Een losse stoel veilig verplaatsen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. この椅子はぐらぐらします。

   Deze stoel voelt los aan.

   この

   deze

   椅子

   stoel

   ぐらぐらします

   voelt los aan

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het aanwijst. Het is een aanwijzend woord voor iets dat de spreker als nabij of relevant presenteert; de vorm verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: この本 = “dit boek”. 椅子 betekent “stoel”. Het is een zelfstandig naamwoord; de meervoudigheid wordt in deze vorm niet afzonderlijk gemarkeerd. In deze zin is het de zaak waarover de spreker een toestand beschrijft. ぐらぐらします drukt uit dat iets wankelt, wiebelt of los aanvoelt. ぐらぐら is een klanknabootsend woord voor onvast bewegen; met する vormt het een werkwoordelijke uitdrukking. します is de beleefde niet-verleden vorm van する, dus hier gaat het om de huidige toestand. Voorbeeld: 机がぐらぐらします。 = “De tafel wiebelt.” Samen vormen de delen: この + 椅子 = “deze stoel”, en ぐらぐらします zegt dat deze stoel onvast is of los aanvoelt. De volledige betekenis is daarom: “Deze stoel voelt los aan.”

2. どの部分が動いていますか。

   Welk deel beweegt?

   どの

   welk(e)

   部分

   deel

   動いています

   beweegt

   か

   vraagmarkeerder

   Uitgebreide uitleg

   どの betekent hier “welk(e)” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het vraagt om één keuze uit meerdere mogelijke delen; het krijgt zijn concrete betekenis van het volgende zelfstandig naamwoord. Vergelijk どの部分 (“welk deel”) met どの椅子 (“welke stoel”). 部分 betekent “deel” of “gedeelte”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan daarom met verschillende bepalingen worden gecombineerd, bijvoorbeeld 前の部分 (“het voorste deel”). In deze zin wordt niet beweerd welk deel het is; de vraag vraagt juist om die identificatie. 動いています komt van 動く (“bewegen”). De vorm 動いている geeft aan dat het bewegen op het relevante moment aan de gang is; 動いています is daarvan de beleefde vorm. De vorm 動く kan ook algemener “bewegen” of “in beweging komen” betekenen, maar hier past door de context de lezing “beweegt”. Voorbeeld: 車が動いています。 — “De auto beweegt.” か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande zin een vraag. Het markeert hier dus de vraagvorm; het is niet zelf het woord voor “welk” of “deel”. Samen vormen どの部分 (“welk deel”) en 動いていますか (“beweegt?”) de vraag: “Welk deel beweegt?” De beleefde formulering vraagt welke component op dat moment in beweging is.

3. 後ろの脚が少しぐらぐらします。

   De achterste poot wiebelt een beetje.

   後ろの

   achterste; aan de achterkant gelegen

   脚

   poot

   少し

   een beetje

   ぐらぐらします

   wiebelt; is wankel

   Uitgebreide uitleg

   後ろの betekent hier “achterste” of “aan de achterkant gelegen”. 後ろ is een zelfstandig naamwoord voor “achterkant/achterzijde”; met の verbindt het zich attributief met het volgende zelfstandig naamwoord: 後ろの脚 = “de achterste poot”. Het is dus niet het woord 脚 dat “achterste” betekent. 脚 betekent hier “poot”, in de door de vertaling bedoelde betekenis. Het woord kan in andere contexten ook naar een been verwijzen; de vaste vertaling en de context maken hier de lezing “poot” passend. In 後ろの脚 staat het zelfstandig naamwoord na de bepalende groep. 少し is een bijwoord dat de mate beperkt: “een beetje” of “enigszins”. Het maakt de beschreven beweging of instabiliteit minder sterk. Bijvoorbeeld: 少し動きます。 betekent “Het beweegt een beetje.” ぐらぐらします komt van ぐらぐらする. ぐらぐら beeldt wankelen of wiebelen uit, en する maakt er een werkwoordelijke uitdrukking van. します is de beleefde niet-verleden vorm van する; hier beschrijft die een toestand of waarneembare beweging in het heden. In deze zin betekent ぐらぐらします “wiebelt” of “is wankel”. Samen vormen 後ろの脚 en 少しぐらぐらします de betekenis: de achterste poot vertoont een lichte wiebelende beweging. De volledige uiting is daarom: “De achterste poot wiebelt een beetje.”

