Binnen blijven bij slecht weer | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 天気が悪そうです。

   Het weer ziet er slecht uit.

   天気

   het weer

   悪そうです

   er slecht uitzien

   Uitgebreide uitleg

   天気 betekent hier “het weer”. Het is een zelfstandig naamwoord. In een herbruikbaar patroon kun je bijvoorbeeld zeggen: 天気がいいです。 — “Het weer is goed.” 悪そうです drukt uit dat iets er slecht uitziet of waarschijnlijk slecht is op basis van de indruk ervan. De vorm komt van het i-adjectief 悪い (“slecht”): vóór そうです valt de slot-い weg, dus 悪い → 悪そうです. Hier gaat そうです om een zichtbare of algemene indruk (“het lijkt ...”), niet om doorvertelde informatie. De beleefde vorm is 悪そうです; een voorbeeld met een ander adjectief is おいしそうです。 — “Het ziet er lekker uit.” が staat tussen 天気 en 悪そうです en markeert 天気 als datgene waarop de indruk betrekking heeft. Samen vormen ze het patroon Xが[adjectiefstam]そうです: “X lijkt ...” of “X ziet er ... uit”. De volledige zin betekent daarom: “Het weer ziet er slecht uit.” De zin geeft een indruk over het weer, niet een expliciete bewering dat het weer volgens een vastgestelde meting slecht is.

2. 嵐が来るかもしれません。

   Misschien komt er een storm aan.

   嵐

   storm

   来る

   komen

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   嵐 betekent hier “storm” en is een zelfstandig naamwoord. Het kan als onderwerp worden gemarkeerd met が: 嵐が = “een storm/de storm” als datgene waarvan de mogelijkheid wordt besproken. Voorbeeld: 雨が降ります。 = “Het regent.” 来る betekent hier “komen” en staat in de woordenboekvorm. In deze constructie verwijst de niet-verleden vorm naar een mogelijke toekomstige gebeurtenis: 嵐が来る = “er komt een storm aan”. De beleefde vorm is 来ます; de woordenboekvorm blijft onder andere gebruikelijk vóór een constructie die onzekerheid uitdrukt. かもしれません drukt uit dat iets mogelijk is, zonder het als zeker te stellen. Het volgt op de gewone vorm van een werkwoord: 来るかもしれません = “misschien komt het/komt er iets”. かもしれない is de niet-beleefde variant; かもしれません is beleefd. Het woord か hoort hier bij deze vaste uitdrukking van mogelijkheid, niet bij een zelfstandige ja-neevraag. Samen vormen de delen 嵐が来るかもしれません: “Misschien komt er een storm aan.” De zin presenteert de komst van de storm als een mogelijkheid, niet als een vaststaand feit. In deze context past dat bij de vooraf genoemde slechte weersomstandigheden.

3. 家の中にいましょうか。

   Zullen we binnen blijven?

   家

   huis

   の中に

   in; binnen in

   いましょうか

   zullen we blijven?

   Uitgebreide uitleg

   家 betekent hier “huis”. Het zelfstandig naamwoord is 家 (いえ). In andere zinnen kan het ook “thuis” betekenen wanneer de context een verblijfplaats bedoelt. Voorbeeld: 家に帰ります。— “Ik ga naar huis.” の中に maakt van 家 een plaatsbepaling: 家の中 betekent letterlijk “de binnenkant van het huis”, en に markeert die plaats als de locatie waar iemand is of blijft. Het patroon Xの中 betekent “binnen in X”. Voorbeeld: 箱の中にあります。— “Het is in de doos.” いましょうか komt van いる, “zijn” of “blijven” op een plaats. De vorm いましょう is de beleefde aansporingsvorm: “laten we zijn/blijven”. De slotpartikel か maakt hiervan een vraag, zodat de spreker voorstelt: “Zullen we …?” Het is dus niet het werkwoord voor “doen”; dat is する. Voorbeeld: ここで待ちましょうか。— “Zullen we hier wachten?” Samen vormen 家の中にいましょうか。 de plaats 家の中に, “binnen in het huis”, plus het voorstel いましょうか, “zullen we blijven?” De volledige betekenis is daarom: “Zullen we binnen blijven?”

4. 嵐が過ぎるまで、ここで待ちましょう。

   Laten we hier wachten tot het voorbij is.

