   is zichtbaar; kan zien

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en de onderwerpmarkeerder は. Samen geeft dit aan dat de spreker het onderwerp van gesprek is. カップ betekent “kopje” of “kop”. In カップの近く betekent の近く “in de buurt van het kopje”: の verbindt カップ met 近く, en 近く betekent “de buurt” of “nabijheid”. シミ betekent “vlek”. カップの近くのシミ is de zelfstandig-naamwoordgroep “de vlek in de buurt van het kopje”: eerst wordt de plaats bepaald, daarna het beschreven ding. 見えます is de beleefde vorm van 見える. Het betekent dat iets zichtbaar is of dat men iets kan zien. Dat verschilt van 見る, dat een doelgerichte handeling zoals “bekijken” betekent. De volledige zin betekent: “Ik kan de vlek in de buurt van het kopje zien.” De vaste Nederlandse vertaling noemt “hem”, maar dat past niet bij シミ, dat hier “vlek” betekent; de Japanse zin zelf gaat over een vlek.

3. きれいなスポンジはありますか。

   Hebben we een schone spons?

   きれいな

   schoon

   スポンジ

   spons

   ありますか

   is er?

   Uitgebreide uitleg

   きれいな betekent hier “schoon”. Het is de vorm van het な-bijvoeglijk naamwoord きれい die vóór een zelfstandig naamwoord staat: きれいなスポンジ = “een schone spons”. きれい kan in andere contexten ook “mooi” betekenen; de vaste vertaling maakt hier de betekenis “schoon” passend. スポンジ is het zelfstandig naamwoord “spons”. Het is een leenwoord in katakana. In een andere zin kan het bijvoorbeeld onderwerp of plaatsbepaling zijn, afhankelijk van de partikels en de constructie eromheen. ありますか bestaat uit de beleefde vorm あります van ある en het vraagpartikel か. ある wordt gebruikt voor het bestaan of beschikbaar zijn van niet-levende zaken. ありますか maakt daarvan een beleefde vraag, ongeveer “is er?” of “zijn er?”. Het Japanse werkwoord drukt hier niet letterlijk Nederlands bezit met “hebben” uit; de vaste vertaling geeft de bedoelde beschikbaarheid weer. Het onderwerp is niet expliciet genoemd. Samen vormt きれいなスポンジ de nominale groep “een schone spons”, en ありますか vraagt of zo’n spons beschikbaar is. De volledige betekenis is daarom: “Hebben we een schone spons?”

4. スポンジは流しのそばにあります。

   De spons ligt bij de gootsteen.

   スポンジ

   spons

   流し

   gootsteen

   そば

   vlakbij; in de buurt

   あります

   zich bevinden; er zijn

   Uitgebreide uitleg

   スポンジ betekent hier “spons”. Het is een zelfstandig naamwoord en een leenwoord; de vorm verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud. Bijvoorbeeld: スポンジを使います。 — “Ik gebruik een spons.” 流し betekent “gootsteen” in deze context. Het is een zelfstandig naamwoord; 流しのそば betekent letterlijk “de buurt van de gootsteen”. Het partikel の verbindt hier het eerste zelfstandig naamwoord met de plaatsaanduiding erna. そば betekent “vlakbij” of “in de buurt”. In 流しのそば vormt het met の een plaatsbepaling: “bij de gootsteen”. Bijvoorbeeld: 駅のそばに店があります。 — “Er is een winkel bij het station.” あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある, “bestaan” of “zich bevinden”. In deze zin geeft het aan waar een niet-levend ding zich bevindt. De beleefde vorm wordt vaak gebruikt in neutrale of beleefde mededelingen. Voor levende wezens wordt doorgaans います gebruikt, niet あります: 猫は部屋にいます。 — “De kat is in de kamer.” は markeert スポンジ als het onderwerp van gesprek, en に markeert de plaats waar iets zich bevindt. Samen met あります ontstaat het patroon Xは plaatsにあります: “X bevindt zich op/in/bij plaats”. De volledige opbouw is dus スポンジは — “wat de spons betreft”, 流しのそばに — “bij de gootsteen”, en あります — “bevindt zich”. Samen betekent スポンジは流しのそばにあります。 “De spons ligt bij de gootsteen.” Het Japanse werkwoord zegt hier vooral dat de spons zich daar bevindt; het Nederlandse “ligt” is de natuurlijke vertaling in deze context.

5. 私が少し石けんを使いましょうか。

   Zal ik wat zeep gebruiken?

   私が

   ik

   少し

   een beetje

   石けん

   zeep

   使いましょうか

   zal ik gebruiken?

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier “ik” als de persoon die de handeling zal uitvoeren. 私 is de vorm voor “ik”; が markeert het onderwerp. In deze zin maakt het dus duidelijk dat de spreker degene is die zeep zal gebruiken. 少し betekent “een beetje” en geeft hier de hoeveelheid zeep aan. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord waarop de hoeveelheid betrekking heeft. Voorbeeld: 少し水を飲みます。 — “Ik drink een beetje water.” 石けん is het zelfstandig naamwoord “zeep”. De uitdrukking 少し石けん verwijst hier naar een kleine hoeveelheid zeep; 少し is geen deel van het woord 石けん. 使いましょうか komt van het werkwoord 使う, “gebruiken”. De beleefde vorm is 使います; 使いましょう is de vorm waarmee de spreker een voorstel of aanbod doet. Het afsluitende か maakt daarvan een vraag. In combinatie met het expliciete onderwerp 私が krijgt dit hier de betekenis “zal ik gebruiken?” Samen vormen de delen 私が + 少し石けん + 使いましょうか de vraag: “Zal ik een beetje zeep gebruiken?” De vaste vertaling legt daarbij vast dat de spreker zichzelf als uitvoerder voorstelt; de zin zegt niet alleen dat er zeep wordt gebruikt, maar vraagt of de spreker dat zal doen. Dezelfde structuur is herbruikbaar met een ander zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 私が少し水を使いましょうか。 — “Zal ik een beetje water gebruiken?”

