Een vriendelijk bericht over lawaai | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 隣の人は昨夜、けっこううるさかった。

   De buur maakte gisteravond best veel lawaai.

   隣の人

   de buur

   昨夜

   gisteravond

   けっこう

   best wel; behoorlijk

   うるさかった

   was luidruchtig

   Uitgebreide uitleg

   隣の人 betekent hier “de buur” of “de persoon ernaast”. 隣 verwijst naar iets of iemand ernaast; 人 betekent “persoon”. De combinatie 隣の人 is een herbruikbaar patroon: Xの人 kan, afhankelijk van de context, een persoon aanduiden die met X verbonden is. Voorbeeld: 駅の人 kan een persoon bij of van het station aanduiden. 昨夜 betekent “gisteravond” en is een zelfstandig tijdswoord. Het staat vóór de beschrijving van hoe luidruchtig de buur was. Een vergelijkbare tijdsaanduiding is 今夜 (“vanavond”); die verwijst niet naar dezelfde verstreken avond. けっこう versterkt hier de mate: “best wel” of “behoorlijk”. Het maakt de beoordeling sterker, zonder op zichzelf een exacte hoeveelheid aan te geven. Voorbeeld: けっこう寒い。 betekent “Het is best koud.” うるさかった is de verleden vorm van het i-adjectief うるさい, hier met de betekenis “luidruchtig” of “herriemakend”. Bij een i-adjectief wordt de verleden vorm gevormd met -かった: うるさい → うるさかった. In deze zin beschrijft die vorm dat de buur in de genoemde afgelopen tijd luidruchtig was. うるさい kan in andere contexten ook “vervelend” of “irritant” betekenen, maar de vaste Nederlandse vertaling kiest hier voor de betekenis “luidruchtig”. Samen vormen de delen 隣の人は (de buur als onderwerp van gesprek), 昨夜 (gisteravond), けっこう (best wel) en うるさかった (was luidruchtig) de betekenis: “De buur maakte gisteravond best veel lawaai.” は markeert 隣の人 als het topic, dus als datgene waarover de zin gaat; de slotvorm うるさかった geeft de beoordeling in het verleden.

2. 私たちが寝ようとしている間、私には大音量の音楽が聞こえた。

   Ik hoorde harde muziek terwijl we probeerden te slapen.

   私たちが

   wij

   寝ようとしている

   proberen te slapen

   間

   terwijl / gedurende

   私には

   voor mij

   大音量

   hoog volume

   音楽

   muziek

   聞こえた

   was hoorbaar; ik hoorde

   Uitgebreide uitleg

   私たちが betekent hier “wij” als onderwerp van de bijzin. 私たち is de vorm voor “wij”: 私 (“ik”) plus たち, een meervouds- of groepsaanduiding. が markeert het onderwerp, hier de groep die probeert te slapen. In een andere zin kan 私が dus “ik” als onderwerp betekenen, terwijl 私たちが naar een groep verwijst. 寝ようとしている drukt uit dat de groep probeert te slapen. De basisvorm is 寝る (“slapen”); 寝よう is de wilsvorm daarvan. In het patroon werkwoord in de wilsvorm + とする betekent dit “proberen te …” of “van plan zijn om …”. している laat hier zien dat die poging op dat moment gaande is. Bijvoorbeeld: 出ようとしている betekent “proberen naar buiten te gaan” of “op het punt staan naar buiten te gaan”, afhankelijk van de context. 間 betekent “de tijd dat” of “terwijl”. Het is een zelfstandig naamwoord dat een tijdsduur of periode aanduidt. In 私たちが寝ようとしている間 maakt het van de voorafgaande bijzin de tijdsomstandigheid voor wat daarna gebeurt: “terwijl wij probeerden te slapen”. 間に is een veelvoorkomende variant wanneer de nadruk ligt op iets dat binnen die periode plaatsvindt; de gegeven zin gebruikt hier het onverbonden 間 vóór de komma. 私には betekent hier “voor mij” in de zin van de persoon bij wie een waarneming terechtkomt. に markeert die persoon bij 聞こえる, en は markeert dit element als topic of contrastief kader; het is niet noodzakelijk het grammaticale onderwerp. De vorm 私には zegt dus niet op zichzelf dat iemand anders het niet hoorde; dat contrast zou door de context moeten worden ondersteund. 私 betekent “ik”, maar het Japanse voornaamwoord verandert niet naar persoon of getal zoals een werkwoordsvorm dat doet. 大音量 betekent “hoog volume” of “grote geluidssterkte”. In 大音量の音楽 verbindt の dit woord met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord: muziek met een hoog volume, dus “harde muziek”. 大音量 beschrijft hier niet zelfstandig een persoon of voorwerp, maar specificeert het soort of de eigenschap van 音楽. 音楽 betekent “muziek”. In combinatie met 大音量の is het de waargenomen inhoud: 大音量の音楽 betekent “muziek met een hoog volume”. Een bruikbaar vergelijkbaar patroon is 静かな音楽, “rustige muziek”; daar beschrijft 静かな eveneens het zelfstandig naamwoord 音楽. 聞こえた is de verleden vorm van 聞こえる, “hoorbaar zijn” of “te horen zijn”. Deze vorm beschrijft een waarneming die bij iemand aankomt, niet primair een doelbewuste handeling. Daarom past 私には聞こえた bij “ik hoorde het” in de gegeven vertaling. Vergelijk 聞いた, de verleden vorm van 聞く, dat eerder “ik luisterde naar” of “ik hoorde bewust” kan betekenen. Het verschil is dus vooral het perspectief: 聞こえる gaat om wat hoorbaar wordt, terwijl 聞く om luisteren of horen als handeling gaat. Samen vormt 私たちが寝ようとしている間 de tijdsbepaling “terwijl wij probeerden te slapen”. Daarna geeft 私には大音量の音楽が聞こえた weer dat harde muziek voor de spreker hoorbaar was. De volledige betekenis is daarom: “Ik hoorde harde muziek terwijl we probeerden te slapen.”

