Voorbereiden op een wandeling bij zonnig weer | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 外は晴れています。

   Buiten is het zonnig.

   外

   buiten

   晴れています

   is zonnig

   Uitgebreide uitleg

   外 betekent hier “buiten” of “de buitenlucht”. Het is een zelfstandig naamwoord dat als onderwerp van gesprek vooraan kan staan. In 外は… markeert は 外 als gespreksonderwerp; は is hier dus geen gewone markering van het grammaticale onderwerp. 晴れています betekent hier “is zonnig” of “is helder”. De vorm komt van 晴れる, “opklaren” of “helder worden”. De opbouw is 晴れて + います: 晴れて is de te-vorm van 晴れる, en います is de beleefde vorm van いる. In deze weerbeschrijving geeft ている een huidige toestand aan, niet noodzakelijk een handeling die nu bezig is. Een vergelijkbaar voorbeeld is 雨が降っています — “het regent”; ook daar beschrijft ている de actuele weerssituatie. Samen vormt 外は晴れています de betekenis “Buiten is het zonnig.” 外は geeft aan waarover de zin gaat, en 晴れています beschrijft de huidige toestand. De vorm op ます maakt de zin beleefd.

2. サングラスを持ってきてください。

   Neem je zonnebril mee.

   サングラス

   zonnebril

   持ってきてください

   breng mee, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   サングラス betekent hier “zonnebril”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet om een enkelvoud of meervoud aan te geven. In サングラスを markeert を dat de zonnebril het object is van de handeling. 持ってきてください is een beleefd verzoek: “breng mee, alstublieft”. De constructie bestaat uit 持つ (“vasthouden, meenemen”) en 来る (“komen”): 持ってくる betekent “iets meebrengen naar de plaats of persoon die als uitgangspunt geldt”. In de vorm 持ってきて staat 持つ in de verbindingsvorm 持って en 来る als きて; daarna maakt ください er een beleefd verzoek van. Het is dus meer dan alleen “hebben”: het benadrukt dat de zonnebril naar hier of naar de relevante plaats wordt gebracht. Herbruikbaar patroon: werkwoord in de て-vorm + ください = “doe ..., alstublieft”. Bijvoorbeeld: 見てください。 = “Kijk alstublieft.” Samen betekent サングラスを持ってきてください。: “Neem je zonnebril mee.” De objectmarkering を verbindt サングラス met de gevraagde handeling 持ってきてください; de beleefde verzoeksvorm maakt de volledige zin geschikt als vriendelijke instructie.

3. 散歩には暑すぎますか。

   Is het te warm voor een wandeling?

   散歩

   wandeling

   には

   voor … / wat … betreft

   暑すぎます

   is te warm

   か

   vraagmarkering

   Uitgebreide uitleg

   散歩 betekent hier “wandeling” en is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is 散歩をする = “een wandeling maken”; in deze zin wordt de activiteit als context genoemd, zonder het werkwoord する. には bestaat uit に en は. In deze zin markeert に de activiteit waarvoor de beoordeling geldt: 散歩に = “voor een wandeling”. は maakt dat geheel tot het onderwerp van bespreking en kan een lichte tegenstelling oproepen, ongeveer “wat een wandeling betreft”. De combinatie is dus geen enkel zelfstandig woord met één vaste vertaling. 暑すぎます betekent hier “is te warm”. 暑い is de basisvorm van een i-adjectief voor warm of heet weer en een warme omgeving. Het verschilt van 熱い, dat doorgaans “heet” betekent bij iets dat je aanraakt of consumeert. Bij een i-adjectief valt vóór すぎる de slotklank い weg: 暑い → 暑すぎる = “te warm zijn”. 暑すぎます is daarvan de beleefde niet-verleden vorm. Voor een gewone bewering kun je bijvoorbeeld zeggen: 今日は暑すぎます。 — “Vandaag is het te warm.” か staat aan het einde en maakt de uiting tot een vraag. Het is hier geen zelfstandig vraagwoord, maar een vraagpartikel. De beleefde vorm in 暑すぎます en het slotpartikel か vormen samen een beleefde vraagstructuur. Samen geeft 散歩には de context “voor een wandeling”, en 暑すぎます drukt uit dat de warmte daarvoor boven een aanvaardbare grens ligt. か vraagt of dat zo is. De hele uiting betekent daarom: “Is het te warm voor een wandeling?” Een herbruikbaar patroon is: [activiteit]には [i-adjectiefstam]すぎますか。 = “Is het voor [activiteit] te [eigenschap]?” Bijvoorbeeld: 運動には寒すぎますか。 — “Is het te koud om te sporten?”

