Kiezen wat je wilt eten | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. サンドイッチとサラダのどちらを選べばいいですか？

   Moet ik een broodje of een salade kiezen?

   サンドイッチ

   broodje

   と

   en/of in een keuzeverbinding

   サラダ

   salade

   のどちらを

   welke van de twee …

   選べばいいですか

   moet ik kiezen?

   Uitgebreide uitleg

   サンドイッチ betekent hier “broodje” of “sandwich”. Het is een zelfstandig naamwoord. Voor een ander eetbaar ding kun je hetzelfde patroon gebruiken, bijvoorbeeld りんご (“appel”). と verbindt de twee genoemde keuzemogelijkheden. In deze zin krijgt de verbinding met どちら de betekenis “of”: AとBのどちら = “welke van A en B”. Zonder zo’n keuzeconstructie kan と ook eenvoudig “en” verbinden; de precieze betekenis komt dus uit de combinatie hier. サラダ betekent “salade” en is de tweede keuzemogelijkheid. Samen met het voorafgaande と vormt het サンドイッチとサラダ: “een broodje of een salade” in deze vraag. のどちらを bevat twee functies. の verbindt de keuzemogelijkheden met どちら, en どちら betekent beleefd “welke van de twee”. を markeert datgene wat gekozen wordt als het object van 選ぶ. Het volledige patroon is AとBのどちらを… — “welke van A en B …?”. どれ wordt eerder gebruikt wanneer er meer dan twee mogelijkheden zijn; hier noemt de zin twee mogelijkheden. 選べばいいですか komt van het werkwoord 選ぶ (“kiezen”). De vorm 選べば is de conditionele vorm: letterlijk iets als “als men kiest”. In combinatie met いい (“goed”) en de vraagvorm ですか vraagt 選べばいいですか welke keuze de juiste of aanbevolen is: “welke moet ik kiezen?”. Dit is dus niet alleen een neutrale vraag naar een feit, maar een verzoek om keuzeadvies. Een bruikbaar patroon is 何をすればいいですか — “Wat moet ik doen?”. De hele zin wordt opgebouwd als サンドイッチとサラダ (“een broodje of een salade”) + のどちらを (“welke van de twee”) + 選べばいいですか (“moet ik kiezen?”). De betekenis is daarom: “Moet ik een broodje of een salade kiezen?” De beleefde vraagvorm past bij een gewone, nette vraag aan iemand om advies.

2. サラダは軽めの選択です。

   De salade is een lichtere keuze.

   サラダ

   salade

   軽め

   wat licht; aan de lichte kant

   選択

   keuze

   です

   is; beleefde koppelvorm

   Uitgebreide uitleg

   サラダ betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord en verandert niet voor enkelvoud of meervoud. Met は wordt サラダ als gespreksonderwerp gemarkeerd; は betekent hier niet op zichzelf “onderwerp” als zelfstandig woord. 軽め betekent hier “wat licht” of “aan de lichte kant”. Het is gebaseerd op 軽い (“licht”) met het achtervoegsel め, dat een gematigde of enigszins aanwezige graad aanduidt. Vergelijk 軽い “licht” met 軽め “wat licht / eerder licht”. 軽め is hier geen verleden of beleefde vorm. 選択 betekent “keuze” of “selectie”. Het is een zelfstandig naamwoord, niet het werkwoord “kiezen”. Een bruikbaar patroon is Aを選択する: “A kiezen/selecteren”. In 軽めの選択 verbindt の de beschrijving 軽め met het zelfstandig naamwoord 選択. です is de beleefde koppelvorm aan het einde van de zin. Na een zelfstandig naamwoord of naamwoordelijke uitdrukking maakt het een beleefde mededeling, vergelijkbaar met “is”. Het benoemt hier geen zelfstandige handeling. Samen markeert サラダは de salade als gespreksonderwerp. 軽めの選択 betekent “een keuze aan de lichte kant”, en です maakt de mededeling beleefd. De volledige betekenis is: “De salade is een lichtere keuze.”

3. あまりお腹が空いていません。

   Ik heb niet veel honger.

   あまり

   niet erg; niet veel (met ontkenning)

   お腹

   buik

   空いていません

   geen honger hebben

   Uitgebreide uitleg

   あまり staat hier vóór de ontkende uitdrukking en betekent daardoor “niet erg” of “niet veel”. Het patroon あまり + ontkenning drukt een beperkte mate uit. お腹 betekent “buik” of “maag”. In de vaste uitdrukking お腹が空く betekent het letterlijk dat de maag leeg wordt; natuurlijk Nederlands is “honger krijgen”. Met お腹が空いている wordt de toestand “honger hebben” uitgedrukt. が markeert hier het woord dat in deze toestand verkeert. De betekenis “honger hebben” komt dus uit de hele combinatie, niet uit お腹 alleen. 空いていません is de beleefde ontkenning van 空いています. De vorm 空いている geeft een bestaande toestand aan: hier honger hebben. 空いていません betekent dat die toestand niet geldt. De basisvorm van het werkwoord is 空く (すく), “leeg worden”; in deze uitdrukking krijgt het het toestandspatroon 〜ている. De beleefde ontkenning daarvan is 〜ていません. Dit verschilt van 空きません, de ontkenning van de niet-verleden vorm 空く, die bijvoorbeeld een gebeurtenis of gewoonte kan ontkennen. Samen vormen あまり + お腹が空いていません de betekenis: “Ik heb niet veel honger.” De zin zegt dat de spreker op dit moment niet erg hongerig is; hij zegt niet dat de spreker helemaal geen honger heeft. De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde conversatie.

