Een zere rug | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 背中が痛いです。

   Mijn rug doet pijn.

   背中

   rug

   痛い

   pijnlijk; pijn doen

   Uitgebreide uitleg

   背中 betekent hier “rug”, meer bepaald de rugzijde van het lichaam. Het is een zelfstandig naamwoord. In een andere context kan het ook naar iemands rugzijde verwijzen, maar hier ondersteunt de vertaling duidelijk de betekenis “rug”. Voorbeeld: 背中を伸ばします。 — “Ik strek mijn rug.” 痛い betekent hier “pijn doen” of “pijnlijk zijn”. Dit is een zogenoemd i-bijvoeglijk naamwoord: de vorm 痛い is de gewone niet-verleden vorm. Een nuttige tegenstelling is 痛くない — “geen pijn doen / niet pijnlijk zijn”. Voorbeeld: 足が痛いです。 — “Mijn voet doet pijn.” Het is 痛い zelf dat de toestand uitdrukt; 背中 is niet de basisvorm van dit bijvoeglijk naamwoord. が staat na 背中 en markeert datgene waarvan de toestand wordt beschreven: letterlijk ongeveer “de rug is pijnlijk”. In deze zin betekent dat natuurlijk “mijn rug doet pijn”; de Nederlandse vertaling legt de bedoelde bezitter vast. です maakt de uitspraak beleefd. Na een i-bijvoeglijk naamwoord blijft de vorm zelf 痛い; です wordt er hier achteraan geplaatst voor een beleefde stijl. Het patroon is dus [lichaamsdeel]が痛いです — “[lichaamsdeel] doet pijn”. Samen vormen 背中が痛いです。 de beleefde mededeling “Mijn rug doet pijn.” De zin beschrijft de pijnlijke toestand van de rug en zegt niet waardoor die pijn is ontstaan.

2. まっすぐ座ってみてください。

   Probeer rechtop te zitten.

   まっすぐ

   rechtop; recht

   座って

   zitten

   みてください

   probeer het alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   まっすぐ betekent hier “rechtop” of “recht”; het beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd. Het kan ook letterlijk “rechtdoor” betekenen, afhankelijk van de handeling. In deze zin hoort het bij 座る: ga in een rechte, opgerichte houding zitten. 座って is de te-vorm van het werkwoord 座る (“zitten”). De te-vorm verbindt dit werkwoord met wat erop volgt. Hier vormt 座ってみる de herbruikbare constructie “proberen te zitten”: Vてみる betekent dat iemand probeert een handeling uit te voeren om te ervaren hoe die uitpakt. Bijvoorbeeld: 食べてみます。 — “Ik zal het proberen te eten.” みてください bestaat in deze constructie uit みる plus ください. みる is hier niet het zelfstandige werkwoord “kijken”, maar een hulpwerkwoord na een te-vorm. ください maakt er een beleefd verzoek van. Het patroon Vてみてください betekent “probeer alstublieft V te doen”. In de vaste zin is みてください dus samen met het voorafgaande 座って nodig voor de betekenis “probeer te zitten”, niet “kijk alstublieft”. Samen betekent まっすぐ座ってみてください。: “Probeer rechtop te zitten.” まっすぐ geeft de gewenste houding aan, 座って noemt de handeling, en みてください maakt daarvan een beleefd verzoek om die handeling uit te proberen.

3. 今日、長く座りすぎました。

   Ik heb vandaag te lang gezeten.

   今日

   vandaag

   長く

   lang; gedurende lange tijd

   座りすぎました

   te lang gezeten

   Uitgebreide uitleg

   今日 betekent hier “vandaag”. Het is een zelfstandig naamwoord dat ook als tijdsbepaling kan staan, zonder extra voorzetselachtige vorm: 今日、… = “Vandaag …”. Voorbeeld: 今日は休みです。 = “Vandaag ben ik vrij.” 長く betekent hier “lang” in de betekenis van een lange tijdsduur. Het is de bijwoordelijke vorm van het bijvoeglijk naamwoord 長い (“lang”): 長い → 長く wanneer het een handeling nader bepaalt. In deze zin beschrijft het 長く-gedeelte hoe lang het zitten duurde; samen met すぎました ontstaat de betekenis “te lang”. Voorbeeld: 長く歩きました。 = “Ik heb lang gelopen.” 座りすぎました betekent hier “heb te lang gezeten”. De vorm 座り is de stamvorm die in deze constructie van het werkwoord 座る (“zitten”) wordt gebruikt. 〜すぎる wordt na een werkwoordstam geplaatst en betekent dat iets de passende of gewenste mate overschrijdt: 座りすぎる = “te lang of te veel zitten”. すぎました is de beleefde verleden vorm, zodat 座りすぎました naar iets verwijst dat al gebeurd is. Voorbeeld: 食べすぎました。 = “Ik heb te veel gegeten.” Samen vormen de delen: 今日 (“vandaag”) + 長く (“lang, qua tijdsduur”) + 座りすぎました (“heb te lang gezeten”). De volledige betekenis is dus: “Ik heb vandaag te lang gezeten.”