4. 暖かいですが、それでも行けます。

   Het is warm, maar we kunnen nog steeds gaan.

   暖かい

   warm

   ですが

   maar

   それでも

   toch / desondanks

   行けます

   kan gaan

   Uitgebreide uitleg

   暖かい betekent hier “warm”. Het is de i-adjectiefvorm van 暖かい zelf; de vorm beschrijft een toestand of eigenschap. Voor verleden tijd wordt bijvoorbeeld 暖かかった gebruikt: “het was warm”. In deze zin staat geen zelfstandig naamwoord dat door het adjectief wordt gewijzigd; de warmte wordt als toestand van de situatie gepresenteerd. ですが verbindt de eerste mededeling met een tegenstelling: “maar”. Het bestaat hier uit de beleefde verbindingsvorm van です na 暖かい en leidt de volgende mededeling in. Het maakt van 暖かいですが geen losse bewering over een persoon; het verbindt “het is warm” met wat daarna komt. それでも betekent “toch” of “desondanks”. Het verwijst naar het voorafgaande als een omstandigheid die de verwachting zou kunnen beïnvloeden, maar markeert dat de volgende bewering ondanks die omstandigheid blijft gelden. Het versterkt hier de tegenstelling die al door ですが wordt aangegeven. 行けます betekent hier “kunnen gaan”. De relevante basisvorm is 行く (“gaan”); 行ける is de potentialis, dus “kunnen gaan”, en 行けます is daarvan de beleefde vorm. 行きます betekent daarentegen eenvoudig “gaan” in beleefde stijl en drukt op zichzelf niet hetzelfde vermogen of dezelfde mogelijkheid uit. In de vaste vertaling is de niet-uitgedrukte handelende groep “we”; het Japans noemt die groep in deze zin niet apart. Samen vormen de delen: 暖かいですが — “het is warm, maar” — gevolgd door それでも — “toch/desondanks” — en 行けます — “kunnen we gaan”. De volledige betekenis is daarom: “Het is warm, maar we kunnen nog steeds gaan.” De formulering is beleefd en bruikbaar wanneer een omstandigheid wordt genoemd die het gaan minder vanzelfsprekend maakt, terwijl de mogelijkheid om te gaan toch blijft gelden.

5. 私たちは日陰にいられます。

   We kunnen in de schaduw blijven.

   私たちは

   wij

   日陰

   schaduw

   いられます

   kunnen blijven

   Uitgebreide uitleg

   私たちは betekent hier “wij”. 私たち is de vorm voor “wij/ons”, en は markeert dit als het onderwerp of gespreksthema. De vorm zegt op zichzelf niet hoeveel personen “wij” omvat. 日陰 betekent “schaduw” of “een schaduwrijke plek”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 日陰に markeert に de plaats waar iemand zich bevindt of blijft. Vergelijk als patroon: 場所にいる = “op/in een plaats zijn”. いられます komt van いる, “zijn of blijven” voor levende wezens. いられる drukt hier de mogelijkheid uit: “kunnen blijven/zijn”; いられます is de beleefde vorm. Het is dus niet simpelweg de gewone vorm います (“zijn”), maar een vorm die aangeeft dat blijven mogelijk is. Een bruikbaar voorbeeld is ここにいられます。 — “Ik kan hier blijven.” Samen vormen 私たちは日陰にいられます。 de betekenis: “Wij kunnen in de schaduw blijven.” De volgorde is: “wij” als gespreksthema, “in de schaduw” als plaats, en vervolgens “kunnen blijven”. Deze beleefde formulering past bij een neutrale mededeling.

6. 木々が私たちを涼しくしてくれるはずです。

   De bomen zouden ons koel moeten houden.

