Praten over het koud hebben | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 今は寒いです。

   Ik heb het nu koud.

   今は

   nu; wat nu betreft

   寒い

   het koud hebben

   です

   beleefde zinsafsluiting

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier “nu” of “wat nu betreft”. 今 is een tijdwoord/zelfstandig naamwoord met de betekenis “nu”; は markeert 今 als het thema, niet als grammaticaal onderwerp. Het patroon Xは… kan een tijd, plaats of ander thema vooropzetten. Voorbeeld: 今日は暑いです。 — “Vandaag is het warm.” 寒い betekent hier dat de spreker het koud heeft. Het is een zogenoemd i-adjectief: de vorm kan zelf een volledige beschrijving vormen. Nuttige vormen zijn 寒い — “koud zijn”, 寒くない — “niet koud zijn” en 寒かった — “het was koud”. Het adjectief 寒い draagt zelf de betekenis en de verbuiging; です is niet de basisvorm ervan. Voorbeeld: 今日は寒くないです。 — “Vandaag heb ik het niet koud.” です maakt de uitspraak beleefd. Na een i-adjectief zoals 寒い volgt het als beleefde zinsafsluiting in 寒いです. In deze combinatie is です niet zelfstandig letterlijk het Nederlandse werkwoord “zijn”; het geeft samen met het adjectief een beleefde beschrijving. Samen betekent 今は寒いです。: “Ik heb het nu koud.” 今は zet “nu” als thema voorop, 寒い beschrijft de koude ervaring en です maakt de mededeling beleefd.

2. この暖かい毛布にくるまってください。

   Wikkel jezelf in deze warme deken.

   この

   deze

   暖かい

   warm

   毛布

   deken

   くるまってください

   wikkel uzelf in

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”: het wijst de bedoelde deken aan. Deze vorm verandert niet naar geslacht of meervoud; het Japanse aanwijzende woord wordt hier attributief gebruikt in het patroon この + zelfstandig naamwoord. 暖かい betekent hier “warm” en beschrijft 毛布. Het is een zogenoemd i-bijvoeglijk naamwoord: de woordenboekvorm is 暖かい, terwijl bijvoorbeeld de verleden vorm 暖かかった is. Een nuttig contrast uit de context is 寒い (“koud” als beschrijving van het weer of de toestand) tegenover 暖かい (“warm”). 毛布 betekent “deken”. Het is het zelfstandig naamwoord dat door この en 暖かい nader wordt bepaald. Samen vormen ze この暖かい毛布: “deze warme deken”. くるまってください is een beleefd verzoek. De basisvorm is くるまる, “zich inwikkelen” of “ergens in gewikkeld zijn”. De vorm くるまって is de te-vorm, gevolgd door ください; het patroon -てください vraagt iemand beleefd om de handeling uit te voeren. くるまる is niet hetzelfde als het transitieve くるむ, “iets inwikkelen”: hier gaat de aangesprokene zelf in de deken zitten of liggen. De volgorde is この + 暖かい + 毛布 + くるまってください: “deze” bepaalt welke deken bedoeld is, 暖かい beschrijft die deken, en het slot is het beleefde verzoek. De hele zin betekent dus: “Wikkel jezelf in deze warme deken.”

3. 私の手も冷たいです。

   Mijn handen zijn ook koud.

   私の

   mijn

   手

   hand(en)

   も

   ook

   冷たい

   koud

   です

   is/zijn

   Uitgebreide uitleg

   私の betekent hier “mijn”. 私 is de vorm voor “ik/mij”, en の verbindt een zelfstandig naamwoord met de bezitter: 私の手 = “mijn hand(en)”. Het Japanse bezitspatroon is dus [bezitter]の[zelfstandig naamwoord]; bijvoorbeeld 彼の本 betekent “zijn boek”. 手 betekent hier “hand(en)”. De vorm verandert niet om enkelvoud of meervoud aan te geven; de context of vertaling bepaalt of het om één of meer handen gaat. In deze vaste zin maakt de Nederlandse vertaling duidelijk dat “handen” bedoeld is. も betekent “ook”. Het wordt na het woord of de woordgroep geplaatst waarop “ook” betrekking heeft. In 私の手も betekent het dat mijn handen, naast iets dat al in de context genoemd is, eveneens koud zijn. Bijvoorbeeld: 私も行きます。 — “Ik ga ook.” 冷たい betekent hier “koud” en beschrijft de handen als koud bij aanraking. Dit is een zogenoemd i-adjectief: de vorm eindigt hier op -い. Een nuttig contrast is 暖かい (“warm”), dat in de eerdere zin de deken beschrijft. Bijvoorbeeld: 水が冷たいです。 — “Het water is koud.” です maakt de mededeling beleefd. Na een i-adjectief zoals 冷たい staat het in deze beleefde vorm: 冷たいです. Het is niet nodig om です als een aparte Nederlandse persoonsvorm met een eigen getal te vertalen; de Japanse zin zegt beleefd dat de handen koud zijn. Samen vormen de delen 私の手も (“mijn handen ook”) en 冷たいです (“zijn koud”) de volledige betekenis: “Mijn handen zijn ook koud.” De zin is een beleefde constatering in de tegenwoordige tijd.