4. 誰かが使う前に、私たちはそれを直したほうがいいです。

   We moeten de stoel repareren voordat iemand hem gebruikt.

   誰か

   iemand

   使う

   gebruiken

   前に

   voordat

   私たちは

   wij

   それを

   het

   直したほうがいいです

   het is beter om te repareren

   Uitgebreide uitleg

   誰か betekent hier “iemand”: het verwijst naar een niet nader genoemde persoon. In 誰かが markeert が die persoon als degene die de handeling uitvoert. Het patroon 誰かが + werkwoord betekent dus “iemand [doet iets]”. Voorbeeld: 誰かが来ます。 — “Iemand komt.” 使う is de woordenboekvorm van “gebruiken”. In 誰かが使う staat deze vorm in een bijzin zonder expliciete tijdsverledenmarkering; de precieze tijd wordt door de context bepaald. Het onderwerp is hier de persoon uit 誰かが, terwijl het gebruikte voorwerp door それを wordt aangeduid. 前に betekent “voordat” wanneer het volgt op een gebeurtenis of bijzin. Het patroon werkwoord in woordenboekvorm + 前に betekent “voordat iemand iets doet”. Voorbeeld: 寝る前に歯を磨きます。 — “Ik poets mijn tanden voordat ik ga slapen.” 私たちは betekent “wij” als onderwerp of gespreksonderwerp. 私たち is de vorm voor “wij”; は markeert wat als onderwerp of thema wordt besproken. Hier zijn de sprekers degenen die de reparatie moeten uitvoeren. それを betekent “het” als lijdend voorwerp. それ is een aanwijzend voornaamwoord voor iets dat niet als “dit” wordt aangewezen, en を markeert het voorwerp van de handeling. In deze vaste betekenis verwijst それ naar de stoel uit de Nederlandse vertaling. Het voornaamwoord zelf bevat geen informatie over het grammaticale geslacht van het voorwerp. 直したほうがいいです drukt een aanbeveling uit: “het is beter om het te repareren” of natuurlijker “we kunnen het beter repareren”. Het werkwoord is 直す, “repareren” of “herstellen”; 直した is de verleden vorm die in het patroon werkwoord in de verleden vorm + ほうがいい staat. Hier gaat die vorm niet noodzakelijk over een reparatie die al gebeurd is: het patroon adviseert dat die handeling beter wordt uitgevoerd. です maakt de formulering beleefd. Voorbeeld: 早く帰ったほうがいいです。 — “Je kunt beter vroeg naar huis gaan.” Samen vormen 誰かが使う前に en 私たちはそれを直したほうがいいです de betekenis: “Voordat iemand het gebruikt, kunnen wij het beter repareren.” De bijzin met 前に geeft aan wanneer de aanbevolen reparatie moet plaatsvinden, en それを maakt de stoel het voorwerp van 直す. De vaste Nederlandse vertaling maakt daarmee duidelijk dat それ hier naar de stoel verwijst.

5. 私は別の場所に座ったほうがいいですか。

   Zal ik ergens anders zitten?

   私は

   ik

   別の

   andere

   場所

   plaats

   座った

   zitten / gaan zitten

   ほうがいいですか

   is het beter om …?

