Een pijnlijk been laten rusten | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 足が少し痛いです。

   Mijn been doet een beetje pijn.

   足

   been

   少し

   een beetje

   痛い

   pijnlijk

   です

   beleefde afsluiting

   Uitgebreide uitleg

   足 betekent hier “been”, zoals in de vertaling. Het Japanse woord kan afhankelijk van de context ook “voet” betekenen; de vaste vertaling kiest hier duidelijk voor “been”. Voorbeelden: 足が痛いです。 = “Mijn been doet pijn.” en 足を洗います。 = “Ik was mijn voeten/benen.” De precieze betekenis hangt dus van de context af. 少し betekent “een beetje” of “een klein beetje”. Het staat hier vóór 痛い en verzacht de mate van de pijn. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het zelfstandig naamwoord. In het volgende voorbeeld heeft het dezelfde kernbetekenis: 少し座ってください。 = “Ga even zitten.” 痛い betekent hier “pijnlijk” of natuurlijker in deze zin: “doet pijn”. Dit is een zogenoemd i-adjectief. De vorm 痛い is de gewone niet-verleden vorm; bijvoorbeeld 痛かった betekent “deed pijn” of “was pijnlijk” in het verleden. Voor een ontkenning wordt de vorm 痛くない: “doet geen pijn”. です maakt de zin beleefd. Na het i-adjectief 痛い staat het als beleefde afsluiting; het verandert 痛い niet in een zelfstandig naamwoord en draagt hier niet zelfstandig de betekenis “zijn”. In een informele zin kan men zeggen: 足が少し痛い。 = “Mijn been doet een beetje pijn.” Samen is de structuur 足が + 少し + 痛い + です. が markeert 足 als datgene waaraan de toestand wordt toegeschreven, 少し geeft de beperkte mate aan, en 痛いです zegt beleefd dat het pijn doet. De volledige betekenis is daarom: “Mijn been doet een beetje pijn.”

2. 少しこの椅子に座ってください。

   Ga even op deze stoel zitten.

   少し

   een beetje; even

   この

   deze

   椅子

   stoel

   座ってください

   ga zitten, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   少し betekent hier “even” of “een beetje” en verzacht de handeling: de spreker vraagt om korte tijd te gaan zitten. Het is een bijwoord en staat vóór de rest van de handeling. Voorbeeld: 少し待ってください。— “Wacht u even, alstublieft.” この betekent “deze” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het wijst naar iets dat voor de spreker als dichtbij of als de relevante keuze wordt aangewezen. Het verandert niet naar geslacht of meervoud. Het patroon is この + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld この本 — “dit boek”. 椅子 betekent “stoel”. In この椅子 vormt het samen met この de naamwoordgroep “deze stoel”. Het woord zelf krijgt hier geen zichtbare meervoudsuitgang; de context bepaalt of het om één stoel of om stoelen gaat, maar de vertaling identificeert hier één stoel. 座ってください is een beleefd verzoek om te gaan zitten. Het bestaat uit de te-vorm 座って van 座る (“zitten; gaan zitten”) plus ください (“alstublieft”, in een verzoek). Bij 座る verandert de stamuitgang る in deze vorm in って: 座る → 座って. Het patroon werkwoord in de te-vorm + ください is een herbruikbare beleefde vraag, bijvoorbeeld 見てください。— “Kijk alstublieft.” Samen ontstaat de volgorde 少し + この椅子に + 座ってください: “Ga even op deze stoel zitten.” に markeert hier de stoel als de plaats waarop de handeling gericht is. De zin is dus een beleefd verzoek, waarbij 少し de gevraagde handeling als kort of beperkt presenteert.

3. 今日は歩きすぎました。

   Ik heb vandaag te veel gelopen.

