Ruimte laten in een drukke rij | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. この列は本当に混んできました。

   Deze rij wordt echt druk.

   この

   deze

   列

   rij

   本当に

   echt

   混んできました

   is druk geworden

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”. Het wijst samen met 列 naar de rij die in de vertaling wordt bedoeld. Als zelfstandig aanwijzend woord zou Japans bijvoorbeeld これ gebruiken; この heeft juist een zelfstandig naamwoord erna nodig. 列 betekent hier “rij”, in de zin van mensen of zaken die achter elkaar staan. Het woord kan in andere contexten ook een andere soort lijn of reeks aanduiden, maar in deze vaste zin is “rij” de bedoelde betekenis. 本当に betekent “echt” of “werkelijk”. Het versterkt hier de beschrijving dat de rij druk wordt. Het kan ook in vragen of uitroepen voorkomen, maar hier is het een bijwoord bij de daaropvolgende toestand. 混んできました bestaat uit 混んで en きました. 混んで is de te-vorm van 混む, “druk worden/zijn” of “vol raken”. De te-vorm verbindt dit werkwoord met くる. In V-てくる kan くる letterlijk “komen” betekenen, maar hier markeert de combinatie een verandering die zich tot het huidige moment heeft ontwikkeld: de rij is steeds drukker geworden en is nu druk. きました is de beleefde verleden vorm van くる (くる → きます → きました). De beleefde vorm maakt de uiting passend in een beleefde of neutrale conversatie; het onderdeel ました maakt van de combinatie geen los feit over alleen het verleden, maar hoort hier bij de ontwikkeling tot nu. Samen betekent この列 “deze rij”, 本当に voegt “echt” toe, en 混んできました drukt uit dat die rij druk is geworden. De volledige betekenis is dus: “Deze rij wordt echt druk.”

2. 横に少しスペースを空けましょう。

   Laten we aan de zijkant wat ruimte laten.

   横に

   aan de zijkant

   少し

   een beetje

   スペース

   ruimte

   空けましょう

   laten we vrijmaken

   Uitgebreide uitleg

   横に betekent hier “aan de zijkant” of “naar de zijkant”. 横 betekent “zijkant” en に geeft de plaats of richting aan. Het patroon Xに kan dus een plaats of een doelrichting aanduiden; de precieze keuze hangt van het werkwoord en de context af. 少し betekent “een beetje” en geeft hier de hoeveelheid ruimte aan. Het kan ook vóór een werkwoord staan om een kleine mate aan te geven. Voorbeeld: 少し待ってください。 — “Wacht u alstublieft even.” スペース is een zelfstandig naamwoord uit het Engels en betekent hier “ruimte”, in de zin van vrije plaats. Het verwijst niet naar een bepaalde fysieke vorm van ruimte; de context bepaalt welke plek vrij moet blijven. 空けましょう komt van het overgankelijke werkwoord 空ける, “vrijmaken” of “vrijlaten”. De vorm ましょう is de beleefde wilsvorm: samen met een werkwoord geeft zij een voorstel als “laten we …”. Hier is het onderwerp niet afzonderlijk genoemd; de vorm stelt een gezamenlijke handeling voor. 空ける met 空 betekent ruimte vrijmaken of iets leeg/vrij laten. Dat moet worden onderscheiden van 開ける, dat bijvoorbeeld “openmaken” betekent. Samen vormen de delen 横に + 少し + スペースを + 空けましょう de betekenis: “Laten we aan de zijkant een beetje ruimte vrijlaten.” を markeert スペース als datgene wat wordt vrijgemaakt. In deze situatie past dat bij het voorstel om aan de zijkant wat plaats over te laten.

3. 少し後ろに下がりましょうか。

   Zal ik een beetje naar achteren gaan?

   少し

   een beetje

   後ろに

   naar achteren

   下がりましょうか

   zal ik teruggaan?

