Een klein schroefje vinden | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 小さなねじをなくしました。

   Ik ben een kleine schroef kwijt.

   小さな

   klein

   ねじ

   schroef

   なくしました

   kwijtgeraakt

   Uitgebreide uitleg

   小さな betekent hier ‘kleine’ en staat vóór ねじ om het zelfstandig naamwoord te beschrijven. 小さな is een vaste vorm die attributief, dus direct vóór een zelfstandig naamwoord, wordt gebruikt: 小さな箱 — ‘een kleine doos’. 小さい kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan en kan bovendien zelfstandig als gezegde worden gebruikt; 小さな wordt niet op diezelfde manier als zelfstandig gezegde gebruikt. ねじ is het zelfstandig naamwoord voor ‘schroef’. Hier ondersteunt de vaste vertaling deze betekenis. Voorbeeld: ねじを買いました。 — ‘Ik heb schroeven gekocht.’ なくしました komt van なくす, ‘kwijtraken’ of ‘verliezen’. Het is de beleefde verleden vorm: なくし + ました. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat de spreker iets is kwijtgeraakt. なくす is transitief: het verlorene krijgt を, zoals in 鍵をなくしました。 — ‘Ik ben mijn sleutel kwijtgeraakt.’ Het verschilt van なくなる, dat betekent dat iets verdwijnt of wegraakt; bij なくなる wordt het verdwenen voorwerp zelf als onderwerp voorgesteld, niet als object van iemand die het kwijtraakt. Samen vormen 小さなねじ (‘een kleine schroef’) en を het object van なくしました. De volledige zin betekent dus: ‘Ik ben een kleine schroef kwijtgeraakt.’

2. 椅子の下を見てください。

   Kijk onder de stoel.

   椅子

   stoel

   下

   onderkant; onder

   見てください

   kijk alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   椅子 betekent hier ‘stoel’. Het is een zelfstandig naamwoord. Het Japanse zelfstandig naamwoord markeert hier geen enkelvoud of meervoud; 椅子 kan dus afhankelijk van de context zowel ‘stoel’ als ‘stoelen’ aanduiden. Voorbeeld: 椅子に座ります。— ‘Ik ga op een stoel zitten.’ 下 betekent hier ‘onder’ of ‘aan de onderkant’. In deze zin verwijst het naar de ruimte onder de stoel. De partikel の verbindt 椅子 met 下: 椅子の下 betekent ‘onder de stoel’ of letterlijk ‘de onderkant/ruimte van de stoel’. Voorbeeld: 机の下 — ‘onder het bureau’. 見てください is een beleefd verzoek: ‘kijk alstublieft’. De woordenboekvorm van het werkwoord is 見る, ‘kijken’ of ‘zien’. 見て is de te-vorm; 見てください gebruikt die vorm met ください om iemand beleefd te vragen iets te doen. De partikel を na 下 markeert hier het gebied waarop de kijkhandeling gericht is. Voorbeeld: ここを見てください。— ‘Kijk alstublieft hier.’ Samen vormen 椅子の下を見てください de beleefde instructie ‘Kijk onder de stoel.’ De volgorde is: ‘stoel + van + onderkant + doel van het kijken + kijk alstublieft’.

3. それは椅子の脚のそばにありました。

   Het lag bij de poot van de stoel.

   それは

   dat/het

   椅子

   stoel

   脚

   poot

   のそば

   in de buurt van

   ありました

   was er

   Uitgebreide uitleg

   それは betekent hier “dat/het”. それ is een aanwijzend voornaamwoord; het verwijst naar een niet nader benoemd voorwerp. は markeert dit als gespreksonderwerp, niet noodzakelijk als grammaticaal onderwerp. 椅子 betekent “stoel”. Het zelfstandig naamwoord kan zelfstandig staan of met の een verbinding vormen. 脚 betekent hier “poot”, namelijk in de verbinding met de stoel. In 椅子の脚 verbindt の de twee zelfstandige naamwoorden en geeft het een relatie aan: “de poot van de stoel”. Het is dus geen onderdeel van het woord 脚 zelf. のそば betekent “in de buurt van” of “naast”. Het patroon Xのそば betekent “in de buurt van X”. Hier is X 脚, waardoor 脚のそば “bij de poot” betekent. そば kan ook als zelfstandig naamwoord “nabijheid” of “omgeving” betekenen; met の wordt het hier aan een referentiepunt gekoppeld. ありました is de beleefde verleden vorm van ある, “er zijn” of “zich bevinden”, hier gebruikt voor het niet-levende voorwerp waarnaar wordt verwezen. De vormketen is ある → あります (beleefde niet-verleden tijd) → ありました (beleefde verleden tijd). Voorbeeld: 本は机の上にありました。 — “Het boek was op de tafel.” In het Japans drukt ありました vooral aanwezigheid of locatie uit; het specificeert niet op zichzelf de houding “liggen”. Samen vormen de delen: それは + 椅子の脚のそば + に + ありました: “Dat/het bevond zich bij de poot van de stoel.” De vaste Nederlandse vertaling geeft dit natuurlijk weer als “Het lag bij de poot van de stoel.” に markeert hier de plaats waar iets zich bevond. De beleefde verleden vorm maakt duidelijk dat die locatie in het verleden gold.