4. この温かいカップをしばらく持っていてください。

   Houd deze warme kop een poosje vast.

   この

   deze

   温かい

   warme

   カップ

   kop

   しばらく

   een poosje

   持っていてください

   houd vast, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór カップ en betekent hier “deze”. Het is een aanwijzend woord voor iets dat de spreker als nabij presenteert; het verandert niet voor getal of grammaticaal geslacht. Een herbruikbaar patroon is この + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld この本 — “dit boek”. 温かい betekent hier “warm” en beschrijft de kop. Dit is de basisvorm van het i-adjectief 温かい; vóór een zelfstandig naamwoord staat het rechtstreeks: 温かい飲み物 — “een warme drank”. Het beschrijft aangename warmte; 熱い wordt eerder gebruikt voor iets dat heet is. カップ is een zelfstandig naamwoord uit een leenwoord en betekent hier “kop” of “beker”. Japanse zelfstandige naamwoorden krijgen niet automatisch een meervoudsuitgang, dus de vorm カップ kan afhankelijk van de context enkelvoud of meervoud aanduiden. In deze zin wordt één warme kop bedoeld door de vaste vertaling en de verwijzing met この. しばらく is een bijwoord voor een onbepaalde, betrekkelijk korte periode: “een poosje”. Het geeft de duur van de handeling aan, zonder een exact aantal minuten te noemen. Voorbeeld: しばらく休みます。 — “Ik rust een tijdje.” 持っていてください komt van het werkwoord 持つ, “vasthouden”, “dragen” of “hebben”, afhankelijk van de context. In deze zin gaat het volgens de vaste vertaling om fysiek vasthouden. 持って is de te-vorm van 持つ; 持っている geeft hier aan dat de handeling voortduurt. Met ください wordt dat een beleefd verzoek: “houd het vast”. Dit verschilt van alleen 持ってください, dat ook “pak het aan” of “houd het vast” kan betekenen; 持っていてください benadrukt dat je het een tijd blijft vasthouden. Samen vormen この温かいカップ en de objectmarkeerder を de woordgroep “deze warme kop” als datgene wat wordt vastgehouden. Daarna geeft しばらく aan hoe lang, en 持っていてください vraagt de aangesprokene beleefd om de kop vast te blijven houden. De volledige betekenis is dus: “Houd deze warme kop een poosje vast.” De vorm met ください is beleefd en geschikt voor een verzoek.

5. それで少し楽になります。

   Dat helpt een beetje.

   それで

   daardoor

   少し

   een beetje

   楽に

   gemakkelijker / comfortabeler

   なります

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   それで verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat en betekent hier ongeveer “daardoor” of “met dat”. Het verwijst in deze context naar het effect van de voorafgaande handeling, zonder dat het zelf de oorzaak opnieuw benoemt. Een bruikbaar patroon is それで、… = “daardoor …” of “en daardoor …”. 少し betekent hier “een beetje” en beperkt de mate van het volgende resultaat. Het kan ook vóór andere uitdrukkingen staan om een kleine hoeveelheid of geringe mate aan te geven. 楽に is de bijwoordelijke vorm van 楽だ, met de betekenis “comfortabel”, “gemakkelijk” of “minder belastend”. De vorm 楽に beschrijft hier hoe de toestand verandert: niet simpelweg “comfortabel” als losse eigenschap, maar “comfortabeler/gemakkelijker worden”. Bij een na-adjectief zoals 楽だ wordt に gebruikt vóór een werkwoord dat een verandering of wijze uitdrukt. Voorbeeld: 静かになります。 — “Het wordt stil.” なります komt van なる en betekent “wordt” of “raakt in een bepaalde toestand”. なります is de beleefde niet-verleden vorm; なる is de gewone basisvorm. In 楽になります staat de toestand vóór なる in de vorm 楽に, zodat de hele combinatie “comfortabeler/gemakkelijker worden” betekent. Samen geeft それで 少し 楽に なります de betekenis: “Daardoor wordt het een beetje gemakkelijker” of natuurlijker in het Nederlands: “Dat helpt een beetje.” De zin beschrijft dus een beperkt positief effect van de eerder genoemde handeling, zonder een groter resultaat te claimen.

6. ソファに座って休んでください。

   Ga op de bank zitten en rust uit.