3. 丁寧なメッセージを残そうか？

   Zullen we een beleefd bericht achterlaten?

   丁寧な

   beleefd, zorgvuldig

   メッセージ

   bericht

   残そうか？

   zullen we achterlaten?

   Uitgebreide uitleg

   丁寧な betekent hier “beleefd”. Het komt van het na-adjectief 丁寧だ; vóór een zelfstandig naamwoord wordt de verbindingsvorm 丁寧な gebruikt. 丁寧 kan afhankelijk van de context ook “zorgvuldig” betekenen. Voorbeeld: 丁寧な説明 — “een zorgvuldige uitleg”. メッセージ is een zelfstandig naamwoord voor “bericht”. Het is een leenwoord en verandert hier niet door getal of geslacht. Voorbeeld: メッセージを読む — “een bericht lezen”. 残そうか？ betekent hier “zullen we achterlaten?”. De basisvorm van het werkwoord is 残す — “achterlaten” of “laten staan”. 残そう is de wils- of voorstelvorm: 残す → 残そう, met de betekenis “laten we achterlaten”. Het daaropvolgende か maakt hiervan een vraag of voorstel aan de gesprekspartner. Dit is dus niet de vorm 残る, “blijven” of “overblijven”; 残す drukt uit dat iemand iets achterlaat. Voorbeeld: ここに名前を残そう。 — “Laten we hier een naam achterlaten.” Samen vormen de delen 丁寧なメッセージ (“een beleefd bericht”) en 残そうか？ (“zullen we [het] achterlaten?”). を markeert メッセージ als het directe object van 残す. De volledige betekenis is daarom: “Zullen we een beleefd bericht achterlaten?” De vraagvorm stelt dit als een gezamenlijk voorstel voor.

4. 私たちは、怒った感じではなく、親しみやすいメッセージにしよう。

   We moeten het vriendelijk maken, niet boos.