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp of gespreksthema. は markeert het thema; het is niet zelf een onderdeel van het woord “ik”. Een bruikbaar contrast is 私は (“wat mij betreft / ik”) tegenover 私が, waarbij が de aandacht sterker op de persoon als handelende of geïdentificeerde persoon kan leggen. 別の betekent hier “andere” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. Het patroon 別の + zelfstandig naamwoord is herbruikbaar: 別の椅子 betekent “een andere stoel”. 別 is hier niet een verbogen vorm van het daaropvolgende zelfstandig naamwoord; の verbindt de bepalende vorm met dat zelfstandig naamwoord. 場所 betekent “plaats” of “plek”. Met に geeft 場所に hier de plaats aan waar iemand gaat zitten: “op/in een plaats”, niet een bestemming die door een bewegingswerkwoord wordt bereikt. Een kort voorbeeld is ここに座ります。 — “Ik ga hier zitten / Ik zit hier.” 座った is de vorm van het werkwoord 座る (“zitten, gaan zitten”). De vorm 座った is de verleden vorm, maar in 座ったほうがいい is zij onderdeel van een vaste constructie die een aanbevolen handeling uitdrukt; zij zegt hier dus niet op zichzelf dat het zitten al in het verleden gebeurde. Vergelijk 座る (“zitten/gaan zitten”) met 座った in deze constructie. ほうがいいですか vormt met de voorafgaande werkwoordsvorm een beleefde vraag naar wat beter of raadzaam is. Het patroon werkwoord in de vorm + ほうがいいですか kan worden gebruikt voor “is het beter dat ik …?” of “zal ik …?”. ですか maakt de uiting beleefd en vragend. Hier combineert 座ったほうがいいですか dus het idee “zitten” met de vraag of dat de betere keuze is. Samen vormen 私は en 座ったほうがいいですか de vraag “Zal ik gaan zitten?” of “Is het beter dat ik ga zitten?”. 別の場所に specificeert waar: het gaat om een andere plek. De volledige betekenis is daarom: “Zal ik ergens anders zitten?” De formulering is beleefd en geschikt om advies over de volgende handeling te vragen.

6. 今は別の椅子を使ってください。

   Gebruik voorlopig een andere stoel.

   今は

   voorlopig

   別の

   andere

   椅子

   stoel

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier “voorlopig” of “op dit moment”. 今 is het zelfstandig naamwoord “nu”; met は wordt dit als tijdskader naar voren gebracht. De vaste vertaling kiest hier voor “voorlopig”, niet voor een onbeperkte algemene regel. Voorbeeld: 今は忙しいです。 — “Ik heb het nu druk.” 別の betekent “een andere” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. De vorm 別の kan zo verschillende alternatieven aanduiden; het is niet zelf een meervoudsvorm. Voorbeeld: 別の方法を試します。 — “Ik probeer een andere methode.” 椅子 betekent “stoel”. Het is het zelfstandig naamwoord waarop 別の betrekking heeft. In 椅子を markeert を de stoel als object van de handeling. Voorbeeld: 椅子を動かします。 — “Ik verplaats de stoel.” 使ってください betekent “gebruik alstublieft”. Het werkwoord 使う betekent “gebruiken”. De vorm 使って is de て-vorm; met ください vormt die een beleefd verzoek: werkwoord in て-vorm + ください = “doe alstublieft …”. Dit is geen bevel over een specifiek aantal personen; de vorm markeert vooral het beleefde verzoek. Voorbeeld: ここで待ってください。 — “Wacht hier alstublieft.” Samen betekent 今は別の椅子を使ってください。: “Gebruik voorlopig een andere stoel.” 今は bepaalt het tijdelijke tijdskader, 別の椅子 is het object “een andere stoel”, en 使ってください is het beleefde verzoek om die te gebruiken.

7. 私はこの椅子を動かします。

   Ik verplaats deze stoel.