   Uitgebreide uitleg

   少し betekent hier “een beetje” en verzacht de hoeveelheid: de spreker stelt een kleine beweging voor. Het is een bijwoord en verandert niet voor persoon of aantal. Voorbeeld: 少し待ちましょう。 — “Laten we een beetje wachten.” 後ろに betekent “naar achteren”. 後ろ is het zelfstandig naamwoord “achterkant/achter”, en に markeert hier de richting of bestemming van de beweging. De uitdrukking zegt dus in welke richting de spreker zich verplaatst; ze hoeft geen specifiek achterliggend object te benoemen. 下がりましょうか is de beleefde vraag “zal ik een stapje teruggaan?” of “zal ik naar achteren gaan?”. De basisvorm is 下がる, “teruggaan, achteruitgaan of zich terugtrekken”; 下がり is de stam die voor de beleefde vorm wordt gebruikt. 下がりましょう is de beleefde voorstelvorm, en 下がりましょうか maakt daar een vraag van. In deze vaste zin maakt de vertaling duidelijk dat de spreker aanbiedt zelf naar achteren te gaan. Voorbeeld: 少し下がりましょう。 — “Laten we een beetje naar achteren gaan.” Let op het verschil tussen 下がる en 下げる: 下がる beschrijft dat iets of iemand zelf naar beneden of naar achteren gaat, terwijl 下げる betekent dat iemand iets naar beneden brengt of laat zakken. Het gaat hier om de beweging van de spreker zelf, dus 下がる past. Samen vormen de delen 少し + 後ろに + 下がりましょうか de betekenis: “Zal ik een beetje naar achteren gaan?” De context maakt dit een praktisch voorstel om wat ruimte aan de zijkant vrij te houden, zodat mensen gemakkelijker kunnen passeren. 〜ましょうか is een beleefde manier om een handeling aan te bieden of ter overweging voor te leggen.

4. そうすると、人が通りやすくなります。

   Dan kunnen mensen er makkelijker langs.

   そうすると

   dan; daardoor

   人

   mensen; persoon

   通りやすく

   makkelijk om langs te gaan

   なります

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   そうすると betekent hier ‘als dat gebeurt, dan’ of ‘daardoor’. Het verwijst naar de voorafgaande handeling als voorwaarde of oorzaak. Een bruikbaar patroon is: そうすると、X = ‘Als dat gebeurt, dan X’. 人 betekent hier ‘mensen’ in algemene zin. De vorm kan ook naar ‘een persoon’ verwijzen; het getal blijkt uit de context en niet uit een aparte meervoudsvorm. Voorbeeld: 人が来ます。 = ‘Er komen mensen.’ 通りやすく is gebaseerd op 通る (‘doorgaan; ergens langsgaan’) met やすい (‘gemakkelijk om te ...’). 通りやすい betekent dus ‘gemakkelijk om langs te gaan’ of ‘makkelijk begaanbaar’. De vorm 通りやすく is de verbindende/adverbiale vorm van het bijvoeglijke deel 通りやすい; hier verbindt zij dit met なります. なります is de beleefde tegenwoordige vorm van なる, ‘worden; veranderen in’. Het patroon Xくなります betekent dat iets ‘X wordt’ wanneer X een i-achtig bijvoeglijk woord is: 寒くなります。 = ‘Het wordt koud.’ Samen vormen de delen: そうすると (‘als dat gebeurt, dan’) + 人が (‘mensen’, als onderwerp) + 通りやすくなります (‘worden het gemakkelijker om langs te gaan’). De volledige betekenis is: ‘Dan kunnen mensen er makkelijker langs.’ De zin beschrijft dus dat de genoemde verandering de doorgang voor mensen gemakkelijker maakt.

5. これで十分ですか。

   Is dit ver genoeg?

   これで

   hiermee / zo

   十分

   voldoende

   ですか

   is het ...?

   Uitgebreide uitleg

   これで betekent hier “hiermee” of “zo”: de spreker verwijst naar de huidige manier of toestand en vraagt of die voldoet. Het partikel で markeert hier het middel of de toestand waarmee iets wordt beoordeeld; het hoeft niet letterlijk “met” te betekenen. Voorbeeld: これでいいですか。 betekent “Is dit zo goed?” 十分 betekent “voldoende” of “genoeg”. Het is een woord dat vóór です ook als beschrijvende term kan functioneren; in een andere vorm staat het bijvoorbeeld in 十分な時間 (“voldoende tijd”). In deze zin gaat het om de vraag of de huidige doorgang of manier ver genoeg voldoet, niet om een vaste hoeveelheid. ですか maakt van de voorafgaande beschrijving een beleefde vraag. です is de beleefde koppelvorm en か markeert de vraag. Vergelijk als voorbeeld 十分です。 — “Het is voldoende.” — met 十分ですか。 — “Is het voldoende?” Samen betekent これで十分ですか。 letterlijk ongeveer “Is het hiermee/zo voldoende?” In de gegeven situatie is de bedoelde vraag: “Is dit ver genoeg?”

6. 今は通り道が空いています。

   Nu is er een vrije doorgang.