   木々

   bomen

   私たち

   wij; ons

   涼しくしてくれる

   koel houden voor ons

   はずです

   zou moeten; hoort te

   Uitgebreide uitleg

   木々 木々 betekent hier “bomen” en is de vorm 木 (“boom”) met herhaling. Die herhaling duidt op meerdere bomen of bomen als groep; Japans markeert meervoud niet altijd verplicht. Het partikel が maakt 木々 tot het onderwerp van de zin. 私たち 私たち betekent “wij” of “ons”. たち geeft een groep aan, zonder een precies aantal vast te leggen. In deze zin bepaalt het partikel を de rol: 私たちを is degene op wie de werking gericht is, dus “ons”. 涼しくしてくれる 涼しく is de bijwoordelijke vorm van het i-adjectief 涼しい (“koel”). De uitgang -く maakt het mogelijk om het met する (“maken; doen”) te verbinden: 涼しくする betekent “koel maken” of “koel houden”. くれる staat hier in de niet-verleden vorm en maakt de constructie -てくれる: iemand doet iets ten gunste van de spreker of diens groep. 涼しくしてくれる betekent daarom dat de bomen ons koel houden, met het perspectief dat dit voordelig is voor ons. Bijvoorbeeld: 先生が説明してくれます。 — “De docent legt het voor mij of ons uit.” はずです はず drukt een verwachting of conclusie uit: iets wordt op grond van de beschikbare informatie als verwacht beschouwd. です maakt de formulering beleefd. Het patroon [niet-verleden vorm] + はずです kan bijvoorbeeld in 明日は晴れるはずです。 betekenen: “Morgen zou het zonnig moeten zijn.” Het gaat hier om een verwachting, niet om een bevel. Samenstelling 木々が geeft aan dat de bomen de handeling verrichten. 私たちを涼しくしてくれる beschrijft dat zij ons koel maken of houden en dat als iets gunstigs voor ons. はずです voegt de verwachting toe. Samen betekent de zin: “De bomen zouden ons koel moeten houden.”

7. 水のボトルを持っていきます。

   Ik neem een fles water mee.

   水

   water

   ボトル

   fles

   持っていきます

   meenemen

   Uitgebreide uitleg

   水 betekent hier “water”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 水のボトル verbindt の twee zelfstandige naamwoorden: 水 beschrijft wat voor soort fles het is, dus “een fles water”. Dit is een veelgebruikt patroon: AのB = “B van A” of “B dat met A verbonden is”. Voorbeeld: お茶のカップ = “een kopje thee”. ボトル betekent “fles” en is een leenwoord. Het verwijst hier naar het voorwerp dat wordt meegenomen. Het woord verandert niet naar getal; de context bepaalt of het om één of meer flessen gaat. In deze zin ondersteunt de Nederlandse vertaling de lezing “een fles water”. 持っていきます betekent hier “meenemen”. De vorm is opgebouwd uit 持つ (“vasthouden, bij zich hebben”) in de て-vorm, 持って, plus いきます (“gaan”) in de beleefde niet-verleden vorm. 持っていく drukt uit dat iemand iets bij zich neemt en ermee weggaat of naar een andere plaats gaat. De vorm ます maakt de uiting beleefd; hij zegt op zichzelf niet dat er meerdere personen zijn. Voorbeeld: 傘を持っていきます。= “Ik neem een paraplu mee.” In de volledige zin is 水のボトル het lijdend voorwerp van 持っていきます; を markeert dat lijdend voorwerp. Letterlijk wordt de structuur dus “een fles water meenemen”. De Japanse zin 水のボトルを持っていきます。 betekent als geheel: “Ik neem een fles water mee.”

8. 散歩中に役立ちます。

   Die komt tijdens de wandeling goed van pas.

   散歩

   wandeling

   中に

   tijdens; gedurende

   役立ちます

   komt van pas

   Uitgebreide uitleg

   散歩 betekent hier “wandeling”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan ook met する worden gebruikt: 散歩する = “wandelen”. Bijvoorbeeld: 毎朝、散歩します。 — “Ik maak elke ochtend een wandeling.” 中に geeft hier de periode aan waarin iets gebeurt: “tijdens” of “gedurende”. 中 betekent in zulke tijdsuitdrukkingen “binnen/in de loop van”, en に markeert de tijdsperiode. Het patroon N中に kan dus worden hergebruikt als “tijdens N”. Bijvoorbeeld: 旅行中に写真を撮ります。 — “Tijdens de reis maak ik foto’s.” 役立ちます is de beleefde niet-verleden vorm van 役立つ, “van nut zijn” of “van pas komen”. Het onderwerp is hier niet opnieuw genoemd; volgens de vaste vertaling en de voorafgaande context gaat het om iets dat tijdens de wandeling nuttig is. De vorm 役立ちます is beleefd; de gewone niet-verleden vorm is 役立つ. Bijvoorbeeld: この地図は旅行に役立ちます。 — “Deze kaart komt goed van pas op reis.” Samen betekent 散歩中に “tijdens de wandeling” en 役立ちます “komt van pas”. De hele zin betekent daarom: “Die komt tijdens de wandeling goed van pas.”