Een gedeelde vergaderruimte gebruiken | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 共用の会議室を使えますか。

   Kunnen we de gedeelde vergaderruimte gebruiken?

   共用の

   gedeeld

   会議室

   vergaderruimte

   使えますか

   kunnen gebruiken?

   Uitgebreide uitleg

   共用の betekent hier “gedeeld” of “gemeenschappelijk”. 共用 is een zelfstandig naamwoord voor gezamenlijk gebruik; の verbindt dit met het volgende zelfstandig naamwoord en geeft aan welk soort ruimte bedoeld wordt. Een herbruikbaar patroon is AのB: “B van/voor A” of “A- B”, afhankelijk van de relatie. 会議室 betekent “vergaderruimte”. Het is een samenstelling van 会議 (“vergadering”) en 室 (“kamer/ruimte”). Het element 室 komt ook voor in woorden voor andere soorten kamers, maar in deze samenstelling bepaalt 会議 dat het om een ruimte voor vergaderingen gaat. 使えますか betekent hier “kunnen we gebruiken?”. De vorm is gebaseerd op 使う (“gebruiken”): 使える is de mogelijke vorm, met de betekenis “kunnen gebruiken”, en 使えます is daarvan de beleefde vorm. か maakt er een vraag van. Het Japans vermeldt in deze vorm geen expliciet onderwerp; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat de bedoelde gebruiker “we” is. Een vergelijkbaar patroon is 読めますか — “kunnen we het lezen?” — waarbij 読める de mogelijke vorm van 読む is. Samen vormt 共用の会議室 de naamwoordgroep “de gedeelde vergaderruimte”. Daarop volgt 使えますか: de vraag of die ruimte gebruikt kan worden. De volledige betekenis is dus: “Kunnen we de gedeelde vergaderruimte gebruiken?” De beleefde vraagvorm maakt dit geschikt om toestemming of beschikbaarheid op een neutrale, beleefde manier te vragen.

2. 使えますが、ほかの人のために部屋をきれいにしてください。

   Dat kan, maar houd de ruimte netjes voor andere mensen.

   使えます

   kan gebruiken

   ほかの人

   andere mensen

   ために

   voor

   部屋

   ruimte

   きれい

   netjes; schoon

   してください

   doe alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   使えます betekent hier dat de ruimte gebruikt kan worden. Het is de beleefde vorm van het potentieel van 使う (gebruiken): 使う = gebruiken, 使える = kunnen gebruiken, 使えます = kunnen gebruiken in beleefde stijl. Het onderwerp van dit kunnen is in deze zin niet afzonderlijk genoemd; de vorm zegt dat gebruik mogelijk is. In 使えますが voegt が daarna een tegenstelling toe: “maar”. ほかの人 betekent “andere mensen”. ほか geeft “anders/overig” aan en 人 betekent persoon of mensen; Japans markeert bij 人 hier geen meervoud. の verbindt de groep met het volgende doel: ほかの人のために = voor andere mensen. ために drukt een doel, belang of begunstigde uit. In deze zin betekent het “voor het belang van andere mensen”, niet alleen een plaatselijke betekenis van “voor”. Een herbruikbaar patroon is X のために = “voor X / ten behoeve van X”. 部屋 betekent “kamer” of, afhankelijk van de context, een ruimte. In deze zin gaat het volgens de vertaling en de context om de ruimte die men gebruikt. 部屋 is een zelfstandig naamwoord; het heeft hier geen zichtbare vorm voor enkelvoud of meervoud. きれい betekent hier “schoon” of “netjes”. Het is een zogenoemd な-bijvoeglijk woord: vóór een zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld きれいな部屋 (“een nette/schone kamer”), terwijl vóór een werkwoord de vorm きれいに wordt gebruikt. In de vaste zin is きれい dus het betekenisdragende deel en maakt het volgende に er een bijwoordelijke bepaling van. してください is een beleefde verzoeksvorm: de て-vorm して van する (“doen”) plus ください (“alstublieft”). Op zichzelf betekent het ongeveer “doe het alstublieft”; met きれいに vormt het きれいにしてください, “maak of houd het netjes”. De vorm specificeert niet wie het moet doen; dat volgt uit de situatie. Samen vormt 使えますが、 de betekenis “u/men kan de ruimte gebruiken, maar”. Daarna geeft ほかの人のために aan voor wie rekening moet worden gehouden, en 部屋をきれいにしてください vraagt beleefd om de ruimte netjes te maken of te houden. De volledige betekenis is daarom: “Dat kan, maar houd de ruimte netjes voor andere mensen.”

3. このテーブルは空いていますか。

   Is deze tafel vrij?