4. 気をつけて拾ってください。

   Pak het voorzichtig op.

   気をつけて

   voorzichtig; let goed op

   拾ってください

   pak het alstublieft op

   Uitgebreide uitleg

   気をつけて betekent hier dat het oppakken voorzichtig moet gebeuren: “voorzichtig” of “let goed op”. Het is de て-vorm van 気をつける (“opletten; voorzichtig zijn”). In deze combinatie verbindt de vorm zich met de daaropvolgende handeling en beschrijft zij hoe die handeling moet gebeuren. 拾ってください bestaat uit 拾って, de て-vorm van 拾う (“oppakken; oprapen”), plus ください. ください na een て-vorm maakt een beleefd verzoek: V-てください = “doe alstublieft V”. Hier wordt dus beleefd gevraagd om iets op te pakken. De vorm 拾って is niet de woordenboekvorm; de basisvorm is 拾う. Samen vormen de delen de structuur 気をつけて V-てください: “doe V alstublieft voorzichtig”. Met de in de vertaling bedoelde verwijzing naar het voorwerp betekent de volledige zin: “Pak het voorzichtig op.” De zin is een beleefd verzoek, geen mededeling dat het voorwerp al is opgepakt.

5. とても小さいです。

   Het is heel klein.

   とても

   heel

   小さい

   klein

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   とても betekent hier “heel” en versterkt het bijvoeglijk naamwoord 小さい. Het is een algemene versterker die vóór het woord staat dat het sterker maakt. Voorbeeld: とても大きいです。 — “Het is heel groot.” 小さい betekent hier “klein”. Dit is een zogenoemd i-bijvoeglijk naamwoord: de vorm op -い kan rechtstreeks vóór です staan. De basisvorm is 小さい; een belangrijke ontkenning is 小さくない (“niet klein”). Voorbeeld: この箱は小さいです。 — “Deze doos is klein.” です maakt de zin beleefd en werkt hier als een beleefde koppelvorm na 小さい. Het voegt in deze zin geen afzonderlijke eigenschap toe; de eigenschap “klein” komt van 小さい. Bij een i-bijvoeglijk naamwoord blijft de vorm vóór です dus 小さい, niet bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoordelijke variant. Samen vormt とても 小さい です de beleefde mededeling: “Het is heel klein.” Het Nederlandse “het” volgt de vaste vertaling; de Japanse zin noemt het referent niet opnieuw. In deze context wordt dezelfde bedoelde zaak besproken, maar de zin zelf specificeert niet welk zelfstandig naamwoord dat is.

6. また転がっていかないように、手のひらに置いてください。

   Houd het in je handpalm, zodat het niet weer wegrolt.

   また

   weer

   転がっていかない

   niet wegrollen

   ように

   zodat

   手のひら

   handpalm

   置いてください

   plaats het alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   また betekent hier “weer” of “opnieuw”. Het verwijst naar het opnieuw optreden van het wegrollen; het zegt niet op zichzelf wie of wat eerder rolde. 転がっていかない betekent hier “niet wegrollen”. De basisvorm is 転がる (“rollen”, voor iets dat rolt). In 転がっていく verbindt de て-vorm 転がって dit werkwoord met いく; いく voegt het idee toe dat de beweging van de spreker of het relevante punt af gaat. De ontkenning staat op いく: 転がっていかない = “niet al rollend weggaan”. ように volgt hier op een gewenste of te voorkomen toestand. Het patroon V-ないように betekent “zodat V niet gebeurt” of “om te voorkomen dat V gebeurt”. Samen met また ontstaat dus: “zodat het niet weer wegrolt”. 手のひら is het zelfstandige naamwoord voor “handpalm”. In de volledige uitdrukking markeert に de plaats waar iets wordt neergelegd: 手のひらに = “in/op de handpalm”. Het contextuele “het” uit de vertaling is in het Japans niet als afzonderlijk woord uitgeschreven; de vaste vertaling identificeert wel het bedoelde voorwerp. 置いてください is een beleefd verzoek. De basisvorm is 置く (“plaatsen” of “neerzetten”); 置いて is de て-vorm, gevolgd door ください, waarmee je iemand beleefd vraagt de handeling uit te voeren. Hier betekent het geheel “plaats het alstublieft”. De vorm 置いてください geeft niet op zichzelf aan hoeveel voorwerpen er zijn. Als geheel combineert また転がっていかないように het doel — voorkomen dat het voorwerp opnieuw wegrolt — met 手のひらに置いてください, het beleefde verzoek om het in de handpalm te plaatsen. De volledige betekenis is daarom: “Houd het in je handpalm, zodat het niet weer wegrolt.”

