Een gedeelde keuken schoonhouden | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ここで私のカップを洗ってもいいですか。

   Kan ik mijn kopje hier afwassen?

   ここで

   hier

   私の

   mijn

   カップ

   kopje

   洗ってもいいですか

   mag ik ... wassen?

   Uitgebreide uitleg

   ここで betekent hier, op deze plaats. で markeert de plaats waar een handeling plaatsvindt. Vergelijk ここに: dat markeert eerder de plaats waar iets is of naartoe gaat; in deze zin gaat het om de plaats van het wassen. 私の betekent mijn. 私 is de spreker en の verbindt de bezitter met wat daarna komt: 私のカップ = mijn kopje. Het woord 私 zelf verandert hier niet om bezit uit te drukken; de relatie wordt met の aangegeven. Voor een andere bezitter kan bijvoorbeeld 彼のカップ “zijn kopje” betekenen. カップ is het leenwoord voor kopje of beker. Het is hier het voorwerp dat gewassen wordt. In 私のカップ staat 私の vóór het zelfstandig naamwoord, zoals gebruikelijk in deze bezitsconstructie. 洗ってもいいですか is de beleefde vraag of iets mag. De basisvorm is 洗う (“wassen”); daarvan is de verbindingsvorm 洗って. Het patroon werkwoord in -て-vorm + もいいですか vraagt toestemming: “mag ik ...?” of letterlijker “is het goed als ik ...?”. Bijvoorbeeld: ここに座ってもいいですか。 = “Mag ik hier zitten?” Samen vormen de delen: ここで (hier) + 私のカップ (mijn kopje) + 洗ってもいいですか (mag ik wassen?). De volledige betekenis is daarom: “Kan ik mijn kopje hier afwassen?” De beleefde vorm past bij een verzoek om toestemming.

2. 左のシンクを使ってください。

   Gebruik de gootsteen links.

   左

   links

   シンク

   gootsteen

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   左 betekent hier ‘links’ en bepaalt samen met の welke gootsteen bedoeld wordt: 左の + zelfstandig naamwoord = ‘de ... aan de linkerkant’ of natuurlijker ‘de linker ...’. 左 kan ook zelfstandig ‘de linkerkant’ betekenen. Voorbeeld: 左のドアを開けてください。 — ‘Open alstublieft de deur links.’ シンク is het leenwoord voor ‘gootsteen’ of ‘wasbak’, vooral de bak waarin je iets afwast. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: シンクを掃除します。 — ‘Ik maak de gootsteen schoon.’ 使ってください is een beleefd verzoek: ‘gebruik alstublieft’. De basisvorm is 使う (‘gebruiken’). Voor dit patroon wordt de vorm 使って gecombineerd met ください: werkwoord in de て-vorm + ください = ‘doe alstublieft ...’ of ‘... alstublieft’. 使って zelf draagt hier dus niet de beleefdheid; ください maakt van het verzoek de beleefde formulering. Voorbeeld: このペンを使ってください。 — ‘Gebruik deze pen alstublieft.’ Samen vormt 左のシンク de nominale groep ‘de gootsteen links’, en 使ってください voegt het beleefde verzoek ‘gebruik alstublieft’ toe. De volledige betekenis is daarom: ‘Gebruik de gootsteen links.’

3. この場所をきれいに保ちたいです。

   Ik wil de ruimte schoon houden.

   この

   deze

   場所

   plaats; ruimte

   きれい

   schoon; netjes

   保ちたいです

   wil behouden; wil onderhouden

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het wijst naar iets dat de spreker als nabij of als de relevante “deze” presenteert. Een vergelijkbaar patroon is この本 = “dit boek”. Het woord zelf krijgt hier geen aparte meervoudsvorm; het vormt samen met het volgende zelfstandig naamwoord één aanwijzende bepaling. 場所 betekent “plaats” of, in deze context, “ruimte”. De vorm verandert hier niet om enkelvoud of meervoud uit te drukken. In この場所 betekent het geheel “deze ruimte/plaats”. Voorbeeld: 静かな場所です。 — “Het is een rustige plek.” きれい betekent hier “schoon” of “netjes”. Het is een zogenoemd な-bijvoeglijk naamwoord: vóór een zelfstandig naamwoord gebruikt het patroon きれいな + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld きれいな部屋 — “een schone kamer”. In andere contexten kan きれい ook “mooi” betekenen; de vaste vertaling maakt hier de betekenis “schoon” duidelijk. 保ちたいです drukt beleefd uit dat de spreker iets wil behouden of in een bepaalde toestand wil houden. De basisvorm is 保つ (“behouden; in stand houden”). De vorm 保ちたい bestaat uit de stam 保ち- en -たい, waarmee een wens of verlangen van de spreker wordt uitgedrukt; です maakt de formulering beleefd. Voorbeeld: 部屋をきれいに保ちたいです。 — “Ik wil de kamer schoon houden.” In de volledige zin markeert を wat de handeling rechtstreeks betreft: この場所を. きれいに geeft de toestand aan waarin die ruimte gehouden moet worden. Zo vormt この場所をきれいに保ちたいです letterlijk de betekenis “deze ruimte schoon willen houden”, oftewel: “Ik wil de ruimte schoon houden.”