   この

   deze

   テーブル

   tafel

   空いています

   vrij zijn

   か

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het aanwijst. Het hoort bij het patroon この + zelfstandig naamwoord: このテーブル = “deze tafel”. De vorm この verandert niet voor getal of grammaticaal geslacht. テーブル is het zelfstandig naamwoord “tafel”. In het Japans staat het zelfstandig naamwoord na het aanwijzende woord, zoals in このテーブル. 空いています betekent hier “is vrij” of “is beschikbaar”. De vorm hangt samen met 空く (“vrij of leeg worden”): 空いている beschrijft de daaruit voortgekomen toestand, en 空いています is de beleefde vorm daarvan. In deze zin gaat het om de huidige beschikbaarheid van de tafel. Voor hetzelfde patroon is bijvoorbeeld 席が空いています。 mogelijk — “Er is een plaats vrij.” か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een vraag. De beleefde vorm 空いています blijft daarbij staan; か draagt de vraagfunctie. Samen vormen このテーブルは空いていますか。 de vraag “Is deze tafel vrij?”. このテーブル geeft aan over welke tafel het gaat, は markeert die tafel als onderwerp van gesprek, 空いています beschrijft haar huidige beschikbaarheid en か maakt er een beleefde vraag van.

4. 今は空いています。

   De tafel is nu vrij.

   今

   nu

   空いています

   vrij zijn; beschikbaar zijn

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier ‘nu’. Als zelfstandig tijdwoord staat het vaak vooraan en geeft het aan wanneer iets geldt. Voorbeeld: 今、行きます。— ‘Ik ga nu.’ 空いています is de beleefde vorm van 空いている. De basisvorm 空く betekent in deze context dat een plaats of ruimte vrij komt of beschikbaar is; 空いている beschrijft de toestand die daaruit voortkomt: ‘vrij zijn’ of ‘beschikbaar zijn’. In deze zin gaat het volgens de vaste vertaling om de tafel die vrij is, niet noodzakelijk om een letterlijk lege tafel. Het laatste deel います maakt de uitdrukking beleefd. Voorbeeld: この席は空いています。— ‘Deze plaats is vrij.’ In 今は staat は na 今. Daardoor wordt ‘nu’ als tijdskader of onderwerp van de mededeling gemarkeerd. Samen met 空いています vormt dit: ‘Nu is [de tafel] vrij.’ De Japanse zin noemt het onderwerp niet afzonderlijk; de vaste vertaling identificeert dat onderwerp als de tafel. De beleefde volledige betekenis is dus: ‘De tafel is nu vrij.’

5. 壁のそばにかばんを置きます。

   Ik zet mijn tas bij de muur.

   壁

   muur

   のそばに

   bij / naast

   かばん

   tas

   置きます

   zet neer

   Uitgebreide uitleg

   壁 betekent hier “muur” en is een zelfstandig naamwoord. Het kan in andere zinnen als plaatsbepaling worden gebruikt met bijvoorbeeld 壁の前 (“voor de muur”); de precieze relatie komt uit het woord erna. のそばに geeft “bij/in de buurt van” aan. の verbindt 壁 met そば (“de omgeving van de muur”), en に markeert hier de plaats waar iets wordt neergezet. Het patroon Xのそばに is dus bruikbaar voor “bij X”. かばん betekent “tas” en is een zelfstandig naamwoord. In deze zin is het de zaak die wordt neergezet. Het Japanse origineel bevat geen afzonderlijk bezittelijk woord; “mijn” komt uit de vaste Nederlandse vertaling en bepaalt hier de bedoelde interpretatie. 置きます is de beleefde vorm van 置く, “neerzetten” of “plaatsen”. De vorm op -ます is een beleefde niet-verleden vorm; afhankelijk van de context kan die een huidige gewoonte of een geplande handeling uitdrukken. Hier past “ik zet neer”. Het onderwerp wordt in het Japans weggelaten; volgens de vaste vertaling is de handelende persoon “ik”. In het patroon XをYに置きます markeert を het voorwerp, Yに de plaats en 置きます de handeling. Zo verbinden 壁のそばに en かばんを置きます zich tot: “Ik zet mijn tas bij de muur.”

6. テーブルの上を空けてください。

   Houd de tafel alstublieft leeg.

   テーブル

   tafel

   上

   bovenkant; boven

   空けてください

   maak vrij, alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   テーブル betekent hier ‘tafel’. Het is een leenwoord en gedraagt zich in deze zin als een zelfstandig naamwoord. Voor een ander concreet zelfstandig naamwoord kan hetzelfde patroon worden gebruikt, bijvoorbeeld 机の上 = ‘op het bureau’. 上 wordt hier gelezen als うえ en betekent ‘bovenkant’ of ‘oppervlak’. In テーブルの上 verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het tweede: letterlijk ‘de bovenkant van de tafel’, natuurlijk vertaald als ‘op de tafel’. 上 verwijst hier dus naar het oppervlak, niet naar een afzonderlijke plaats boven de tafel. 空けてください komt van het overgankelijke werkwoord 空ける, ‘leegmaken’ of ‘vrijmaken’. De vorm 空けて is de te-vorm; met ください vormt zij een beleefd verzoek: ‘maak alstublieft vrij/leeg’. Omdat 空ける overgankelijk is, krijgt datgene wat vrijgemaakt moet worden de objectmarkeerder を. Dat is hier テーブルの上を. Vergelijk het intransitieve 空く, ‘leeg worden’ of ‘vrijkomen’: dat beschrijft de toestand of verandering zonder iemand als maker van die verandering te presenteren. Het patroon [object]を 空けてください is herbruikbaar voor een beleefd verzoek om iets vrij te maken. Bijvoorbeeld: 席を空けてください。 — ‘Maak de zitplaats alstublieft vrij.’ Dit nieuwe voorbeeld illustreert hetzelfde patroon en is geen extra feit uit de gegeven zin. Samen vormen de delen テーブルの上 (‘het oppervlak van de tafel’), を (markeert wat wordt vrijgemaakt) en 空けてください (‘maak alstublieft vrij’) de betekenis: ‘Houd de tafel alstublieft leeg’ — natuurlijk opgevat als ‘Maak het oppervlak van de tafel alstublieft vrij.’