   今日

   vandaag

   歩きすぎました

   te veel gelopen

   Uitgebreide uitleg

   今日 betekent hier “vandaag”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de huidige dag en kan als tijdsbepaling vooraan staan. Bijvoorbeeld: 今日は忙しいです。 — “Vandaag ben ik druk.” De partikel は staat in de volledige zin na 今日 en maakt “vandaag” tot het gespreksonderwerp; de frase-entry bevat alleen 今日. 歩きすぎました betekent hier dat de spreker te veel heeft gelopen. De basisvorm van het werkwoord is 歩く (“lopen”); in deze vorm wordt de stam 歩き- gecombineerd met すぎる, dat na een werkwoord “te veel of overdreven” betekent: 歩きすぎる = “te veel lopen”. Dit すぎる is dus niet het gewone werkwoord “voorbijgaan” in deze constructie. De vorm 歩きすぎました is beleefd verleden tijd: 歩きすぎる wordt 歩きすぎました, waardoor de handeling als voltooid wordt voorgesteld. Bijvoorbeeld: 食べすぎました。 — “Ik heb te veel gegeten.” Samen vormen 今日 en de volledige uitdrukking 今日は歩きすぎました。 de betekenis: “Ik heb vandaag te veel gelopen.” 今日は geeft het tijdsonderwerp “vandaag” aan; 歩きすぎました zegt dat de spreker in het verleden binnen die dag overdreven veel heeft gelopen. De beleefde uitgang -ました maakt de formulering geschikt voor een beleefde mededeling.

4. ここに足を上げて、休んでください。

   Leg je been hier omhoog en rust uit.

   ここに

   hier

   足

   been

   上げて

   omhoog brengen

   休んでください

   rust alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   ここに betekent hier, met nadruk op de plaats waar de handeling moet plaatsvinden. ここ is “hier”; に markeert hier de plaats of het doel van de handeling. Voorbeeld: ここに座ってください。 = “Gaat u alstublieft hier zitten.” 足 betekent in deze zin “been” volgens de vaste vertaling. Het Japanse woord kan, afhankelijk van de context, ook naar de voet of het been als lichaamsdeel verwijzen; de vertaling bepaalt hier de bedoelde lezing. 足を maakt van 足 het directe object: het been is wat omhooggebracht wordt. を staat hier niet in de geselecteerde citaattekst, maar verbindt dit object met het werkwoord. 上げて is de te-vorm van 上げる, “omhoogbrengen” of “opheffen”. De te-vorm verbindt deze handeling met de volgende instructie: 足を上げて、休んでください = “breng je been omhoog en rust uit”. De te-vorm van een werkwoord kan dus handelingen in een reeks verbinden. Voorbeeld: ドアを開けて、入ってください。 = “Doe de deur open en kom binnen.” 休んでください bestaat uit de te-vorm 休んで van 休む (“rusten”) plus ください (“alstublieft”). Samen is dit een beleefde instructie: “rust alstublieft” of natuurlijker “rust uit”. ください volgt hier op de te-vorm; hetzelfde patroon werkt met andere werkwoorden, zoals 見てください = “kijk alstublieft”. Samen geeft de zin eerst de plaats aan (ここに), daarna het object en de handeling (足を上げて), en vervolgens de beleefde instructie (休んでください). De volledige betekenis is: “Leg je been hier omhoog en rust uit.” De voorafgaande context ondersteunt dat rusten volgt op te veel lopen, maar verandert de grammaticale opbouw van deze zin niet.

5. あとで少し歩いてもいいですか。

   Kan ik straks een beetje rondlopen?

