Praten over hoofdpijn | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 少し頭が痛いです。

   Ik heb een lichte hoofdpijn.

   少し

   een beetje

   頭

   hoofd

   痛い

   pijnlijk; pijn doen

   Uitgebreide uitleg

   少し betekent hier ‘een beetje’ en geeft een geringe mate aan. Het staat vóór de beschrijving van de pijn. In andere contexten kan 少し ook ‘even’ betekenen, maar hier gaat het om de mate van de klacht. 頭 betekent ‘hoofd’. In deze zin is het hoofd het lichaamsdeel dat pijn doet. Het zelfstandig naamwoord verandert hier niet van vorm voor getal of beleefdheid. Het partikel が staat na 頭 en markeert hier het onderwerp van de toestand: het hoofd is pijnlijk. Een vergelijkbare voorbeeldstructuur is 頭が痛いです — ‘Mijn hoofd doet pijn.’ 痛い is een bijvoeglijk naamwoord met de basisvorm 痛い en betekent hier dat iets pijn doet of pijnlijk is. Japanse bijvoeglijke naamwoorden op -い kunnen rechtstreeks vóór です staan voor een beleefde formulering. です maakt de uiting beleefd; het verandert 痛い niet in een verleden tijd. Een herbruikbaar voorbeeld is お腹が痛いです — ‘Mijn buik doet pijn.’ Dat is een nieuw oefenvoorbeeld, niet extra informatie uit de gegeven zin. Samen geeft 少し de mate aan, terwijl 頭が痛いです de lichamelijke toestand beleefd beschrijft. De volledige uiting 少し頭が痛いです。 betekent daarom: ‘Ik heb een lichte hoofdpijn.’ De Japanse zin gebruikt geen afzonderlijk bezittelijk voornaamwoord; de Nederlandse vertaling maakt de spreker natuurlijk expliciet met ‘ik heb’.

2. 少し座って、目を休めてください。

   Ga even zitten en laat je ogen rusten.

   少し

   even een beetje

   座って

   ga zitten

   目

   ogen

   休めてください

   laat rusten, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   少し betekent hier “even” of “een beetje”. Het is een bijwoord dat de gevraagde handeling beperkt of verzacht; het geeft hier geen exact aantal aan. Voorbeeld: 少し待ってください。 — “Wacht u even, alstublieft.” 座って is de te-vorm van 座る (“zitten”): 座る → 座って. In deze zin verbindt de vorm het verzoek om te gaan zitten met het daaropvolgende verzoek. De te-vorm kan ook een verzoek in een reeks handelingen verbinden. Voorbeeld: ここに座ってください。 — “Ga hier zitten, alstublieft.” 目 betekent “oog” of, zoals in de vaste vertaling, “ogen”. Het Japans markeert hier niet met deze vorm of het om één of meerdere ogen gaat. In 目を休める is 目 het object van de handeling; を markeert dat object. 休めてください komt van 休める (“iets of iemand laten rusten”, “iets rust geven”): 休める → 休めて + ください. De vorm ～てください is een beleefd verzoek: “doe alstublieft …”. Dit verschilt van 休んでください, dat rechtstreeks betekent “rust alstublieft” en typisch de aangesprokene zelf als degene die rust behandelt. Hier is 目を休める de vaste combinatie “de ogen rust geven”; volgens de vaste vertaling gaat het om de ogen van de aangesprokene. Samen vormt 目を休めてください dus “laat je ogen rusten” of natuurlijker “geef je ogen rust”. De hele uiting verbindt twee verzoeken: eerst 少し座って — “ga even zitten” — en daarna 目を休めてください — “laat je ogen rusten, alstublieft”. In zijn geheel betekent hij: “Ga even zitten en laat je ogen rusten.”

3. 水を持ってきてくれますか。

   Kun je wat water voor me halen?

   水

   water

   持ってきて

   brengen / halen

   くれますか

   wil je dat voor me doen?

   Uitgebreide uitleg

   水 betekent hier “water”. Het staat met を als het object van de handeling: wat iemand moet halen en brengen. 水 is een zelfstandig naamwoord; het kan zowel als algemene stof als voor een hoeveelheid water worden gebruikt. Voorbeeld: 水を飲みます。 — “Ik drink water.” 持ってきて betekent hier “brengen/halen en hierheen brengen”. Het is de て-vorm van 持ってくる (“meebrengen”): 持ってくる bestaat uit 持つ (“vasthouden/meenemen”) en 来る (“komen”), maar samen betekent het “meebrengen”. De て-vorm verbindt deze handeling met het daaropvolgende verzoek. De richting is naar de spreker of naar de relevante plaats toe; voor “meenemen daarheen” wordt vaak 持っていく gebruikt. Voorbeeld: 本を持ってきてください。 — “Breng het boek mee, alstublieft.” くれますか is een beleefde vraag met くれる (“iets voor mij/ons doen of geven”). Na een て-vorm, zoals 持ってきて, vormt het een verzoek: ～てくれますか betekent “wil je ～ voor me doen?” Het onderwerp van de gevraagde handeling kan in het Japans onuitgesproken blijven; de vorm noemt vooral dat de handeling ten gunste van de spreker of diens groep gebeurt. か maakt er een vraag van. Samen is 水を持ってきて “water meebrengen” en くれますか een beleefde vraag om dat voor de spreker te doen. De volledige zin betekent daarom: “Kun je wat water voor me halen?” De formulering is een beleefd, alledaags verzoek.