   今は

   nu

   通り道

   doorgang

   空いています

   is vrij

   Uitgebreide uitleg

   今は 今 betekent hier “nu”. Met は wordt dit als tijdskader gemarkeerd: “wat nu betreft” of natuurlijker “nu”. Het is niet noodzakelijk een tegenstelling met een andere tijd; het plaatst de mededeling in het heden. 通り道 通り道 is een zelfstandig naamwoord voor een doorgang of route waarlangs iemand kan lopen. Het bestaat hier uit 通り (“doorgang/het passeren”) en 道 (“weg”), maar het geheel functioneert als één vaste woordcombinatie. Voor een eenvoudige “weg” zonder de specifieke betekenis van doorgang is 道 gebruikelijker. 空いています Deze vorm komt van het intransitieve werkwoord 空く (“vrij komen”, “leeg zijn” of “niet geblokkeerd zijn”). 空いている beschrijft de toestand die daaruit voortkomt; います maakt de uitdrukking beleefd. In deze zin betekent het dat de doorgang vrij is, niet dat iemand hem actief heeft vrijgemaakt. Het bijbehorende transitieve werkwoord is 空ける: iemand maakt iets vrij of leegt iets. Bijvoorbeeld: 席が空いています。 — “De stoel is vrij.” De vorm 空いています kan ook “is niet druk” betekenen wanneer bijvoorbeeld een plaats of vervoermiddel het onderwerp is. Hier bepaalt 通り道 de concrete betekenis: de doorgang is niet versperd. Geheel 今は geeft het tijdskader “nu”, 通り道 is het onderwerp “de doorgang” en 空いています beschrijft zijn huidige vrije toestand. Samen betekent 今は通り道が空いています。: “Nu is er een vrije doorgang.”

7. 壁の近くに立てます。

   Ik kan dichter bij de muur gaan staan.

   壁

   muur

   近くに

   dichtbij

   立てます

   kan gaan staan

   Uitgebreide uitleg

   壁 betekent hier “muur”. De basisvorm is 壁 en dit zelfstandig naamwoord verandert niet voor enkelvoud of meervoud. In 壁の近く verbindt の de muur met 近く: letterlijk gaat het om “de nabijheid van de muur”. 近くに geeft de plaats aan: “in de buurt / dichtbij”. 近く is hier het zelfstandig gebruikte woord voor “nabijheid” en に markeert de plaats waar de handeling plaatsvindt. Een herbruikbaar patroon is Xの近くに = “dicht bij X”. Voorbeeld: 駅の近くに住みます。 — “Ik woon dicht bij het station.” 立てます betekent in deze zin “kan staan” of “kan gaan staan”. De relevante basisvorm is 立つ (“staan”); 立てる is hier de potentiefvorm (“kunnen staan”), en ます maakt die vorm beleefd in de niet-verleden tijd. Dit is niet de andere mogelijke lezing van 立てる, namelijk “iets oprichten of neerzetten”; de plaatsaanduiding en de vaste vertaling ondersteunen hier de lezing “staan”. Voorbeeld: ここに立てます。 — “Ik kan hier staan.” Samen vormen 壁の近くに en 立てます de betekenis: “Ik kan dicht bij de muur gaan staan.” Het element “gaan” staat niet als afzonderlijk werkwoord in de Japanse zin; het is een natuurlijke manier om de mogelijke verplaatsing in de Nederlandse vertaling weer te geven. De zin zegt dat staan op die plek mogelijk is.

8. そうすると、通路は空いたままです。

   Zo blijft het voetpad vrij.

   そうすると

   dan; als gevolg daarvan

   通路

   doorgang; voetpad

   空いた

   vrij; leeg

   ままです

   blijft in die toestand

   Uitgebreide uitleg

   そうすると Deze vaste uitdrukking verbindt een voorwaarde of voorafgaande situatie met het gevolg ervan: “als dat zo gebeurt” of “dan”. In deze zin leidt zij naar de beschreven toestand. Een bruikbaar patroon is: [situatie], そうすると、[gevolg]. 通路 Dit zelfstandig naamwoord betekent hier “doorgang” of, passend bij de vertaling, “voetpad”. Het benoemt de ruimte waar men doorheen kan lopen. Het is niet hetzelfde als 道路, dat algemener “weg” of “rijbaan” betekent. 空いた Dit is de verleden vorm van het werkwoord 空く (あく), “vrij raken” of “leeg raken”. In 空いたまま beschrijft 空いた de toestand die bereikt is: de doorgang is vrijgeraakt en verkeert daarna nog in die toestand. Het gaat hier dus niet om het werkwoord 空ける, “iets vrijmaken/openzetten”, waarbij iemand of iets als veroorzaker wordt voorgesteld. ままです まま drukt uit dat een toestand onveranderd voortduurt; です maakt de formulering beleefd. Na een werkwoordsvorm kan het patroon [werkwoord in verleden vorm] + まま betekenen: “terwijl het in die toestand blijft”. Bijvoorbeeld: ドアを開けたままです。 — “De deur staat open en blijft zo.” Geheel そうすると、通路は空いたままです。 betekent: “Zo blijft het voetpad vrij.” 通路は stelt de doorgang als onderwerp van de zin voor; 空いたまま geeft de bereikte toestand “vrij” plus het voortduren daarvan, en です formuleert dit beleefd. De hele zin zegt daarmee dat de doorgang als gevolg van de voorafgaande situatie vrij blijft.