De tafel controleren | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. リストを見ましょう。

   Laten we naar de lijst kijken.

   リスト

   lijst

   見ましょう

   laten we kijken

   Uitgebreide uitleg

   リスト betekent hier “lijst”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt vaak gebruikt voor een geordende opsomming van namen, taken of andere items. Voorbeeld: 買い物リスト — “boodschappenlijst”. 見ましょう is de beleefde vorm van een voorstel: “laten we kijken”. De vorm is opgebouwd uit 見る (“kijken, bekijken”) en ましょう, de beleefde uitnodigende vorm. ましょう kan met een werkwoord worden gebruikt om samen iets voor te stellen, bijvoorbeeld 読みましょう — “laten we lezen”. Het onderwerp “wij” staat in deze vorm niet afzonderlijk in de zin; het wordt door het voorstel begrepen. De combinatie リストを見ましょう betekent letterlijk dat we de lijst bekijken: リスト is het object, gemarkeerd door を, en 見ましょう drukt het gezamenlijke voorstel uit. Samen betekent de hele uiting: “Laten we naar de lijst kijken.”

2. ここにあります。

   Ik heb hem hier.

   ここに

   hier

   あります

   is aanwezig

   Uitgebreide uitleg

   ここに betekent hier als plaatsaanduiding. ここ is “hier”, en に markeert de plaats waar iets zich bevindt. Vergelijk ここで: dat betekent “hier” als plaats waar een handeling gebeurt, bijvoorbeeld ここで見ます。 = “Ik kijk hier.” あります komt van ある en is de beleefde niet-verleden vorm: ある → あります. Deze vorm drukt aanwezigheid of bestaan uit voor iets niet-levends; voor een levend wezen wordt doorgaans います gebruikt. Bijvoorbeeld: 本はここにあります。 = “Het boek is hier.” Het Japanse onderwerp, dus het aanwezige ding, hoeft daarbij niet uitgesproken te worden. In deze vaste zin geeft de vertaling de bedoelde betekenis: de spreker heeft het bedoelde voorwerp hier. Samen vormen ここにあります en de contextuele betekenis “Ik heb hem hier.” De letterlijke opbouw is ongeveer “is hier”, terwijl het Nederlands in deze vertaling “ik heb hem hier” gebruikt. De zin zegt dus dat het bedoelde voorwerp zich hier bevindt; あります draagt de beleefde, niet-verleden vorm.

3. カップの準備はできていますか。

   Zijn de kopjes klaar?

   カップ

   kopje(s)

   準備

   voorbereiding

   できていますか

   is het klaar?

   Uitgebreide uitleg

   カップ betekent hier “kopje(s)” en is een leenwoord. Het Japans markeert het meervoud niet verplicht in deze vorm; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat het om kopjes gaat. Een telwoord of andere context zou het aantal preciezer kunnen aangeven. 準備 betekent “voorbereiding” en kan als zelfstandig naamwoord in vaste combinaties voorkomen. In カップの準備 verbindt の dit woord met カップ: letterlijk gaat het om “de voorbereiding van de kopjes”. の drukt hier dus een verband tussen twee zelfstandige naamwoorden uit, niet bezit in enge zin. できていますか komt van できる, “kunnen” of “tot stand komen/lukken”. In deze uitdrukking beschrijft できている een bereikte toestand: iets is klaar of is geregeld. Het is hier niet de betekenis “kan”. か aan het einde maakt de uiting tot een vraag. Een bruikbaar patroon is N は できていますか。 — “Is/zijn N klaar?”; het aantal wordt niet door できていますか zelf aangegeven. は markeert カップの準備 als onderwerp van gesprek. Samen betekent カップの準備はできていますか。 dus: “Zijn de kopjes klaar?” De vraag gaat over de gereedheid van de voorbereiding van de kopjes; できていますか vraagt naar de huidige bereikte toestand.

4. 私は全部洗いました。

   Ik heb ze allemaal gewassen.