7. 終わったら、部屋をきれいにして出ます。

   Als we klaar zijn, laten we de kamer schoon achter.

   終わったら

   als we klaar zijn

   部屋

   kamer

   きれいにして

   schoon maken

   出ます

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   終わったら komt van 終わる (klaar zijn, eindigen). De vorm 終わった is de verleden vorm van 終わる; met ら vormt die hier een tijdsvoorwaarde: “wanneer/als we klaar zijn”. In deze zin geeft 終わったら geen persoon of aantal aan; de Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat het onderwerp hier “we” is. Hetzelfde patroon is herbruikbaar: 仕事が終わったら、帰ります。 — “Als het werk klaar is, ga ik naar huis.” 部屋 betekent “kamer” en is een zelfstandig naamwoord. Het partikel を dat er in de zin op volgt, markeert 部屋 als het directe object van de daaropvolgende handeling. 部屋 zelf verandert niet voor enkelvoud of meervoud; het kan dus afhankelijk van de context één kamer of meerdere kamers aanduiden. きれいにして gebruikt きれい in de betekenis “schoon”, gevolgd door にして, de te-vorm van de constructie きれいにする (“schoon maken”). Bij きれい hoort hier に, omdat deze vorm met する een toestand aanduidt die iemand veroorzaakt. De te-vorm verbindt deze handeling met het volgende werkwoord: 部屋をきれいにして出ます betekent letterlijk ongeveer “de kamer schoon makend vertrekken”, en in deze context natuurlijk “de kamer schoon achterlaten en vertrekken”. きれい kan in andere contexten ook “mooi” betekenen; de kamer en de vaste vertaling ondersteunen hier de betekenis “schoon”. 出ます is de beleefde niet-verleden vorm van 出る (“naar buiten gaan”, “vertrekken”). In deze zin betekent hij “vertrekken”; de vertaling identificeert het onderwerp als “we”. De vorm ます maakt de formulering beleefd, maar markeert niet op zichzelf het meervoud. Een vergelijkbaar patroon is 終わってから出ます。 — “Nadat we klaar zijn, vertrekken we.” Samen geeft de zin de volgorde weer: eerst zijn we klaar, daarna maken we de kamer schoon, en vervolgens vertrekken we. De volledige betekenis is: “Als we klaar zijn, laten we de kamer schoon achter.”

8. それは次のグループの役に立ちます。

   Dat helpt de volgende groep.

   それ

   dat

   次の

   volgende

   グループ

   groep

   役に立ちます

   helpt / komt van pas

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “dat” en verwijst naar iets dat in de context als onderwerp wordt aangewezen. Het is een aanwijzend voornaamwoord; de vorm zelf geeft niet aan naar welk concreet ding het verwijst. Met これ (“dit”, dichter bij de spreker) en あれ (“dat daar”, verder van beide gesprekspartners) vormt het een nuttig contrast. 次の betekent “volgende”. 次 is het zelfstandig naamwoord voor “volgende/het volgende”, en の verbindt het hier met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord: 次のグループ = “de volgende groep”. Een vergelijkbaar patroon is 次の駅 = “het volgende station”. グループ betekent “groep”. Het is een zelfstandig naamwoord dat uit een buitenlands woord is overgenomen en in het Japans in katakana wordt geschreven. In 次のグループ wordt het nader bepaald door 次の; het betekent hier dus niet zomaar “groep”, maar “de volgende groep”. 役に立ちます betekent hier “helpt” of letterlijker “komt van pas”. De basisvorm is 役に立つ (“nuttig zijn / van nut zijn”); 役に立ちます is de beleefde niet-verleden vorm. De vaste combinatie XはYの役に立つ betekent dat X nuttig is voor Y. Bijvoorbeeld: この本は学生の役に立ちます。 — “Dit boek helpt studenten / komt studenten van pas.” In de volledige zin is それは “wat dat betreft/Dat” als onderwerp of gespreksthema. 次のグループの geeft aan voor wie het nut geldt: “voor de volgende groep”. Samen met 役に立ちます ontstaat de betekenis: “Dat helpt de volgende groep.” De beleefde vorm ます maakt de formulering beleefd; de zin beschrijft geen verleden tijd maar een huidige of algemeen geldende bruikbaarheid.