Vermoeide ogen en schermhelderheid | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 目が疲れています。

   Mijn ogen voelen vermoeid aan.

   目

   ogen

   疲れています

   vermoeid zijn

   Uitgebreide uitleg

   目 betekent hier “ogen”. Het Japans markeert het meervoud meestal niet verplicht, maar in deze vaste vertaling gaat het om meerdere ogen. Voorbeeld: 目が痛い。 — “Mijn ogen doen pijn.” 疲れています komt van het werkwoord 疲れる (“moe worden” of “vermoeid raken”). De vorm 疲れています bestaat uit de te-vorm 疲れて plus います en beschrijft hier de toestand “vermoeid zijn”; います maakt de mededeling beleefd. 疲れる is een intransitief werkwoord: de vermoeidheid wordt als toestand van de ogen beschreven, niet als iets dat iemand rechtstreeks op de ogen uitvoert. Voorbeeld: 今日は疲れています。 — “Vandaag ben ik moe.” Samen vormt 目が疲れています de betekenis “Mijn ogen voelen vermoeid aan.” Het partikel が markeert 目 als datgene waarvan de toestand wordt beschreven, en 疲れています geeft die toestand beleefd weer.

2. 画面が明るすぎるかもしれません。

   Het scherm is misschien te fel.

   画面

   scherm

   明るすぎる

   te fel zijn

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   画面 betekent hier “scherm”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is Xが voor X als onderwerp of toestanddrager; 画面が betekent dus “het scherm …”. Voorbeeld: 画面が暗いです。 — “Het scherm is donker.” 明るすぎる betekent hier “te fel zijn”. De basisvorm is 明るい (“helder” of “fel”); すぎる wordt aan de stam toegevoegd om uit te drukken dat iets een grens overschrijdt: 明るい → 明るすぎる, “te helder/fel”. Het bijvoeglijke woord dat deze verandering ondergaat is 明るい, niet 画面. Voorbeeld: この部屋は明るすぎます。 — “Deze kamer is te fel.” かもしれません voegt onzekerheid toe: “misschien” of “het kan zijn dat …”. In deze beleefde vorm wordt het gebruikt na een vorm die de mogelijke inhoud uitdrukt. Het maakt de bewering minder stellig; het zegt niet dat de spreker zeker weet dat het scherm te fel is. Voorbeeld: 明日、雨かもしれません。 — “Morgen regent het misschien.” Samen is 画面が明るすぎるかもしれません。 opgebouwd als “het scherm + is te fel + misschien”: “Het scherm is misschien te fel.” De beleefde formulering past bij een voorzichtige mededeling over de helderheid van het scherm.

3. もっと暗くできますか。

   Kan ik het donkerder maken?

   もっと

   meer; nog

   暗く

   donkerder

   できますか

   kan ik het?

   Uitgebreide uitleg

   もっと betekent hier “nog meer”, dus het versterkt de daaropvolgende verandering: “nog donkerder”. Het kan ook zelfstandig “meer” betekenen, maar in deze zin geeft het aan dat een bestaande mate verder wordt verhoogd. 暗く is de verbindingsvorm van het i-adjectief 暗い (“donker”). Bij een verandering naar een andere toestand krijgt een i-adjectief hier de vorm -く: 暗い → 暗く. In combinatie met できる betekent dit dat iets donkerder gemaakt kan worden. Vergelijk: 明るい → 明るく (“fel/licht” → “lichter maken”). できますか is de beleefde vraagvorm van できる (“kunnen; mogelijk zijn”). De vorm できます is niet-verleden en beleefd; か maakt er een vraag van. In 暗くできますか vraagt de spreker of de beschreven verandering uitgevoerd kan worden. Het onderwerp en het object worden in het Japans hier niet uitgesproken; de vaste vertaling geeft de bedoelde lezing als “ik” en “het”. Samen vormen de delen もっと + 暗く + できますか: “Kan ik het nog donkerder maken?” In de gegeven context gaat het om het donkerder instellen van het scherm. De beleefde vraag 〜できますか is bruikbaar voor vergelijkbare verzoeken naar de mogelijkheid van een handeling, bijvoorbeeld 小さくできますか。 — “Kan ik het kleiner maken?”