   嵐

   storm

   過ぎる

   voorbijgaan

   まで

   totdat

   ここで

   hier

   待ちましょう

   laten we wachten

   Uitgebreide uitleg

   嵐 betekent hier “storm”. Het is een zelfstandig naamwoord. In een eenvoudige naamwoordgroep kan het bijvoorbeeld onderwerp zijn: 嵐が来る。 — “Er komt een storm.” De partikel が markeert hier datgene waarover de toestand of gebeurtenis wordt beschreven. 過ぎる betekent “voorbijgaan” of, bij tijd en gebeurtenissen, “voorbij zijn”. Dit is de woordenboekvorm. In 嵐が過ぎる wordt de storm voorgesteld als iets dat voorbijgaat. Voor een andere betekenis, “iets overschrijden”, kan hetzelfde werkwoord ook een grens of hoeveelheid als onderwerp hebben; die betekenis is hier niet bedoeld. まで geeft het eindpunt van een periode aan: “tot”. Het patroon Aまで betekent “tot A”. In deze zin staat 嵐が過ぎるまで: “tot de storm voorbij is”. De vorm vóór まで is een gewone werkwoordsvorm; de hele eenheid functioneert als tijdsbepaling voor wat daarna gebeurt. ここで betekent “hier”, met で voor de plaats waar een handeling plaatsvindt. Vergelijk: ここで食べます。 — “Ik eet hier.” ここ is het aanwijzende plaatswoord “hier”; で maakt duidelijk dat de handeling op die plaats gebeurt. 待ちましょう betekent “laten we wachten”. De woordenboekvorm is 待つ (“wachten”); 待ちましょう is de beleefde voorstelvorm, gevormd met de stam 待ち- en ましょう. Deze vorm drukt hier een voorstel voor een gezamenlijke handeling uit, niet een bevel aan één bepaalde persoon. Een vergelijkbaar voorbeeld is 休みましょう。 — “Laten we rusten.” Samen vormen de delen 嵐が過ぎるまで (“tot de storm voorbij is”), ここで (“hier”) en 待ちましょう (“laten we wachten”) de betekenis: “Laten we hier wachten tot het voorbij is.” De vertaling gebruikt “het” voor de storm die in het Japanse deel met 嵐 wordt genoemd.

5. 雨がやんだら、外に出てもいいですか。

   Kunnen we naar buiten gaan als het stopt?

   雨

   regen

   やんだら

   als het stopt

   外

   buiten

   出て

   eruit gaan

   もいいですか

   mag ...?

   Uitgebreide uitleg

   雨 betekent hier “regen”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 雨が降る (“het regent”, letterlijk: regen valt) tegenover 雨がやむ (“de regen houdt op”). やんだら komt van やむ (“ophouden, stoppen”) en gebruikt de たら-vorm. De vormketen is やむ → やんだ → やんだら. Hier drukt やんだら een voorwaarde in de tijd uit: “als/wanneer het ophoudt”. Met 雨 gaat het om het ophouden van de regen. Voorbeeld: 雨がやんだら、出かけます。 = “Als de regen ophoudt, ga ik weg.” 外 betekent “buiten” en is hier een zelfstandig naamwoord dat de plaats aanduidt. Met に vormt het 外に (“naar buiten”); に markeert hier de bestemming of richting. 出て komt van 出る (“eruit gaan, naar buiten komen”) en is de te-vorm: 出る → 出て. Op zichzelf draagt 出て niet alle betekenis van 外に; samen betekenen 外に出て hier “naar buiten gaan”. De te-vorm verbindt dit werkwoord met もいいですか. Voorbeeld: ここから出てもいいですか。 = “Mag ik hiervandaan weggaan?” もいいですか vormt samen met een voorafgaande te-vorm het patroon werkwoord-te + もいいですか: “mag ik/mogen we ...?” of “is het goed als ...?”. In 出てもいいですか wordt dit als één toestemmingsconstructie gebruikt; も wordt in natuurlijk Nederlands meestal niet afzonderlijk vertaald. De vraag maakt toestemming afhankelijk van de voorwaarde in het eerste deel. Samen geeft 雨がやんだら de voorwaarde “als de regen ophoudt”. 外に出て betekent “naar buiten gaan”, en もいいですか vraagt of dat toegestaan is. Het Japanse onderwerp staat niet uitgedrukt; de vaste vertaling maakt het onderwerp hier expliciet als “we”. De hele uiting betekent: “Kunnen we naar buiten gaan als het stopt?”

6. また天気を見て、そのとき決めましょう。

   We kunnen het weer nog eens bekijken en dan beslissen.