4. では、サラダのほうが合いそうです。

   Dan past de salade beter bij je.

   では

   dan

   サラダ

   salade

   のほうが

   is geschikter / beter

   合いそうです

   lijkt goed te passen

   Uitgebreide uitleg

   では geeft hier de overgang naar een voorstel of conclusie weer: dan of in dat geval. Het verwijst in deze context naar de voorafgaande informatie dat er niet veel honger is; het is geen onderdeel van de naam van het gerecht. サラダ betekent salade. Het is een zelfstandig naamwoord en blijft in deze vorm onveranderd voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: サラダを食べます。 — Ik eet salade. のほうが markeert de optie die in een vergelijking de voorkeur krijgt. Het patroon AのほうがB betekent ongeveer A is meer ... dan B; B kan, zoals hier, uit de context worden weggelaten. ほう betekent oorspronkelijk kant of richting, maar in dit patroon gaat het om de ene keuze tegenover een andere. Het is dus niet zelf een telwoord of een zelfstandig naamwoord dat salade betekent. 合いそうです bestaat uit 合う en そうです. 合う betekent passen bij of geschikt zijn voor; in de vorm 合いそう wordt de stam 合い- gecombineerd met そう, waardoor de spreker aangeeft dat iets ernaar uitziet dat het zal passen. です maakt de formulering beleefd. Voorbeeld: この靴は服に合いそうです。 — Deze schoenen lijken goed bij de kleding te passen. Samen betekent サラダのほうが合いそうです: de salade lijkt beter te passen. Door では wordt dat een reactie in de trant van: Dan lijkt de salade beter te passen. De vergelijking met de andere mogelijke keuze is aanwezig in のほうが, maar die andere keuze wordt niet genoemd. De relatie waarin de salade past, wordt in het Japans hier niet afzonderlijk uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat het om passend zijn bij de aangesprokene gaat.

5. 何にしますか？

   Wat neem je?

   何

   wat

   にしますか

   neem je ...?

   Uitgebreide uitleg

   何 betekent hier “wat”. Het wordt in deze vraag uitgesproken als なに. Het woord kan in andere omgevingen ook なん worden uitgesproken, maar die keuze verandert de betekenis hier niet. にしますか bevat de vaste constructie にする in een beleefde vraag. する is de basisvorm; します is de beleefde vorm en か maakt er een vraag van. In deze constructie betekent にする niet letterlijk alleen “maken”, maar “kiezen voor” of “nemen”. Het patroon is daarom: [keuze]にしますか — “Waarvoor kies je?” De hele uiting 何にしますか？ betekent volgens de vaste vertaling “Wat neem je?”. 何 vraagt naar de keuze, en 何にしますか vraagt beleefd welke optie de aangesprokene kiest. De formulering is geschikt wanneer iemand uit meerdere mogelijkheden iets kiest, bijvoorbeeld bij het bestellen of selecteren van een optie.

6. もっと大きいものがほしいです。

   Ik wil iets groters.

   もっと

   meer; nog meer

   大きい

   groot

   もの

   ding; iets

   がほしいです

   wil ... graag hebben

   Uitgebreide uitleg

   もっと versterkt een vergelijking: hier betekent het “meer/groter dan wat al als mogelijkheid geldt”. Het staat vóór 大きい en maakt de gewenste eigenschap sterker. Voorbeeld: もっとゆっくり話してください。— “Spreek alstublieft langzamer.” 大きい betekent hier “groot”. Het is een i-adjectief; de vorm 大きい is de gewone vorm in een niet-verleden beschrijving. Met もっと ontstaat もっと大きい, “groter”. Voorbeeld: これはもっと大きいです。— “Dit is groter.” もの betekent “ding” of, in deze context, “iets”. Het is een zelfstandig naamwoord en maakt de bedoelde zaak algemeen wanneer geen specifiek voorwerp wordt genoemd. Voorbeeld: 新しいものを買います。— “Ik koop iets nieuws.” In がほしいです drukt ほしい uit dat de spreker iets wil hebben of graag wil ontvangen. ほしい is zelf een i-adjectief; です maakt de uiting beleefd. Het gewenste ding wordt met が gemarkeerd. Voorbeeld: 水がほしいです。— “Ik wil water.” Deze constructie beschrijft dus de wens van de spreker, niet een handeling die de spreker al uitvoert. Samen is もっと大きいもの “iets dat groter is” en がほしいです “wil ik graag hebben”. De volledige uiting betekent daarom: “Ik wil iets groters.”