4. 明るさを下げてみてください。

   Probeer de helderheid lager te zetten.

   明るさ

   helderheid

   下げてみてください

   probeer te verlagen

   Uitgebreide uitleg

   明るさ betekent hier ‘helderheid’. Het is een zelfstandig naamwoord dat van het bijvoeglijke woord 明るい (‘helder’ of ‘licht’) is gevormd met -さ; die uitgang maakt van een eigenschap een naam voor de mate ervan. Vergelijk: 明るい画面 = ‘een helder scherm’, 画面の明るさ = ‘de helderheid van het scherm’. 明るさ zelf drukt dus geen handeling uit. 下げてみてください bevat de zelfstandige werkwoordsvorm 下げる, ‘lager zetten’ of ‘verlagen’. Dit werkwoord is transitief: iemand verlaagt iets. De vorm 下げて is de て-vorm van 下げる; hier verbindt die vorm het werkwoord met みる. In 下げてみる betekent みる niet letterlijk ‘zien’, maar ‘proberen iets te doen’. ください maakt hiervan een beleefd verzoek: 下げてみてください = ‘probeer het lager te zetten’. De vorm 下げる verandert hier dus naar 下げて voordat みる volgt. Samen vormt 明るさを下げてみてください het patroon Xを下げてみてください: ‘probeer X lager te zetten’. を markeert 明るさ als datgene waarop de handeling gericht is. De volledige betekenis is daarom: ‘Probeer de helderheid lager te zetten.’

5. 私も目を休めたほうがいいです。

   Ik moet mijn ogen ook rust geven.

   私も

   ik ook

   目

   ogen

   休めたほうがいいです

   kan beter rust geven

   Uitgebreide uitleg

   私も betekent hier “ik ook”. 私 is de eerste-persoonsvorm “ik”; も voegt “ook” of “eveneens” toe. Het is niet hetzelfde als 私が, dat “ik” als onderwerp markeert zonder deze toevoeging. Voorbeeld: 私も行きます。 = “Ik ga ook.” 目 betekent hier “ogen”. De vorm zelf verandert in het Japans niet om enkelvoud of meervoud aan te geven. In deze zin ondersteunt de vaste vertaling de lezing “mijn ogen”. In 目を休める is 目 het lichaamsdeel dat rust krijgt; を markeert daarbij het directe object. Voorbeeld: 目を閉じます。 = “Ik sluit mijn ogen.” 休めたほうがいいです drukt een aanbeveling uit: “het is beter om rust te geven”. De relevante basisvorm is 休める, “laten rusten” of “rust geven”; in 目を休める betekent dat “de ogen laten rusten”. 休めた is de verleden vorm die in de vaste constructie V-たほうがいい wordt gebruikt. Ondanks die vorm verwijst de hele constructie hier niet naar een gebeurtenis in het verleden, maar naar wat aan te raden is. です maakt de uiting beleefd. Voorbeeld: 早く寝たほうがいいです。 = “Je kunt beter vroeg gaan slapen.” Samen vormen de delen 私も + 目を + 休めたほうがいいです: “Ik kan mijn ogen ook beter laten rusten”, in de vaste vertaling: “Ik moet mijn ogen ook rust geven.” 私も geeft de spreker als eerste persoon aan en sluit die bij de aanbeveling in; 目を休める maakt duidelijk dat de ogen rust krijgen.

6. 今、画面から目を離してください。

   Kijk nu weg van het scherm.