4. 終わったら、テーブルを拭いてください。

   Als je klaar bent, veeg dan de tafel af.

   終わったら

   als je klaar bent

   テーブル

   tafel

   拭いてください

   veeg alstublieft af

   Uitgebreide uitleg

   終わったら betekent hier “als je klaar bent”. De basisvorm is 終わる (“eindigen, klaar zijn”); 終わった is de verleden vorm, en -たら maakt hiervan een voorwaarde of tijdsrelatie: “als/wanneer …”. Het onderwerp wordt in het Japans weggelaten; in deze vaste vertaling is dat “je”. Voorbeeld: 仕事が終わったら、帰ります。 — “Als het werk klaar is, ga ik naar huis.” テーブル betekent “tafel”. Het is een leenwoord dat in katakana wordt geschreven. In deze zin is het de zaak waarop de handeling gericht is. Het daaropvolgende を markeert het directe object; samen met het werkwoord vormt テーブルを dus “de tafel …”. 拭いてください is een beleefd verzoek: “veeg alstublieft af”. De basisvorm is 拭く (“afvegen, schoonvegen”). De vorm 拭いて is de て-vorm; met ください vormt die een beleefd verzoek: Werkwoord in de て-vorm + ください. Voorbeeld: ここを拭いてください。 — “Veeg deze plek alstublieft af.” Samen betekent 終わったら、テーブルを拭いてください。: “Als je klaar bent, veeg dan de tafel af.” Eerst geldt de tijdsvoorwaarde 終わったら; daarna volgt het verzoek テーブルを拭いてください. De komma markeert deze overgang in de zin.

5. ゴミはこのゴミ箱に入れますか。

   Moet het afval in deze bak?

   ゴミ

   afval

   この

   deze

   ゴミ箱

   afvalbak

   入れますか

   erin doen?

   Uitgebreide uitleg

   ゴミ betekent hier “afval”. De vorm is een zelfstandig naamwoord en verandert in deze zin niet voor aantal of andere grammaticale categorieën. Voorbeeld: ゴミを捨てます。 — “Ik gooi het afval weg.” この betekent “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt: このゴミ箱 is dus “deze afvalbak”. この drukt nabijheid ten opzichte van de spreker of de gesprekssituatie uit; het is geen zelfstandig naamwoord op zichzelf. Een vergelijkbare vorm is その, “die/dat”, voor iets dat bij de aangesprokene of de eerdere context hoort. ゴミ箱 betekent “afvalbak”. Het is een zelfstandig naamwoord; 箱 betekent in andere samenstellingen ook “doos” of “bak”, maar in deze vaste combinatie verwijst het geheel naar een bak voor afval. Voorbeeld: ゴミ箱はドアのそばです。 — “De afvalbak staat bij de deur.” 入れますか komt van het werkwoord 入れる, “iets ergens in doen” of “ergens in stoppen”. 入れます is de beleefde niet-verleden vorm; か maakt er een vraag van. In deze zin vraagt de spreker of het afval in deze bak moet worden gedaan, overeenkomstig de vaste vertaling “Moet het afval in deze bak?”. De vorm 入れる verschilt van 入る, “ergens binnengaan” of “erin komen”: 入れる heeft hier iemand of iets dat iets anders naar binnen doet, terwijl 入る het binnengaan zelf beschrijft. Voorbeeld: 本をかばんに入れます。 — “Ik doe het boek in de tas.” De volledige opbouw is ゴミは — “wat het afval betreft”, このゴミ箱に — “in deze afvalbak”, en 入れますか — “moet het erin worden gedaan?”. Samen betekent de zin: “Moet het afval in deze bak?”

6. ドアのそばのゴミ箱に入れてください。

   Doe het in de bak bij de deur.