   私は

   ik

   全部

   allemaal

   洗いました

   gewassen

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, dat het onderwerp of gespreksthema markeert. De vorm 私 is een eerste-persoonsverwijzing; は is hier geen deel van het woord voor “ik”, maar een partikel. Samen betekent dit in deze zin: “ik” als degene over wie de uitspraak gaat. 全部 betekent hier “allemaal” of “alles” en geeft aan dat de volledige relevante verzameling bedoeld is. Het woord kan vóór een werkwoord staan om aan te geven dat de handeling de volledige relevante verzameling betreft. De Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat hier alle bedoelde objecten gewassen zijn, terwijl die objecten in het Japans niet uitgedrukt worden. 洗いました is de beleefde verleden vorm van 洗う (“wassen”). Het patroon is 洗う → 洗います (beleefde niet-verleden vorm) → 洗いました (beleefde verleden vorm). In deze vorm drukt ました de beleefde verleden tijd uit; 洗う is de werkwoordsbasis. Voorbeeld: 手を洗いました。 — “Ik heb mijn handen gewassen.” Het Japans laat het lijdend voorwerp hier weg: de zin zegt niet met een apart genoemd woord wat er gewassen is. In combinatie met 全部 ontstaat de betekenis “allemaal gewassen”; volgens de vaste Nederlandse vertaling gaat het om de bedoelde objecten. De volledige zin kan daarom worden opgebouwd als: 私は (“ik”) + 全部 (“allemaal”) + 洗いました (“gewassen”) = “Ik heb ze allemaal gewassen.”

5. 何か足りませんか。

   Ontbreekt er iets?

   何か

   iets

   足りません

   ontbreekt / is onvoldoende

   か

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   何か betekent hier “iets”: het verwijst naar een niet nader genoemd ding. Het staat vóór 足りません en benoemt wat mogelijk ontbreekt. Voorbeeld: 何か必要ですか。 — “Heb je iets nodig?” Ook daar blijft 何か onbepaald. 足りません is de beleefde ontkennende vorm van 足りる, “voldoende zijn” of “genoeg zijn”. Hier betekent het dat iets ontbreekt of niet genoeg is. De gewone vorm is 足りない; 足りません is de beleefdere vorm. Voorbeeld: 時間が足りません。 — “Er is niet genoeg tijd.” De laatste か is een afzonderlijk vraagpartikel en maakt van de voorafgaande mededeling een vraag. De か binnen 何か heeft daarentegen een andere functie: samen met 何 vormt zij het onbepaalde voornaamwoord “iets”. Samen vormen 何か, 足りません en het laatste vraagpartikel de beleefde vraag of er iets ontbreekt of onvoldoende is. De hele zin betekent: “Ontbreekt er iets?”

6. 私たちには、スプーンがあと一つ必要です。

   We hebben nog één lepel nodig.

   私たちには

   voor ons

   スプーン

   lepel

   あと一つ

   nog één

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私たちには betekent hier “voor ons” en markeert degene voor wie iets nodig is. には bestaat uit に plus het topic-markeerpartikel は; het gaat dus niet om een handeling die wij uitvoeren, maar om wat voor ons noodzakelijk is. Een bruikbaar patroon is: Xには Yが必要です = “X heeft Y nodig” of letterlijk “voor X is Y noodzakelijk”. スプーン is het leenwoord voor “lepel”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin staat het als het ding dat noodzakelijk is. Voor telbare voorwerpen kan Japans een telwoord gebruiken, maar het zelfstandige naamwoord en de hoeveelheid hoeven niet als één vaste woordgroep te worden geleerd. あと一つ betekent hier “nog één” in de zin van één extra exemplaar. 一つ is de algemene Japanse telvorm voor één ding; あと voegt het idee toe dat er bovenop wat er al is nog één nodig is. Het patroon あと一つ is daarom bruikbaar wanneer je om één extra voorwerp vraagt. Bijvoorbeeld: あと一つください。 = “Geef me er nog één, alstublieft.” 必要です betekent “is nodig” of “is noodzakelijk”. De basisvorm is 必要だ; です maakt deze uitdrukking beleefd. 必要 is een na-adjectivale vorm: in het patroon Yが必要です staat het noodzakelijke ding met が. Hier hoort が bij スプーン, terwijl 必要です de toestand “nodig zijn” uitdrukt. Dit verschilt van een werkwoord zoals 要ります, dat ook “nodig hebben/nodig zijn” kan betekenen maar een andere constructie gebruikt. Samen vormt de zin 私たちには、スプーンがあと一つ必要です: “Wij hebben nog één lepel nodig.” De structuur is 私たちには (voor ons) + スプーンが (een lepel als noodzakelijke zaak) + あと一つ (nog één) + 必要です (is nodig). De Japanse zin stelt daarmee vast dat er voor de groep die met 私たち wordt aangeduid nog één lepel noodzakelijk is.