7. サンドイッチを選びます。

   Ik kies de sandwich.

   サンドイッチ

   sandwich

   選びます

   ik kies

   Uitgebreide uitleg

   サンドイッチ betekent hier “sandwich”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet om enkelvoud of meervoud aan te geven. In deze zin verwijst de vaste vertaling naar de sandwich die de spreker kiest. を staat na サンドイッチ en markeert het directe object van 選びます: datgene wat gekozen wordt. Het patroon is 名詞を選びます (“een zelfstandig naamwoord kiezen”), bijvoorbeeld メニューを選びます。 — “Ik kies het menu.” 選びます betekent hier “kies”. De basisvorm is 選ぶ (“kiezen”); 選びます is de beleefde niet-verleden vorm. Afhankelijk van de context kan die vorm zowel “ik kies” als “ik zal kiezen” betekenen. Voorbeeld: これを選びます。 — “Ik kies dit.” Samen betekent サンドイッチを選びます。 dat de spreker de sandwich kiest. De hele zin betekent: “Ik kies de sandwich.”

8. 私はサラダで大丈夫です。

   De salade is goed voor mij.

   私は

   wat mij betreft / ik

   サラダ

   salade

   で大丈夫です

   is goed / is prima

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (わたし, “ik”) en は, de topicmarkeerder. Hier wordt de spreker als degene van wie de geschiktheid wordt beoordeeld naar voren gebracht; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “mij” gaat. 私 is een algemene manier om “ik” te zeggen. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” サラダ is het zelfstandige naamwoord “salade”. Deze vorm markeert op zichzelf geen enkelvoud of meervoud; het Japans laat het aantal vaak uit de context blijken. Voorbeeld: サラダを食べます。 — “Ik eet salade.” In dat voorbeeld markeert を het object van 食べます. In de vaste zin staat サラダ echter in een constructie waarin で een keuze of middel aanduidt, niet het object. で大丈夫です drukt hier uit dat iets als keuze of optie geschikt en aanvaardbaar is: “is goed voor mij” of “is prima”. 大丈夫 (だいじょうぶ) betekent in deze combinatie “in orde/geen probleem”. In サラダで大丈夫です geeft で aan dat salade de gekozen optie is waarmee men tevreden is; het is hier niet het objectpartikel を. です maakt de uitdrukking beleefd. Een bruikbaar patroon is Xで大丈夫です — “X is prima” of “X is goed voor mij”, afhankelijk van de context. Voorbeeld: 水で大丈夫です。 — “Water is prima.” Samen vormen 私は + サラダ + で大丈夫です de betekenis dat salade voor de spreker een geschikte keuze is. Dat correspondeert met de vaste vertaling “De salade is goed voor mij.” De beleefde formulering is geschikt om een keuze netjes aan te geven.

9. 店員さんが戻ってきたら、注文しましょう。

   Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.

   店員さん

   medewerker

   戻ってきたら

   als ... terugkomt

   注文しましょう

   laten we bestellen

   Uitgebreide uitleg

   店員さん betekent hier “de medewerker” of “de bediening”. 店員 is het zelfstandig naamwoord voor een winkel- of restaurantmedewerker; さん is een beleefde aanspreekvorm achter een naam of functie. In deze zin identificeert さん dus geen extra persoon, maar maakt de verwijzing beleefd. 戻ってきたら komt van 戻ってくる, “terugkomen”. 戻る betekent “teruggaan/terugkeren”, terwijl くる “komen” betekent; samen beschrijven ze terugkomen naar het relevante hier of naar de gesprekssituatie. De vorm 戻ってきた is de verleden vorm van dit werkwoordelijke geheel. ら maakt daarvan een voorwaarde of tijdsbepaling: “als/wanneer [iemand] is teruggekomen”. De verleden vorm in 〜たら betekent hier niet noodzakelijk dat de hele Nederlandse zin in het verleden staat; ze markeert dat het terugkomen eerst voltooid is. Voorbeeld: 家に帰ったら、電話します。 — “Als ik thuiskom, bel ik.” 注文しましょう betekent “laten we bestellen”. Het is de beleefde voorstelvorm van 注文する, “bestellen”. Bij する wordt de beleefde vorm します; de voorstelvorm しましょう drukt een gezamenlijk voorstel uit. Voorbeeld: コーヒーを注文しましょう。 — “Laten we koffie bestellen.” Samen geeft de zin eerst de tijdsvoorwaarde 店員さんが戻ってきたら: “wanneer de medewerker terugkomt”. が markeert hier de medewerker als degene die terugkomt. Daarna volgt het voorstel 注文しましょう: “laten we bestellen”. De volledige betekenis is dus: “Laten we bestellen als de medewerker terugkomt.”