   私は

   ik

   この

   deze

   椅子

   stoel

   動かします

   verplaats

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp of gespreksthema. 私 is de eerste persoon enkelvoud; は markeert het onderwerp/thema van de zin. Het partikel は wordt uitgesproken als “wa”. Voorbeeld: 私は学生です。— “Ik ben student.” この betekent “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. Het verwijst naar iets dat in de situatie als dichtbij de spreker wordt gepresenteerd. De vorm zelf verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud. Een vergelijkbare vorm is その, “die/dat bij de aangesprokene of eerder genoemde zaak”. 椅子 betekent “stoel”. In deze zin is het de zaak waarop de handeling gericht is. Het partikel を, dat na 椅子 staat, markeert het lijdend voorwerp. Voorbeeld: 椅子を使います。— “Ik gebruik een stoel.” 動かします betekent hier “verplaats”. Dit is de beleefde niet-verleden vorm van het transitieve werkwoord 動かす, “iets bewegen/verplaatsen”. De uitgang ます maakt de formulering beleefd; de niet-verleden vorm kan afhankelijk van de situatie een huidige of toekomstige handeling uitdrukken. 動く is een ander, intransitief werkwoord: het betekent dat iets beweegt, zonder dat het als rechtstreeks object wordt verplaatst. Voorbeeld: 机を動かします。— “Ik verplaats het bureau.” Samen vormt 私はこの椅子を動かします de structuur [onderwerp/thema] は [object] を [beleefd werkwoord]: “Ik verplaats deze stoel.” De spreker presenteert zichzelf als degene die handelt, この椅子 als het object van de handeling, en 動かします als de beleefde mededeling van het verplaatsen.

8. 通路を空けるために、それを壁に寄せて置いてください。

   Zet hem tegen de muur, zodat de doorgang vrij blijft.

   通路

   doorgang

   空ける

   vrijmaken

   ために

   om ... te

   それ

   hem

   壁

   muur

   寄せて

   naar ... toe bewegen

   置いてください

   zet alstublieft neer

   Uitgebreide uitleg

   通路 betekent hier ‘doorgang’ of ‘looppad’. Het is een zelfstandig naamwoord. In 通路を markeert を dit woord als het object van de handeling: de doorgang is wat vrijgemaakt moet worden. 空ける betekent hier ‘vrijmaken’ of ‘vrijhouden’. De basisvorm is 空ける; in deze zin staat die vóór ために om een doel uit te drukken. 通路を空ける betekent dus ‘de doorgang vrijmaken’, niet simpelweg ‘iets openen’. Voorbeeld: 席を空ける。 — ‘Ik houd een plaats vrij.’ ために volgt hier op de basisvorm van het werkwoord: 空けるために = ‘om vrij te maken’ of ‘zodat het vrij blijft’. Het geeft het doel van de daaropvolgende handeling aan. Het doel is in deze zin het vrijhouden van de doorgang. それ is een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis ‘dat’ of, zoals hier vertaald, ‘hem/het’. Japanse voornaamwoorden markeren geen grammaticaal geslacht. In de gegeven context verwijst het naar het voorwerp dat verplaatst moet worden; de voorafgaande zin introduceert daarvoor deze stoel, en de vaste vertaling geeft ‘hem’. 壁 betekent ‘muur’. In 壁に markeert に de plaats of het doel waarnaar iets wordt bewogen of geplaatst. 壁に寄せる betekent ‘iets naar de muur toe bewegen’ en vaak ‘iets dicht tegen de muur zetten’. 寄せて is de て-vorm van 寄せる, ‘naar zich toe of naar een bepaalde kant brengen’. De て-vorm verbindt deze handeling met de volgende handeling. Hier wordt het voorwerp eerst richting de muur geschoven of gezet; daarna wordt het geplaatst. Voorbeeld: 机を壁に寄せる。 — ‘Ik schuif het bureau tegen de muur.’ 置いてください bestaat uit de て-vorm van 置く (‘plaatsen/neerzetten’) plus ください. 置いてください is een beleefd verzoek: ‘zet het alstublieft neer’ of ‘plaats het alstublieft’. De て-vorm verbindt hier bovendien met 寄せて: 寄せて置く betekent ‘iets naar een bepaalde plek brengen en het daar neerzetten’. ください maakt van de vorm een verzoek; het zegt niet op zichzelf waar het voorwerp geplaatst wordt. Samen vormt それを壁に寄せて置いてください het verzoek: ‘Zet het tegen de muur.’ 通路を空けるために geeft het doel daarvan: ‘om de doorgang vrij te maken’ of, volgens de vaste vertaling, ‘zodat de doorgang vrij blijft’. De volledige zin betekent daarom: ‘Zet hem tegen de muur, zodat de doorgang vrij blijft.’