   また

   nog eens

   天気

   het weer

   見て

   bekijken

   そのとき

   dan; op dat moment

   決めましょう

   laten we beslissen

   Uitgebreide uitleg

   また betekent hier “nog eens”: de spreker stelt voor om het weer opnieuw te bekijken. Het kan ook “weer/opnieuw” betekenen, afhankelijk van de context. Voor “nog een keer” bestaat ook de uitdrukking もう一度, maar また is korter en alledaags. 天気 betekent “het weer”. In 天気を markeert を dit zelfstandig naamwoord als het directe object van de handeling: het is dus het weer dat men bekijkt. Voorbeeld: 天気がいいです。 — “Het weer is goed.” Hier is が geen objectmarkering, maar markeert het onderwerp van de beschrijving. 見て komt van het werkwoord 見る (“bekijken; zien”). De vorm 見て is de te-vorm. Hier verbindt die de handeling met wat daarna gebeurt: “het weer bekijken en dan …”. Voorbeeld: これを見てください。 — “Kijk hiernaar, alstublieft.” In de vaste zin betekent 見て door het object 天気を specifiek “het weer bekijken/controleren”, niet alleen “zien”. そのとき betekent “op dat moment” of, zoals in deze vertaling, “dan”. その verwijst grammaticaal naar iets dat met de gesprekssituatie of eerdere informatie verbonden is; de vorm zelf identificeert hier geen afzonderlijke persoon. In deze zin geeft そのとき het moment aan waarop de beslissing wordt genomen: eerst het weer bekijken, daarna beslissen. 決めましょう komt van 決める (“beslissen; bepalen”). 決めましょう is de beleefde voorstelvorm: 決め + ましょう, ongeveer “laten we beslissen”. ましょう drukt hier een gezamenlijk voorstel uit; Japanse werkwoordsvormen markeren daarbij niet apart een grammaticaal onderwerp zoals “ik” of “wij”. Voorbeeld: 明日、決めましょう。 — “Laten we morgen beslissen.” Samen vormen 天気を見て en そのとき決めましょう de volgorde “het weer bekijken en dan beslissen”. Met また wordt duidelijk dat het weer opnieuw zal worden bekeken. De volledige betekenis is daarom: “We kunnen het weer nog eens bekijken en dan beslissen.”

7. 待っている間に、お茶を入れましょう。

   We kunnen thee zetten terwijl we wachten.

   待っている

   aan het wachten zijn

   間に

   terwijl; gedurende

   お茶

   thee

   入れましょう

   laten we zetten

   Uitgebreide uitleg

   待っている betekent hier ‘aan het wachten zijn’. De vorm is gebaseerd op 待つ (‘wachten’): 待って is de て-vorm, en いる geeft hier een voortdurende handeling of toestand aan. Een bruikbaar patroon is werkwoord in de て-vorm + いる, bijvoorbeeld 読んでいる = ‘aan het lezen zijn’. De exacte vorm 待っている verwijst in deze zin naar het wachten van de betrokken spreker(s), zonder dat het Japans hier een afzonderlijk onderwerp hoeft te noemen. 間に betekent ‘terwijl’ of ‘gedurende de tijd dat’. 間 verwijst naar een tijdsinterval en に markeert hier de tijdsrelatie. Het patroon werkwoord + 間に verbindt een handeling met de periode waarin iets anders gebeurt. Bijvoorbeeld: 料理をしている間に、音楽を聞きます。 = ‘Terwijl ik kook, luister ik naar muziek.’ お茶 betekent ‘thee’. 茶 is het zelfstandig naamwoord ‘thee’; お is hier een vaste beleefdheids- of verzorgde vorm bij het woord, niet een afzonderlijk woord voor een soort thee. In deze zin is お茶 het object van de handeling die volgt. 入れましょう komt van 入れる, dat onder andere ‘doen’ of, bij drank, ‘zetten/inschenken’ kan betekenen. In deze context gaat het om thee zetten. ましょう is de beleefde aansporende vorm: de spreker stelt gezamenlijk voor iets te doen, vergelijkbaar met ‘laten we ...’. Bijvoorbeeld: 休みましょう。 = ‘Laten we rusten.’ Samen vormt 待っている間に de tijdsbepaling ‘terwijl we wachten’. Daarna geeft お茶を入れましょう het voorstel ‘laten we thee zetten’: お茶を is het object en 入れましょう de gezamenlijke, beleefde aansporing. De volledige betekenis is dus: ‘Laten we thee zetten terwijl we wachten.’

8. それで時間を過ごせます。

   Dat helpt om de tijd door te komen.

   それで

   daarmee; zo

   時間

   tijd

   過ごせます

   kunt doorbrengen

   Uitgebreide uitleg

   それで betekent hier “daarmee” of “zo”. それ verwijst naar iets dat al genoemd of uit de situatie bekend is; で geeft hier het middel of de omstandigheid aan. In combinatie met de voorafgaande zin kan het dus slaan op iets waarmee men de tijd kan doorbrengen, zonder dat de zin de referent nogmaals noemt. 時間 betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord. Nuttige patronen zijn bijvoorbeeld 時間がある (“tijd hebben”) en 時間を使う (“tijd gebruiken of besteden”). 過ごせます betekent hier “kunt doorbrengen”. De basisvorm is 過ごす (“doorbrengen”, vooral ook “tijd doorbrengen”). De mogelijkheid daarvan is 過ごせる (“kunnen doorbrengen”); 過ごせます is de beleefde vorm daarvan. Het onderwerp van “kunnen” wordt in deze zin niet expliciet genoemd. In 時間を過ごせます markeert を 時間 als datgene wat wordt doorgebracht. Samen met それで vormt de zin それで時間を過ごせます。: “Daarmee kunt u/de spreker tijd doorbrengen.” In overeenstemming met de vaste vertaling wordt de strekking natuurlijk weergegeven als “Dat helpt om de tijd door te komen.”