   私たちは

   wij

   怒った

   boos

   感じ

   indruk; gevoel

   ではなく

   niet ..., maar in plaats daarvan

   親しみやすい

   vriendelijk; toegankelijk

   メッセージ

   bericht

   にしよう

   laten we ... maken

   Uitgebreide uitleg

   私たちは betekent hier “wij” als onderwerp of gespreksthema. 私たち is de vorm voor “wij/ons”; は markeert wat er vervolgens over die groep wordt gezegd. Het is niet nodig om in elke Nederlandse vertaling een apart onderwerp te gebruiken, maar hier gaat het om een voorstel dat de groep samen uitvoert. 怒った betekent hier “boos” en beschrijft 感じ, dus letterlijk een indruk of gevoel van boosheid. Dit is de verleden vorm van 怒る (“boos worden; kwaad zijn”), maar vóór een zelfstandig naamwoord kan deze vorm ook een toestand of kenmerk aanduiden, niet alleen een gebeurtenis in het verleden. Bijvoorbeeld: 怒った顔 = “een boos gezicht”. 感じ betekent “gevoel” of “indruk”. In 怒った感じ gaat het om hoe iets overkomt: “een boze indruk” of “een boze toon”. Het woord 感じ kan ook naar een persoonlijk gevoel verwijzen; de precieze betekenis volgt uit de combinatie en context. ではなく maakt de ontkenning van het voorafgaande kenmerk en leidt het alternatief in: “niet ..., maar in plaats daarvan ...”. Het bevat で in de vorm die na een zelfstandig naamwoord of naamwoordelijke uitdrukking wordt gebruikt, plus はなく, een ontkennende vorm. Hier wordt dus niet het bericht zelf ontkend; de ongewenste manier waarop het overkomt, wordt vervangen door een andere. 親しみやすい betekent “vriendelijk” of “toegankelijk”. Het is een beschrijvend woord op zichzelf en staat vóór メッセージ om dat bericht te typeren. Het is gevormd rond 親しむ (“vertrouwd raken met; een band voelen”) met 〜やすい (“gemakkelijk om ... te”); in dit vaste woord betekent het praktisch dat iets gemakkelijk een vertrouwde, aangename indruk geeft. Een vergelijkbaar patroon is 読みやすい = “gemakkelijk te lezen”. メッセージ is het zelfstandige naamwoord “bericht”. Het is een leenwoord in katakana. In combinatie met het volgende deel is het het concrete resultaat dat de sprekers willen kiezen of maken. にしよう betekent hier “laten we ... maken” of “laten we ... kiezen”. Het komt van にする, waarbij に het gewenste resultaat of de gekozen toestand markeert en する “doen/maken” betekent. しよう is de volitieve vorm van する en drukt hier een gezamenlijk voorstel uit. Het patroon N にしよう kan dus betekenen: “laten we N kiezen/maken”, bijvoorbeeld これにしよう = “laten we deze nemen”. Samen is de opbouw: 私たちは (wat wij betreft) + 怒った感じではなく (niet met een boze indruk) + 親しみやすいメッセージにしよう (laten we er een vriendelijk bericht van maken). De volledige betekenis is: “Laten we het bericht vriendelijk maken, niet boos.”

5. 私は、騒音で私たちが眠れなかったと伝えるよ。

   Ik zal zeggen dat het lawaai ervoor zorgde dat we niet konden slapen.

   私は

   ik

   騒音

   lawaai

   私たち

   wij

   眠れなかった

   konden niet slapen

   伝えるよ

   zal zeggen

   Uitgebreide uitleg

   私は markeert 私 (“ik”) als het onderwerpsthema: de spreker kondigt aan dat die persoon iets zal meedelen. は is hier een themamarkeerder, niet op zichzelf een bewijs dat dit grammaticale onderwerp de uitvoerder van elke volgende handeling is; in deze zin blijkt uit de betekenis wel dat de spreker degene is die iets zal zeggen. 騒音 betekent hier “lawaai” of “geluidsoverlast”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 騒音で geeft で de oorzaak aan: door het lawaai. Deze combinatie beschrijft dus de aanleiding van het niet kunnen slapen. 私たち betekent “wij” en is het persoonlijke voornaamwoord voor de groep waartoe de spreker behoort. In deze zin wordt het met が gemarkeerd als de groep die niet kon slapen. 私たち verandert niet van vorm om die grammaticale rol aan te geven; が draagt hier die markering. 眠れなかった is de verleden, ontkennende vorm van 眠れる, “kunnen slapen”. 眠れる is de potentiële vorm van 眠る, “slapen”; 眠れない betekent “niet kunnen slapen” en 眠れなかった “niet hebben kunnen slapen” of “konden niet slapen”. Het gaat dus om verhinderd kunnen slapen, niet alleen om het feit dat er niet geslapen werd. Voorbeeld: 騒音で眠れない。 — “Door het lawaai kan ik niet slapen.” 伝えるよ betekent hier “zal zeggen” of “zal meedelen”. Het werkwoord is 伝える, “overbrengen/meedelen”; よ aan het einde presenteert de mededeling nadrukkelijk aan de luisteraar. De niet-verleden vorm van 伝える kan in deze context naar een toekomstige handeling verwijzen. Voorbeeld: 彼に伝えるよ。 — “Ik zal het hem zeggen.” Samen geeft 騒音で私たちが眠れなかった de inhoud van de mededeling: door het lawaai konden wij niet slapen. と sluit deze inhoud als meegedeelde boodschap aan op 伝える. Met 私は als thema en 伝えるよ als toekomstige, nadrukkelijke mededeling ontstaat de volledige betekenis: “Ik zal zeggen dat het lawaai ervoor zorgde dat we niet konden slapen.”