6. スポンジに少し石けんをつけてください。

   Doe een beetje zeep op de spons.

   スポンジ

   spons

   少し

   een beetje

   石けん

   zeep

   つけてください

   breng aan

   Uitgebreide uitleg

   スポンジ betekent hier “spons”. Het is een zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: スポンジで洗います。 — “Ik was met een spons.” Het partikel で markeert daar het middel; in de vaste zin markeert に de plek waarop iets wordt aangebracht. 少し betekent “een beetje” of “een kleine hoeveelheid”. Het geeft hier de hoeveelheid zeep aan zonder een exact aantal of volume te noemen. Bijvoorbeeld: 少し水を飲みます。 — “Ik drink een beetje water.” 石けん betekent “zeep”. Dit zelfstandig naamwoord kan zowel naar een stuk zeep als, zoals in deze zin, naar zeep als middel verwijzen. In 少し石けん staat 少し ervoor en wordt de bedoelde kleine hoeveelheid aangegeven. つけてください is een beleefd verzoek: “breng aan” of “doe erop”. De basisvorm is つける, “aanbrengen, erop doen”. De vorm つけて is de て-vorm; met ください vormt die een verzoek: Vてください = “doe alsjeblieft V”. In deze zin draagt つけて dus het werkwoordelijke betekenisdeel, terwijl ください het beleefde verzoek maakt. Bijvoorbeeld: ここに名前を書いてください。 — “Schrijf hier alstublieft uw naam.” De combinatie スポンジに geeft de spons als oppervlak of bestemming aan: “op de spons”. Daarna specificeert 少し石けん wat en hoeveel er moet worden aangebracht. Samen betekent スポンジに少し石けんをつけてください。: “Doe een beetje zeep op de spons.”

7. シミはほとんどなくなりました。

   De vlek is bijna weg.

   シミ

   vlek

   ほとんど

   bijna; nagenoeg

   なくなりました

   is verdwenen; is weg

   Uitgebreide uitleg

   シミ betekent hier ‘vlek’. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: シミがあります。— ‘Er is een vlek.’ ほとんど betekent hier ‘bijna’ of ‘nagenoeg’. Met なくなりました geeft het aan dat iets bijna verdwenen is, maar niet noodzakelijk volledig. Voorbeeld: ほとんど終わりました。— ‘Het is bijna klaar.’ なくなりました komt van なくなる: ‘verdwijnen’, ‘niet meer aanwezig worden’ of ‘op raken’. Dit is een intransitief werkwoord: het beschrijft dat iets zelf verdwijnt of opraakt. なくなりました is de beleefde verleden vorm van なくなる. Het bevat hier geen ontkenning; なくなる is als geheel het werkwoord ‘verdwijnen’. Vergelijk なくしました, van なくす, ‘iets kwijtraken’ of ‘iets laten verdwijnen’: daarbij veroorzaakt iemand de verandering en kan er een direct object zijn. Voorbeeld: 水がなくなりました。— ‘Het water is op.’ シミは maakt シミ tot gespreksthema met は. Samen betekenen de delen: ‘wat de vlek betreft’ + ‘bijna’ + ‘is verdwenen’. De volledige betekenis is daarom: ‘De vlek is bijna weg.’ De beleefde werkwoordsvorm past bij een neutrale, beleefde mededeling.

8. テーブルはきれいに見えます。

   De tafel ziet er schoon uit.

   テーブル

   tafel

   きれいに

   schoon; netjes

   見えます

   ziet eruit; lijkt

   Uitgebreide uitleg

   テーブル betekent hier “tafel”. Het is een zelfstandig naamwoord; het onderwerpdeeltje は maakt van “tafel” het gespreksonderwerp: “wat de tafel betreft”. Voorbeeld: テーブルは大きいです。 — “De tafel is groot.” きれいに is de bijwoordelijke vorm van きれいな, hier met de betekenis “schoon”. De uitgang に maakt van dit na-adjectief een vorm die beschrijft hoe iets verschijnt of gebeurt. きれい kan afhankelijk van de context ook “mooi” of “netjes” betekenen, maar in deze zin ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “schoon”. Voorbeeld: 部屋をきれいにします。 — “Ik maak de kamer schoon.” 見えます is de beleefde niet-verleden vorm van 見える: “zichtbaar zijn”, “eruitzien” of “lijken”. Deze vorm beschrijft hoe iets aan de waarnemer verschijnt; hij is dus anders dan 見ます, de beleefde vorm van 見る, “kijken” of “zien”, waarbij iemand actief kijkt. In きれいに見えます geeft きれいに aan hoe de tafel eruitziet. Voorbeeld: 山が大きく見えます。 — “De berg ziet er groot uit.” Samen vormt テーブルは きれいに 見えます。 de structuur “[onderwerp] は [eigenschap] に 見えます”: “Wat de tafel betreft, die ziet er schoon uit.” De volledige betekenis is: “De tafel ziet er schoon uit.” De beleefde vorm maakt de uitspraak geschikt voor een neutrale, beleefde situatie.