   あとで

   straks; later

   少し

   een beetje

   歩いて

   lopen

   もいいですか

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   あとで betekent hier “straks” of “later”. Het is een tijdsbepaling: het geeft aan wanneer de handeling plaatsvindt. Voorbeeld: あとで話します。 — “Ik praat later.” 少し betekent hier “een beetje” en beperkt de mate of duur van 歩いて: de spreker vraagt om een kleine hoeveelheid lopen. Voorbeeld: 少し休みます。 — “Ik rust een beetje.” 歩いて is de te-vorm van het werkwoord 歩く (“lopen”). De vorm 歩いて staat hier niet op zichzelf als verleden tijd; hij verbindt 歩く met de daaropvolgende constructie. Voorbeeld: 歩いて帰ります。 — “Ik loop naar huis.” もいいですか vormt, na een te-vorm, het patroon V-てもいいですか, waarmee je toestemming vraagt: “mag ik V-en?” of “is het goed als ik V?” も hoort in dit patroon bij de constructie en betekent hier niet zelfstandig “ook”. Voorbeeld: ここに座ってもいいですか。 — “Mag ik hier zitten?” Samen vormen 歩いて en もいいですか het verzoek om toestemming om te lopen. あとで plaatst dat lopen later in de tijd, en 少し maakt duidelijk dat het om een beetje lopen gaat. De hele zin betekent daarom: “Kan ik straks een beetje rondlopen?” De vraag is beleefd door ですか; ze vraagt om toestemming en stelt niet dat de spreker al toestemming heeft.

6. 大丈夫だと感じたら、歩いてください。

   Loop alleen als het goed aanvoelt.

   大丈夫

   goed; in orde

   感じたら

   als je voelt

   歩いてください

   loop alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   大丈夫 betekent hier dat iets in orde of veilig aanvoelt. Met だ wordt het een predicaat: 大丈夫だ = “het is in orde”. In 大丈夫だと感じる markeert と de inhoud die wordt gevoeld: “voelen dat het in orde is”. 感じたら komt van 感じる (“voelen, ervaren”). De vorm 感じたら gebruikt de たら-voorwaarde: “als/wanneer je voelt”. Hoewel 感じた op zichzelf een verleden vorm is, geeft たら in deze constructie een voorwaarde aan; het hoeft dus geen gebeurtenis in het verleden te betekenen. Voorbeeld: 寒いと感じたら、窓を閉めてください。 = “Als je het koud vindt, sluit dan het raam.” 歩いてください bestaat uit de te-vorm 歩いて van 歩く (“lopen”) en ください, een beleefde manier om een verzoek te formuleren: “loop alstublieft”. De te-vorm plus ください is een herbruikbaar verzoekspatroon, bijvoorbeeld 座ってください。 = “Ga alstublieft zitten.” Het onderwerp staat in het Japans niet expliciet in de zin; de Nederlandse vertaling richt het verzoek tot “je”. Samen vormen de delen de voorwaardelijke instructie: 大丈夫だと感じたら = “als je voelt dat het in orde is”, gevolgd door 歩いてください = “loop alstublieft”. De vaste vertaling geeft dit weer als: “Loop alleen als het goed aanvoelt.” In de Japanse zin staat geen afzonderlijk woord voor “alleen”; die beperkende betekenis wordt hier door de voorwaardelijke formulering in de vertaling weergegeven.

7. ソファのほうがこの椅子より楽です。

   Op de bank zit ik beter dan op deze stoel.