   ソファ

   bank

   座って

   ga zitten

   休んでください

   rust alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   ソファ betekent hier “bank”. Het is een zelfstandig naamwoord. In ソファに markeert に de plaats waar de handeling plaatsvindt: “op de bank”. Een eenvoudig voorbeeld is 椅子に座ります。 — “Ik ga op een stoel zitten.” 座って komt van het werkwoord 座る (“zitten; gaan zitten”). De vorm 座って is de て-vorm. Hier verbindt die vorm de handeling met de volgende handeling: eerst gaan zitten en daarna rusten. De て-vorm kan ook in andere verzoeken voorkomen, bijvoorbeeld 見てください。 — “Kijk alstublieft.” 休んでください betekent hier “rust alstublieft” of natuurlijker “rust uit”. 休んで is de て-vorm van 休む (“rusten; vrij nemen”), gevolgd door ください, een beleefde manier om een verzoek te formuleren. Het verzoek gaat dus over rusten; ください maakt de formulering beleefd. Samen ontstaat de volgorde ソファに座って休んでください。: ソファに geeft de plaats aan, 座って verbindt “gaan zitten” met de volgende handeling, en 休んでください vraagt beleefd om uit te rusten. De volledige betekenis is: “Ga op de bank zitten en rust uit.”

7. 今は部屋が暖かく感じます。

   De kamer voelt nu warmer aan.

   今は

   nu

   部屋

   kamer

   暖かく

   warm

   感じます

   voelt aan

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier “nu”. 今 is het zelfstandige naamwoord “nu” en は markeert 今 als thema: “wat nu betreft”. Het contrast met 今 zonder は is vooral informatief: 今は zet “nu” als tijdskader neer. 部屋 betekent “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord; het woord zelf verandert niet voor enkelvoud of meervoud. In deze zin is de kamer het grammaticale onderwerp dat volgens de vaste vertaling warm aanvoelt. 暖かく komt van het bijvoeglijk naamwoord 暖かい, “warm”. De uitgang -く is de verbindings- of bijwoordelijke vorm van een zogenoemd い-bijvoeglijk naamwoord. Die vorm verbindt het bijvoeglijk naamwoord met 感じます: de kamer wordt als warm ervaren. Vergelijk: 暖かい部屋 = “een warme kamer”, maar 部屋が暖かく感じます = “de kamer voelt warm aan”. 感じます betekent hier “voelt aan” of “wordt ervaren”. De basisvorm is 感じる; 感じます is de beleefde niet-verleden vorm. 感じる kan ook “voelen” betekenen wanneer iemand een lichamelijke of emotionele ervaring heeft, maar in deze zin gaat het om hoe de kamer wordt ervaren. Samen vormen de delen: 今は (“nu”), 部屋が (“de kamer” als onderwerp), 暖かく (“als warm”) en 感じます (“voelt aan”). De volledige betekenis is daarom: “De kamer voelt nu warmer aan.” De Japanse zin gebruikt 暖かく感じます om een warme indruk of ervaring uit te drukken; de vaste Nederlandse vertaling geeft die ervaring weer met “warmer”.

8. このまま暖かいように、窓を閉めます。

   Ik doe het raam dicht, zodat het zo blijft.

   このまま

   zo; in deze toestand

   暖かい

   warm

   ように

   zodat; met het doel dat

   窓

   raam

   閉めます

   doe dicht; sluit

   Uitgebreide uitleg

   このまま betekent hier “zo, in deze toestand”. Het is een vaste combinatie van この (“deze”) en まま (“onveranderd; in dezelfde toestand”). Het verwijst in deze zin naar het behouden van de huidige warme toestand, zonder dat een specifiek zelfstandig naamwoord als referent hoeft te worden genoemd. 暖かい betekent hier “warm” en staat in zijn basisvorm, de i-adjectiefvorm. De vorm 暖かかった drukt verleden tijd uit (“was warm”), terwijl 暖かくない de ontkenning is (“is niet warm”). In deze zin beschrijft 暖かい de toestand die men wil behouden. ように verbindt het gewenste resultaat met de handeling: “zodat …” of “met het doel dat …”. Het patroon ...ように、[handeling] kan een doel of beoogd resultaat aangeven. Hier gaat het niet om een directe vertaling van ように als zelfstandig woord, maar om de relatie tussen het warm blijven en het sluiten van het raam. 窓 betekent “raam”. Het is hier het directe object van de handeling. Een bruikbaar contrast is ドア (“deur”): 窓を閉めます betekent “ik doe het raam dicht”, terwijl ドアを閉めます betekent “ik doe de deur dicht”. Het partikel を markeert in deze zinnen het object. 閉めます betekent hier “doe dicht” of “sluit”. De basisvorm is 閉める; 閉めます is de beleefde niet-verleden vorm. Deze vorm kan in de context zowel een huidige gewoonte als een handeling in de nabije toekomst uitdrukken, maar hier is de bedoelde handeling “ik doe dicht”. 閉める is overgankelijk: er wordt iets gesloten, hier 窓. Het andere veelvoorkomende werkwoord 閉まる betekent “dichtgaan” of “gesloten zijn” en beschrijft niet dezelfde veroorzaakte handeling: 窓が閉まります betekent “het raam gaat dicht”. Samen vormen de delen このまま暖かいように en 窓を閉めます: “Ik doe het raam dicht zodat het zo warm blijft.” このまま geeft aan dat de huidige toestand behouden moet blijven, 暖かいように formuleert dat als het beoogde resultaat, en 窓を閉めます noemt de handeling die daarvoor wordt uitgevoerd.