7. 棚を直すために、そのねじが必要です。

   We hebben het nodig om de plank te repareren.

   棚

   plank

   直す

   repareren

   ために

   om … te

   その

   die/dat

   ねじ

   schroef

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   棚 betekent hier “plank” in de vaste vertaling. Het kan ook “schap” of, afhankelijk van de context, “kast” betekenen; leer dus de concrete betekenis uit de zin, niet één vaste Nederlandse vertaling. Voor een ander zelfstandig naamwoord kun je hetzelfde patroon gebruiken, bijvoorbeeld ドア (“deur”). 直す betekent hier “repareren”. Dit is de woordenboekvorm. In 棚を直す staat 棚 met を als object van de handeling: de plank wordt gerepareerd. De vorm 直して is bijvoorbeeld de verbindingsvorm in 直して使う — “repareren en gebruiken”. ために geeft hier het doel aan: “om … te”. Na een werkwoord staat de woordenboekvorm vóór ために: 直すために = “om te repareren”. Voorbeeld: 勉強するために図書館へ行きます。 — “Ik ga naar de bibliotheek om te studeren.” その betekent hier “die/dat” en staat vóór het zelfstandig naamwoord ねじ: そのねじ = “die schroef”. Het is een aanwijzend woord en verandert niet mee met getal of grammaticaal geslacht; Japans heeft hier geen apart meervoud of geslacht in deze vorm. この betekent daarentegen “deze” en あの “die daar”. ねじ betekent “schroef”. Het is het zelfstandig naamwoord dat in de Japanse zin als nodig voorwerp wordt genoemd. In combinatie met その vormt het そのねじ, “die schroef”. 必要です betekent “nodig zijn” of, letterlijker, “noodzakelijk zijn”. 必要 is de zelfstandige/na-adjectivische kern en です maakt de uitdrukking beleefd. De ontkenning is 必要ではありません of in alledaagse taal 必要じゃありません: “niet nodig”. Het onderwerp van “nodig zijn” wordt in het Japans vaak niet uitgesproken wanneer het uit de context duidelijk is; hier is dat de eerder genoemde schroef, weergegeven als “het” in de Nederlandse vertaling. Samen is 棚を直すために het doelgedeelte: “om de plank te repareren”. そのねじが必要です zegt dat die schroef daarvoor nodig is; が markeert hier wat nodig is. De hele uiting betekent daarom: “We hebben die schroef nodig om de plank te repareren.” De Nederlandse vertaling gebruikt het voor het benodigde voorwerp, terwijl het Japans dit voorwerp expliciet noemt als そのねじ.

8. そうすれば、棚の修理を終えられます。

   Dan kunnen we de plank afmaken.

   そうすれば

   dan / als dat gebeurt

   棚

   plank

   修理

   reparatie

   終えられます

   kunnen afmaken

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “dan, als dat gebeurt” en verwijst naar een voorafgaande handeling of situatie. Het is een herbruikbaar voorwaardelijk patroon: そうすれば、... = “als dat zo gebeurt, dan ...”. Het geeft op zichzelf niet aan wie de handeling uitvoert. 棚 betekent hier “plank”. Het woord kan ook een rek of kastplank aanduiden; de vaste vertaling kiest in deze zin voor “plank”. Voor een voorbeeld met hetzelfde woord: 棚に本があります。 — “Er staan boeken op de plank.” 修理 betekent “reparatie” en is een zelfstandig naamwoord. In 棚の修理 verbindt の dit met het volgende zelfstandig naamwoord: letterlijk “de reparatie van de plank”. 修理する is de werkwoordelijke vorm “repareren”. Voorbeeld: 棚を修理します。 — “Ik repareer de plank.” 終えられます komt van 終える, “afmaken” of “beëindigen”. De vorm 終えられます drukt hier de mogelijkheid uit: “kunnen afmaken”. 終える is de actieve vorm; 終わる betekent daarentegen “eindigen” of “aflopen” zonder hetzelfde actieve perspectief. De beleefde vorm 終えます betekent “maak af / zal afmaken”; 終えられます voegt de mogelijkheid toe. In deze zin identificeert de vaste vertaling de uitvoerders als “we”. De delen worden zo gecombineerd: そうすれば geeft de voorwaarde en het gevolg aan; 棚の修理 is het object, “de reparatie van de plank”; en 終えられます zegt dat we die reparatie kunnen afmaken. Samen betekent de uiting: “Dan kunnen we de plank afmaken.”