   ソファ

   bank

   のほうが

   is eerder de betere optie

   この

   deze

   椅子

   stoel

   より

   dan; vergeleken met

   楽です

   is comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   ソファ betekent hier “bank” en is het ding dat in de vergelijking als comfortabelere optie wordt gekozen. Het woord kan als zelfstandig naamwoord in zulke vergelijkingen staan. のほうが vormt met een zelfstandig naamwoord het patroon “... is de meer geschikte/betere optie”. ほう betekent letterlijk “kant/richting”, maar in deze constructie markeert het de kant die de voorkeur krijgt; が markeert die gekozen optie. Voorbeeld: 電車のほうが便利です。 — “De trein is handiger.” この betekent “deze” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het verandert niet naar getal of grammaticaal geslacht. Het vergelijkbare patroon is その “die bij jou/in de context” en あの “die daar”; het concrete aanwijspunt hangt van de situatie af. 椅子 betekent “stoel”. In この椅子 vormt het samen met この de uitdrukking “deze stoel”. Als zelfstandig naamwoord kan het bijvoorbeeld onderwerp of vergelijkingsstandaard zijn: 椅子に座ります。 — “Ik ga op een stoel zitten.” より introduceert waarmee iets wordt vergeleken: Xより betekent “dan X” of “vergeleken met X”. Het geeft dus hier de stoel als vergelijkingsstandaard aan. Voorbeeld: この部屋は前の部屋より広いです。 — “Deze kamer is groter dan de vorige kamer.” 楽です is de beleefde predicatieve vorm van 楽だ; 楽 is een na-adjectief. In deze zin betekent het “comfortabeler/minder belastend”, passend bij zitten. De vergelijking zelf komt niet door een aparte verbuiging van 楽, maar door ソファのほうが ... より .... Voorbeeld: この靴は歩きやすくて楽です。 — “Deze schoenen lopen gemakkelijk en zijn comfortabel.” Samen geeft ソファのほうがこの椅子より楽です。 de structuur AのほうがBより楽です: “A is comfortabeler dan B.” De vaste vertaling maakt de bedoelde situatie concreet als: op de bank zit de spreker beter dan op deze stoel. です maakt de uitspraak beleefd; het verandert de vergelijking niet.

8. では、そこに座って、足を動かさないでください。

   Ga dan daar zitten en houd je been stil.

   では

   dan

   そこに

   daar

   座って

   ga zitten

   足

   been

   動かさないでください

   houd het stil

   Uitgebreide uitleg

   では markeert hier een overgang: “dan” of “goed, dan”. Het is geen onderdeel van de plaats- of bewegingsinformatie. In andere contexten kan dezelfde vorm ook een onderwerp of thema markeren, maar dat is hier niet de functie. そこに betekent “daar”. そこ is een aanwijzend woord voor een plaats; に markeert hier de plaats waar iemand gaat zitten. Het specifieke referentiepunt van “daar” wordt door deze zin zelf niet nader benoemd. Een bruikbaar patroon is plaats + に voor een bestemming of plaats van een handeling, bijvoorbeeld ここに座ってください — “Ga hier zitten, alstublieft.” 座って is de te-vorm van 座る (“zitten” of “gaan zitten”). De te-vorm kan handelingen verbinden en verschijnt ook in verzoeken met ください. Hier vormt zij, samen met de voorafgaande plaatsaanduiding, het eerste deel van de instructie: “ga daar zitten”. De te-vorm op zichzelf is geen beleefde imperatief; de beleefdheid van dit verzoek wordt in het tweede deel expliciet uitgedrukt met ください. 足 betekent hier “been”, in overeenstemming met de vaste vertaling. Het kan afhankelijk van de context ook “voet” betekenen; de vertaling bepaalt hier de bedoelde lezing. 足を is de combinatie van het zelfstandig naamwoord met を, de markering van het directe object: het been is datgene wat men niet moet bewegen. 動かさないでください betekent “beweeg het alstublieft niet” of, met het genoemde object erbij, “houd het stil”. De basisvorm is 動かす (“bewegen”); 動かさない is de negatieve vorm, “niet bewegen”. 〜ないでください is een beleefd verzoek om iets niet te doen. Het woord ください maakt dus van de negatieve vorm een verzoek; het betekent hier niet dat iemand letterlijk iets moet ontvangen. Voor een positief verzoek staat bijvoorbeeld 動かしてください — “Beweeg het alstublieft.” Samen vormen 足を動かさないでください en het eerdere そこに座って de instructie: “Ga dan daar zitten en houd je been stil.” では geeft de overgang naar deze instructie aan, そこに座って noemt de plaats en de handeling, en 足を動かさないでください vraagt vervolgens beleefd om het been niet te bewegen. De beleefde vorm past bij een directe maar hoffelijke instructie.