4. できたら、ゆっくり体を伸ばしてください。

   Rek je rustig uit als dat lukt.

   できたら

   als dat lukt

   ゆっくり

   rustig

   体

   lichaam

   伸ばして

   strek uit

   ください

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   できたら komt van できる (“kunnen; lukken”). De vorm できたら drukt hier een voorwaarde uit: “als het lukt” of “als je het kunt doen”. Het is niet de verleden tijd van de hele zin; たら maakt hier de voorwaardelijke vorm. Voorbeeld: できたら、連絡してください。 — “Neem contact op als het lukt.” ゆっくり beschrijft hier hoe de handeling wordt uitgevoerd: rustig en zonder haast. Het kan ook “langzaam” betekenen, afhankelijk van de handeling en context. Voorbeeld: ゆっくり歩いてください。 — “Loop alstublieft rustig/langzaam.” 体 betekent “lichaam”. In deze zin is het het lichaam dat wordt uitgerekt. Voorbeeld: 体を動かします。 — “Ik beweeg mijn lichaam.” Het partikel を markeert hier het directe object van de handeling. 伸ばして is de te-vorm van 伸ばす, “uitrekken” of “strekken”. De te-vorm verbindt deze handeling met het daaropvolgende ください; zij is hier dus niet op zichzelf een bevel. 伸ばす is een transitief werkwoord: iemand strekt iets uit. Voorbeeld: 腕を伸ばしてください。 — “Strek alstublieft uw arm uit.” ください betekent in dit patroon “doe alstublieft”. Na de te-vorm maakt het een beleefd verzoek: 伸ばしてください = “strek alstublieft uit”. Het woord kan in andere patronen ook “geef alstublieft” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Samen wordt 体を伸ばしてください “strek je lichaam alstublieft uit”. ゆっくり geeft aan dat dit rustig moet gebeuren, en できたら beperkt het verzoek tot de voorwaarde dat het lukt. De volledige betekenis is daarom: “Rek je rustig uit als dat lukt.”

5. この椅子のほうが楽です。

   Deze stoel zit beter.

   この

   deze

   椅子

   stoel

   のほうが

   de betere optie in een vergelijking

   楽です

   is comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”. Het is een aanwijzend woord voor iets dat als nabij bij de spreker wordt gepresenteerd. Het verandert niet voor geslacht of aantal. 椅子 betekent “stoel”. Japanse zelfstandige naamwoorden markeren hier geen enkelvoud of meervoud in hun vorm; het aantal volgt uit de context wanneer dat relevant is. Samen vormen この椅子 de woordgroep “deze stoel”. のほうが markeert de genoemde optie als de meer geschikte of meer gekenmerkte kant in een vergelijking. Het patroon AのほうがB betekent ongeveer “A is meer B dan de andere optie”; die andere optie kan ongenoemd blijven. Hier wordt dus deze stoel als de comfortabelere optie gemarkeerd. ほう is in dit patroon een zelfstandig naamwoord met de betekenis “kant” of “optie”, niet een onderdeel van het woord voor stoel. 楽です betekent hier dat iets comfortabel is of weinig inspanning vraagt. 楽 is een zogenoemd na-bijvoeglijk woord; de gewone woordenboekvorm van het predicaat is 楽だ, terwijl です de beleefde niet-verleden vorm geeft. Vóór een zelfstandig naamwoord wordt dit 楽な, bijvoorbeeld in 楽な椅子 — “een comfortabele stoel”. De vergelijkende betekenis “comfortabeler” komt in deze zin door de combinatie met のほうが, niet door 楽です afzonderlijk. Voorbeeld: この道のほうが安全です。 — “Deze weg is veiliger.” Hier werkt hetzelfde patroon: この道 is optie A, のほうが markeert die optie in de vergelijking, en 安全です zegt dat die veiliger is. Samen betekent この椅子のほうが楽です dat deze stoel de comfortabelere optie is. In natuurlijk Nederlands wordt dat, overeenkomstig de vaste vertaling, “Deze stoel zit beter.”

6. そこに数分いてください。

   Blijf daar een paar minuten.