4. はい、ゆっくり少しずつ飲んでください。

   Hier, neem kleine slokjes.

   はい

   ja

   ゆっくり

   rustig; langzaam

   少しずつ

   beetje bij beetje

   飲んでください

   drink alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   はい betekent hier “ja” en bevestigt of accepteert wat eraan voorafgaat. Het is een zelfstandig antwoordwoord; in andere situaties kan het ook een gesprekssignaal zijn om aandacht te tonen. ゆっくり beschrijft de manier waarop de handeling gebeurt: langzaam en rustig. Het kan bijvoorbeeld ook bij bewegen of spreken staan. Voorbeeld: ゆっくり話してください。 — “Spreek alstublieft langzaam.” 少しずつ betekent “beetje bij beetje”. 少し betekent “een beetje” en ずつ verdeelt een hoeveelheid of handeling geleidelijk in kleine porties. Daardoor past het hier bij drinken in kleine slokjes. Voorbeeld: 少しずつ食べてください。 — “Eet alstublieft beetje bij beetje.” 飲んでください is een beleefd verzoek. 飲んで is de te-vorm van 飲む (“drinken”): 飲む → 飲んで; ください maakt daarvan “drink alstublieft”. De te-vorm plus ください is een veelgebruikt patroon om iemand beleefd te vragen iets te doen. Voorbeeld: 水を飲んでください。 — “Drink alstublieft water.” Samen geeft はい、ゆっくり少しずつ飲んでください。 eerst een bevestiging en daarna het verzoek om rustig en beetje bij beetje te drinken. In de gegeven vertaling komt dat neer op: “Ja, neem kleine slokjes.” Het object van 飲んでください wordt hier niet opnieuw genoemd; uit de context gaat het om het water.

5. 私も少し疲れています。

   Ik ben ook een beetje moe.

   私も

   ik ook

   少し

   een beetje

   疲れています

   ben moe

   Uitgebreide uitleg

   私も: 私 betekent hier “ik”; het is een neutrale eerste-persoonsvorm. も is een partikel met de betekenis “ook” en voegt de spreker toe aan iemand of iets dat al als vergelijkbaar geldt. Het zegt op zichzelf niet wie die andere persoon is. 少し: Dit bijwoord betekent hier “een beetje” en verzacht de mate van 疲れています. Het kan ook vóór andere beschrijvingen of handelingen staan, bijvoorbeeld: 少し休みます。— “Ik rust een beetje.” 疲れています: De woordenboekvorm is 疲れる, “moe worden” of “vermoeid raken”. De vorm 疲れています bestaat uit de stamvorm 疲れ-, de verbindingsvorm て en います, de beleefde vorm van いる. In deze zin beschrijft ている de toestand die het gevolg is van moe worden: “moe zijn”. De vorm is beleefd; ます markeert die beleefdheid. Een bruikbare tegenstelling is 疲れていません — “niet moe zijn”. Samen vormt 私も少し疲れています de betekenis “Ik ben ook een beetje moe.” 私も maakt duidelijk dat de spreker zichzelf toevoegt als iemand die moe is; 少し geeft de mate aan; 疲れています drukt de huidige toestand beleefd uit. De hele zin is dus een herbruikbaar patroon: [onderwerp]も[mate]疲れています — “[onderwerp] is ook [in die mate] moe”, waarbij het onderwerp en de mate naar behoefte kunnen worden vervangen.

6. この静かな部屋で横になってもいいです。

   Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.