7. 私はもう一つ持ってこられます。

   Ik kan er nog een halen.

   私は

   ik

   もう

   nog

   一つ

   één stuk

   持ってこられます

   kan brengen

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp van waarover de zin spreekt. は markeert het onderwerp/thema; het is niet zelf een aparte vertaling voor “ik”. In deze zin maakt de vaste vertaling duidelijk dat de spreker degene is die iets kan halen of brengen. もう betekent hier “nog” in de betekenis van een extra exemplaar. Het staat vóór de hoeveelheid 一つ en geeft dus aan dat het om één extra ding gaat. In andere zinnen kan もう ook “al” betekenen; die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. 一つ betekent “één ding” of “één stuk”. 一 is “één” en つ is de algemene Japanse telvorm voor dingen. Deze vorm noemt geen specifiek zelfstandig naamwoord; door de context kan het om nog één lepel gaan, maar in de losse zin blijft het voorwerp algemeen. Voor mensen en veel andere categorieën worden andere telvormen gebruikt, bijvoorbeeld 一人 voor één persoon. 持ってこられます betekent hier “kan brengen” of, in deze context, “kan halen”. Het is de beleefde niet-verleden vorm van de potentiële vorm van 持ってくる (“meebrengen”, letterlijk “brengen terwijl men het bij zich meeneemt”). De vorm 持ってこられる drukt mogelijkheid of bekwaamheid uit; ます maakt de uiting beleefd. Dit is dus niet simpelweg de gewone vorm 持ってきます (“ik breng mee”), maar “ik kan meebrengen”. Een kort voorbeeld: 本を持ってこられます。 — “Ik kan een boek meebrengen.” Samen vormen de delen: 私は (“ik”) + もう一つ (“nog één ding”) + 持ってこられます (“kan meebrengen/halen”). De hele uiting betekent daarom: “Ik kan er nog een halen.” De voorafgaande context ondersteunt dat dit extra exemplaar een lepel kan zijn, zonder dat 一つ zelf het soort voorwerp benoemt.

8. これでテーブルの準備ができました。

   Dan is de tafel gedekt.

   これで

   hiermee; dan

   テーブル

   tafel

   準備

   voorbereiding

   できました

   is klaar; is gelukt

   Uitgebreide uitleg

   これで betekent hier “hiermee” of, in deze context, “dan/zo”. これ verwijst grammaticaal naar iets dat als “dit” wordt behandeld; で markeert hier het middel of de situatie waarmee een resultaat wordt bereikt. Het is dus geen los onderdeel van het zelfstandig naamwoord daarna. テーブル is het leenwoord voor “tafel”. Het staat vóór の in de verbinding テーブルの準備: の koppelt een zelfstandig naamwoord aan wat erop volgt, ongeveer “de voorbereiding van de tafel” of “het klaarmaken van de tafel”. 準備 betekent “voorbereiding” of “klaarmaken”. In deze zin gaat het om het klaarmaken van de tafel, niet om een afzonderlijke persoon die iets voorbereidt. Een bruikbaar patroon is N の 準備 = “de voorbereiding/het klaarmaken van N”. できました is de beleefde verleden vorm van できる. De vormketen is できる (kan; komt tot stand/is mogelijk) → できました (kwam tot stand; is klaar). Hier beschrijft het dat de voorbereiding voltooid is. Het betekent daarom natuurlijk “is klaar”, en niet noodzakelijk dat iemand ergens in is geslaagd. In 準備ができました staat が bij datgene waarvan de toestand “klaar” is: letterlijk ongeveer “de voorbereiding is tot stand gekomen/klaar geworden”. Samen vormen de delen これで + テーブルの準備ができました: “Hiermee is de voorbereiding van de tafel klaar.” In de vaste Nederlandse vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “Dan is de tafel gedekt.”