   今

   nu

   画面

   scherm

   目

   oog

   目を離してください

   kijk weg

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het is een tijdsbepaling en kan bijvoorbeeld ook in 今、行きます。 staan: “Ik kom nu.” 画面 betekent “scherm”. Dit zelfstandig naamwoord kan zelfstandig worden gebruikt, bijvoorbeeld in 画面を見ます。: “Ik kijk naar het scherm.” 目を離してください gebruikt de vaste uitdrukking 目を離す, letterlijk “de ogen wegnemen”, met de betekenis “de ogen ergens van afwenden” of “niet meer naar iets kijken”. In deze zin wordt 離す niet als losstaand bevel gebruikt: 目を離して is de -て-vorm van 離す (“wegnemen/afwenden”), gevolgd door ください, een beleefde vraag of instructie. Het patroon V-てください betekent doorgaans “doe alstublieft V” of, zoals hier, “doe V.” から verbindt 画面 met de richting of het vertrekpunt: de ogen worden van het scherm afgewend. Samen vormen 画面から目を離す en 目を離してください dus de herbruikbare betekenis “wend je ogen van het scherm af” / “kijk weg van het scherm”. De volledige opbouw is 今 (“nu”) + 画面から (“van het scherm af”) + 目を離してください (“wend uw ogen af”). De vaste vertaling is daarom: “Kijk nu weg van het scherm.”

7. それのほうが楽です。

   Dat voelt beter aan.

   それ

   dat

   のほうが

   de ...-optie is meer ... in een vergelijking

   楽です

   is gemakkelijker of minder belastend

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “dat” en verwijst naar een eerder genoemde of aangewezen optie, handeling of toestand. Als zelfstandig aanwijzend voornaamwoord staat het los. Ter vergelijking: これ betekent “dit” en あれ “dat daar”; de keuze hangt af van afstand of gesprekssituatie, niet van grammaticaal geslacht. のほうが maakt een vergelijking en wijst één optie aan als de optie die sterker de genoemde eigenschap heeft. In het patroon AのほうがBです betekent dit doorgaans “A is meer/minder B” dan een andere, soms niet-genoemde optie. Voorbeeld: 電車のほうが速いです。 — “De trein is sneller.” 楽です betekent hier dat iets gemakkelijker, minder belastend of comfortabeler is. 楽 is een な-bijvoeglijk woord; です maakt de bewering beleefd in de niet-verleden tijd. Japans gebruikt hier geen vorm voor grammaticaal mannelijk of vrouwelijk. De ontkenning is 楽ではありません: “het is niet gemakkelijk” of “het is niet minder belastend”. Voorbeeld: この椅子は楽です。 — “Deze stoel zit comfortabel.” Samen is それのほうが楽です。 een beleefde vergelijking: “Dat is gemakkelijker/minder belastend.” In deze context kan dat natuurlijk worden weergegeven als “Dat voelt beter aan.” それ is de gekozen optie; de andere optie wordt niet expliciet genoemd.

8. あとでまた休憩してください。

   Neem later nog een pauze.

   あとで

   later

   また

   nog eens

   休憩してください

   neem een pauze

   Uitgebreide uitleg

   あとで betekent hier “later”: het verwijst naar een tijd na het huidige moment. Het is een tijdsbepaling en kan ook in andere zinnen staan, bijvoorbeeld: あとで電話します。 — “Ik bel later.” また betekent hier “nog eens/opnieuw”. Het geeft aan dat de handeling opnieuw plaatsvindt; het zegt op zichzelf niet hoeveel keer dat al is gebeurd. Voorbeeld: また来てください。 — “Kom nog eens, alstublieft.” 休憩してください is een beleefde aansporing: “neem een pauze, alstublieft”. Het zelfstandige naamwoord 休憩 betekent “pauze/rustpauze” en vormt met する het werkwoord 休憩する, “een pauze nemen”. In deze zin wordt する de verbindingsvorm して. De constructie てください wordt na deze vorm gebruikt voor een beleefd verzoek. Voorbeeld: 少し待ってください。 — “Wacht even, alstublieft.” Samen vormt de zin: あとで (“later”) + また (“nog eens”) + 休憩してください (“neem een pauze, alstublieft”). De vaste betekenis is dus: “Neem later nog een pauze.”