   この

   deze

   静かな

   rustige

   部屋

   kamer

   で

   in/op

   横になって … もいいです

   mag gaan liggen

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”. Het woord zelf noemt niet zelfstandig een object; het wijst samen met het volgende zelfstandig naamwoord naar iets binnen de relevante context. Patroon: この + zelfstandig naamwoord. Voor “die” bestaan bijvoorbeeld その en あの, maar de keuze hangt af van de ruimtelijke of gesprekssituatie. 静かな betekent hier “rustige”. 静か is een zogenoemd na-bijvoeglijk naamwoord: vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm 静かな. In 静かな部屋 beschrijft het dus 部屋. In een predicatieve zin staat bijvoorbeeld 部屋は静かです — “De kamer is rustig.” De vorm 静かな is niet de vorm van 部屋. 部屋 betekent “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is 静かな部屋 — “een rustige kamer”; het beschrijvende woord staat vóór het zelfstandig naamwoord. で markeert hier de plaats waar een handeling plaatsvindt: “in/op”. Het gaat dus om de kamer als locatie van 横になる, niet om een richting waar iemand naartoe gaat. De plaats wordt in deze zin uitgedrukt met plaats + で. 横になって komt van 横になる, “gaan liggen” of “liggen”. 横になる is een vaste combinatie: 横 betekent “zijwaarts/horizontaal” en なる betekent “worden”, maar samen beschrijft de combinatie het aannemen van een liggende houding. なって is de te-vorm van なる in deze combinatie. Die te-vorm sluit hier aan op de toestemmingconstructie Vてもいいです; ze betekent hier niet op zichzelf verleden tijd. 横になって en もいいです vormen samen het patroon Vてもいいです, waarmee toestemming wordt gevraagd of gegeven: “mag …?” of “je mag …”. Het woord も maakt in dit patroon deel uit van de vaste grammaticale constructie; het betekent hier niet losweg “ook”. Een volledig voorbeeld is ここで休んでもいいです — “Je mag hier rusten.” Samen vormen この静かな部屋で en 横になってもいいです de betekenis: “Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.” De plaats komt met で, de handeling wordt uitgedrukt door 横になる, en 横になってもいいです drukt beleefd uit dat de aangesprokene daar mag gaan liggen. De volledige zin geeft dus toestemming aan de aangesprokene om in deze rustige kamer te gaan liggen.

7. 私が早く元気になるといいです。

   Ik hoop dat ik me snel beter voel.

   私が

   ik

   早く

   snel

   元気になる

   beter worden

   といいです

   ik hoop dat…

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier “ik” als onderwerp van het deel 私が早く元気になる: degene die beter wordt, is de spreker. 私 is een zelfstandig naamwoord/pronomen voor “ik”; が markeert hier het onderwerp van de bijzin. Het is dus niet het onderwerp van いいです zelf. 早く betekent hier “snel” en beschrijft hoe spoedig het beter worden plaatsvindt. Het is de bijwoordelijke vorm van het bijvoeglijk naamwoord 早い (“vroeg; snel”): 早い → 早く. In deze zin gaat het om snel herstel, niet om “vroeg” op een tijdstip. 元気になる betekent hier “beter worden” of “weer gezond/fit worden”. 元気 betekent een goede gezondheid of energie, en なる betekent “worden”. De vorm なる is de niet-verleden vorm; na 元気 verschijnt に omdat daarmee een verandering naar een toestand wordt uitgedrukt. Het patroon Xになる betekent dus “X worden”, bijvoorbeeld 静かになる = “stil worden”. といいです drukt in deze combinatie een hoop of wens uit: “ik hoop dat …” of letterlijker “het zou goed zijn als …”. De vorm vóór と is hier de volledige inhoud van de wens: 私が早く元気になる. Het is geen gewone bewering dat iets goed is; samen met de voorafgaande inhoud maakt といいです er een wens over die situatie van. Samen vormen de delen: 私が (ik als degene die de verandering ondergaat) + 早く (snel) + 元気になる (beter worden) + といいです (ik hoop dat). De volledige betekenis is daarom: “Ik hoop dat ik me snel beter voel.” De Japanse zin presenteert dit als een hoop of wens, niet als een vaststaand resultaat.

8. ここにいて、何か必要なら私に電話してください。

   Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.

   ここにいて

   blijf hier

   何か

   iets

   必要なら

   als het nodig is

   私に

   aan mij

   電話してください

   bel alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   ここにいて betekent hier “blijf hier”. ここ betekent “hier” en に markeert de plaats. いて is de て-vorm van いる, dat onder meer “zich bevinden” of “blijven” kan betekenen. Hier verbindt deze vorm het verzoek om hier te blijven met het vervolg. 何か betekent hier “iets”. 何 betekent “wat”, en か maakt hiervan een onbepaalde vorm: 何か = “iets”. De vorm moet hier niet worden opgevat als een vraag naar wat het precies is. 必要なら betekent hier “als je iets nodig hebt”. 必要 betekent “nodig” of “noodzakelijk”. なら is hier de voorwaardelijke vorm bij 必要だ: “als het nodig is / als dat het geval is”. In combinatie met 何か ontstaat de betekenis “als je iets nodig hebt”; het onderwerp “je” wordt in het Japans uit de context begrepen. 私に betekent hier “aan mij” of natuurlijk “mij”. 私 betekent “ik/mij”, en に markeert hier de ontvanger van de telefoonactie. Het is dus に, niet 私, dat de ontvangerrelatie uitdrukt. 電話してください betekent “bel alstublieft”. 電話する is “telefoneren/bellen”: 電話 is een zelfstandig naamwoord en する maakt er een werkwoordelijke uitdrukking van. して is de て-vorm van する; samen met ください vormt dit het herbruikbare verzoekspatroon werkwoord-てください, “doe alstublieft …”. Voorbeeld: 見てください。 — “Kijk alstublieft.” Samen vormen de delen ここにいて (“blijf hier”), 何か必要なら (“als je iets nodig hebt”), 私に (“mij/aan mij”) en 電話してください (“bel alstublieft”) de volledige betekenis: “Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.”