   ドア

   deur

   そば

   buurt; vlakbij

   ゴミ箱

   afvalbak

   入れてください

   doe erin, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   ドア betekent hier “deur”. Het is een zelfstandig naamwoord; in ドアのそば verbindt の dit woord met そば: letterlijk “de nabijheid van de deur”, dus “bij de deur”. の kan in zulke naamwoordgroepen een relatie zoals bezit, plaats of specificatie aangeven. そば betekent “vlakbij” of “in de buurt”. In deze zin wordt de plaats nader bepaald door ドアの: ドアのそば betekent “bij de deur”. Het woord kan ook zonder deze bepaling een nabije plaats aanduiden. ゴミ箱 betekent “afvalbak” of “prullenbak”. Het is samengesteld uit ゴミ (“afval”) en 箱 (“doos/bak”), maar de volledige vorm ゴミ箱 is het gewone woord voor een afvalbak. In ドアのそばのゴミ箱 beschrijft de voorafgaande groep welke afvalbak bedoeld wordt: “de afvalbak bij de deur”. 入れてください komt van het werkwoord 入れる, “iets ergens in doen” of “iets ergens plaatsen”. De vorm 入れて is de て-vorm van 入れる; met ください vormt zij een beleefd verzoek: 入れてください = “doe het erin, alstublieft” of “doe het erin”. 入れる is transitief: er wordt iets ergens in gedaan. Dat verschilt van 入る, “ergens binnengaan” of “erin gaan”, waarbij het binnengaande onderwerp zelf centraal staat. De vorm 入れてください noemt op zichzelf niet welk object erin moet; in deze zin wordt dat object door de vaste vertaling als “het” weergegeven. In ドアのそばのゴミ箱に stapelen de bepalingen zich op: ドアのそば is “bij de deur”, ゴミ箱 is “afvalbak”, en de tweede の maakt daarvan “de afvalbak bij de deur”. に markeert hier de bestemming waarnaar iets wordt gebracht of waarin iets wordt geplaatst. Samen betekent dit “in de afvalbak bij de deur”. De hele zin is dus: “Doe het in de afvalbak bij de deur.” De beleefde verzoeksvorm 入れてください maakt duidelijk dat de zin een verzoek of instructie is; de plaats wordt gevormd door ドアのそばのゴミ箱に.

7. 今、私がします。

   Ik doe het nu.

   今

   nu

   私

   ik

   します

   doe

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier ‘nu’ en plaatst de handeling in het huidige moment. Een bruikbaar contrast is 今 ‘nu’ tegenover 後で ‘later’. Voorbeeld: 今、行きます。— ‘Ik ga nu.’ 私 betekent ‘ik’. Dit is een eerste-persoonspronomen; de vorm verandert niet voor het geslacht van de spreker. In het Japans kan 私 vaak worden weggelaten wanneer de spreker al duidelijk is, maar hier wordt het juist expliciet genoemd. De combinatie 私が markeert 私 als het onderwerp van de handeling. が benadrukt wie de handeling uitvoert of identificeert die uitvoerder in deze zin. Voorbeeld: 私がします。— ‘Ik doe het.’ します is de beleefde niet-verleden vorm van het werkwoord する ‘doen’. De basisvorm is する; de beleefde vorm in deze tijd is します. In deze zin betekent します ‘doe’, niet een zelfstandig genoemd object: wat er wordt gedaan, wordt uit de context begrepen. De Nederlandse vertaling maakt dat object expliciet als ‘het’. Samen vormen 今、私がします。 de betekenis ‘Ik doe het nu.’: 今 geeft het tijdstip aan, 私が wie de handeling uitvoert, en します de beleefde vorm van ‘doen’. De zin noemt het object niet afzonderlijk; de vaste vertaling en de voorafgaande context ondersteunen hier de lezing ‘het’.

8. そうすると、キッチンはみんなが使えるようになります。

   Zo is de keuken klaar voor iedereen.

   そうすると

   zo; daardoor

   キッチン

   keuken

   みんな

   iedereen

   使える

   kan gebruiken

   ようになります

   wordt; gaat zo worden

   Uitgebreide uitleg

   そうすると geeft hier een gevolg aan: “zo” of “daardoor”. De vorm kan ook een situatie inleiden met de betekenis “als dat gebeurt, dan…”, maar in deze zin wordt de voorafgaande handeling als oorzaak van het volgende resultaat opgevat. キッチン betekent “keuken”. Het is een leenwoord dat in het Japans in katakana wordt geschreven. みんな betekent “iedereen” of “alle mensen”. In みんなが markeert が deze groep als degene die de handeling kan verrichten. みんな zelf verandert hier niet van vorm voor getal of grammaticale categorieën. 使える is de mogelijkheidvorm van 使う (“gebruiken”): 使う → 使える, “kunnen gebruiken”. De vorm 使えない betekent “niet kunnen gebruiken”. In deze zin gaat het om de mogelijkheid van iedereen om de keuken te gebruiken, niet om het feit dat iedereen dat daadwerkelijk doet. ようになります drukt een verandering naar een nieuwe toestand uit. なる betekent “worden”; ようになる kan na een werkwoordsvorm aangeven dat iets mogelijk wordt of voortaan zo is. Het beleefde element ます maakt なります beleefd. Vergelijk bijvoorbeeld: 読めるようになります — “het wordt mogelijk om te lezen” of “je leert lezen”. Samen is de structuur キッチンは みんなが 使える ようになります: “Wat de keuken betreft, wordt het zo dat iedereen haar kan gebruiken.” は maakt キッチン het onderwerp van bespreking, terwijl みんなが使える de toestand beschrijft die ontstaat. Met そうすると ervoor wordt het geheel: “Zo wordt de keuken voor iedereen bruikbaar.” Dat sluit aan bij de vaste vertaling “Zo is de keuken klaar voor iedereen”; de Japanse formulering benadrukt specifiek de mogelijkheid om de keuken te gebruiken.