   そこに

   daar

   数分

   enkele minuten

   いてください

   blijf alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   そこに betekent hier ‘daar’. そこ is een aanwijzend woord voor een plaats die als ‘daar’ wordt aangewezen; に markeert de plaats waar iemand zich bevindt of blijft. Het zegt op zichzelf niet wie of wat daar is. 数分 betekent ‘een paar minuten’ of ‘enkele minuten’. Het geeft hier een niet-exacte tijdsduur aan; het beweert geen specifiek aantal. Een tijdsduur kan in het Japans rechtstreeks vóór het werkwoord staan, zoals in 数分待つ (‘een paar minuten wachten’). いてください komt van いる, hier in de betekenis ‘aanwezig zijn’ of ‘blijven’ voor een levend wezen. いて is de te-vorm van いる; met ください vormt die de beleefde verzoeksvorm ～てください: ‘doe alstublieft …’ of, bij いる, ‘blijf alstublieft …’. De vorm いて is dus niet een zelfstandig basiswerkwoord in deze constructie. Samen vormen そこに + 数分 + いてください de betekenis: ‘Blijf daar een paar minuten.’ De plaats komt eerst, daarna de duur, en いてください maakt er een beleefd verzoek van.

7. 少し休むと、楽になると思います。

   Een korte rustpauze helpt vast.

   少し

   een beetje; kort

   休むと

   als je rust

   楽になる

   beter worden; verlichting geven

   と思います

   ik denk dat

   Uitgebreide uitleg

   少し betekent hier “een beetje” of, bij een handeling zoals rusten, “even/kort”. Het geeft een kleine hoeveelheid of korte duur aan. Bijvoorbeeld: 少し待ってください。 — “Wacht even, alstublieft.” 休むと is de vorm 休む + と. 休む betekent “rusten” of “pauzeren”; de vorm 休む is hier de niet-verleden vorm. と maakt van de voorafgaande handeling een voorwaarde of aanleiding met de betekenis “als/wanneer”. In deze zin gaat het om het effect dat volgt wanneer iemand even rust: “als je even rust”. Het onderwerp is in het Japans weggelaten en wordt hier niet met een zelfstandig naamwoord genoemd. 楽になる bestaat uit 楽 en なる. 楽 betekent hier dat iets lichamelijk of praktisch gemakkelijker wordt of verlichting geeft; なる betekent “worden”. Samen betekent 楽になる dus “makkelijker worden” of “verlichting geven”, niet simpelweg “rusten”. Het patroon Xになる drukt uit dat iets een bepaalde toestand wordt. Bijvoorbeeld: 少し楽になりました。 — “Het is wat beter geworden.” と思います is de beleefde vorm van と思う: と markeert de gedachte of beoordeling, en 思います betekent “ik denk”. Na een volledige bewering maakt deze constructie de uitspraak tot een voorzichtige inschatting: “ik denk dat …” of “vermoedelijk …”. Bijvoorbeeld: 明日は晴れると思います。 — “Ik denk dat het morgen zonnig wordt.” Samen vormt 少し休むと de voorwaardelijke aanleiding “als je even rust”, en 楽になる beschrijft het daaropvolgende resultaat “het wordt makkelijker/je krijgt verlichting”. と思います presenteert dat resultaat als de inschatting van de spreker. De hele zin betekent daarom: “Ik denk dat het beter wordt als je even rust.” Dat sluit aan bij de vaste vertaling: “Een korte rustpauze helpt vast.”

8. 立ち上がるときは、ゆっくり動いてください。

   Beweeg langzaam als je opstaat.

   立ち上がる

   opstaan

   ときは

   als / wanneer

   ゆっくり

   langzaam

   動いてください

   beweeg alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   立ち上がる betekent hier “opstaan”: van zitten of liggen naar een staande positie komen. Het is een samengesteld werkwoord van 立つ (“staan; opstaan”) en 上がる (“omhooggaan”). De vorm 立ち上がる is de woordenboekvorm. Voorbeeld: ゆっくり立ち上がります。 — “Ik sta langzaam op.” ときは bevat とき (“moment; wanneer”) en は, dat hier de tijdssituatie als onderwerp of thema markeert. Na een werkwoord in de woordenboekvorm, zoals 立ち上がるとき, betekent het hier “wanneer je opstaat” of “bij het opstaan”. Het verwijst naar de situatie waarin het opstaan plaatsvindt. ゆっくり betekent hier “langzaam” of “rustig”. Het beschrijft hoe de beweging moet worden uitgevoerd. Het kan afhankelijk van de context ook “langzaam aan” betekenen; hier past “langzaam” bij de vaste vertaling. 動いてください is een beleefd verzoek: 動く betekent “bewegen” en 動いて is de te-vorm daarvan. De te-vorm plus ください vormt een verzoek, vergelijkbaar met “beweeg alstublieft”. 動いてください vraagt om de beweging zelf; ゆっくり bepaalt het tempo. Voorbeeld: ゆっくり動いてください。 — “Beweeg langzaam, alstublieft.” Samen betekent 立ち上がるときは、ゆっくり動いてください。: “Beweeg langzaam als je opstaat.” Het patroon is: [werkwoord in woordenboekvorm] + ときは voor “wanneer/bij het [doen van iets]”, gevolgd door een manier waarop en een beleefd verzoek.