6. 夜は忙しくなることもあると分かっている、と付け加えて。

   Voeg eraan toe dat we weten dat avonden druk kunnen worden.

   夜

   avond(en)

   忙しくなる

   druk worden

   こともある

   kan soms gebeuren

   分かっている

   weten

   付け加えて

   voeg toe

   Uitgebreide uitleg

   夜 betekent hier “avond/nacht” en verwijst volgens de vaste vertaling naar avonden in het algemeen. Japans markeert meervoud hier niet verplicht. In 夜は maakt は van “avonden” het gespreksthema; het is niet noodzakelijk het grammaticale onderwerp. 忙しくなる betekent “druk worden”. De basisvorm is het bijvoeglijke naamwoord 忙しい (“druk”); vóór なる verandert het in de -く-vorm: 忙しい → 忙しくなる. なる drukt een verandering naar een toestand uit. Bijvoorbeeld: 天気が暖かくなる。 — “Het weer wordt warmer.” こともある geeft aan dat iets soms voorkomt of mogelijk is: het gaat om het voorkomen van die situatie, met も in de betekenis “ook/soms”. Samen met 忙しくなる betekent het hier dat avonden soms druk kunnen worden. Het zegt niet dat dit elke avond gebeurt. 分かっている betekent hier “weten” of “beseffen”. De basisvorm is 分かる (“begrijpen, weten”); 分かっている geeft de toestand aan die uit dat begrijpen voortduurt: “weten/beseffen”. In deze zin is het onderwerp volgens de vaste vertaling “we”: “we weten”. Het Japanse werkwoord markeert hier niet afzonderlijk het Nederlandse onderwerp in de zichtbare vorm. De combinatie 夜は忙しくなることもあると分かっている maakt van de voorafgaande inhoud een geciteerde gedachte met と: “weten dat avonden soms druk kunnen worden”. De inhoud vóór と is dus wat men weet; と verbindt die inhoud met de mededeling van weten. 付け加えて betekent “voeg eraan toe”. De basisvorm is 付け加える (“iets toevoegen”); 付け加えて is de te-vorm. In deze context functioneert die vorm als een verzoek of instructie om de genoemde informatie toe te voegen. 付け加える kan bijvoorbeeld ook in 一言付け加える。 staan: “Ik voeg nog één opmerking toe.” Als geheel luidt de instructie: “Voeg eraan toe dat we weten dat avonden druk kunnen worden.” De eerste contextzin levert het bericht waaraan deze informatie moet worden toegevoegd; de doelzin zelf zegt alleen welke inhoud toegevoegd moet worden. De stijl is direct en praktisch, passend bij een instructie.

7. そうすると、メッセージがやわらかくなって、分かりやすくなるね。

   Dat maakt het bericht zachter en duidelijker.

   そうすると

   dan / als dat gebeurt

   メッセージ

   bericht

   やわらかくなって

   zacht worden en

   分かりやすくなる

   duidelijker worden

   ね

   hè? / nietwaar?

   Uitgebreide uitleg

   そうすると betekent hier “dan” of “als dat gebeurt”. Het verwijst naar een voorafgaande handeling of situatie en leidt het gevolg in. そう betekent “zo/dat”, terwijl すると in deze verbinding een daaropvolgend resultaat introduceert. De uitdrukking noemt zelf geen uitvoerder. メッセージ is het zelfstandige naamwoord voor “bericht”. Het is een leenwoord in katakana. Een bruikbaar patroon is Xのメッセージ voor “het bericht van X”. Hier is メッセージ het onderwerp van de beschreven veranderingen. やわらかくなって betekent hier dat het bericht zachter of milder wordt. やわらかい is de basisvorm van het i-adjectief “zacht”. Voor なる krijgt dit adjectief de vorm やわらかく: やわらかくなる betekent “zacht worden”; in deze context geeft de vaste vertaling “zachter worden”. なって is de te-vorm van なる en verbindt deze verandering met de volgende. 分かりやすくなる betekent “duidelijker worden”, letterlijk “gemakkelijker te begrijpen worden”. 分かる betekent “begrijpen”. In 分かりやすい vormt やすい met de stam 分かり het patroon “gemakkelijk te …”: 分かりやすい = “gemakkelijk te begrijpen”. Voor なる wordt dit 分かりやすくなる. Een nuttig contrast is 分かりにくい = “moeilijk te begrijpen” en 分かりにくくなる = “moeilijker te begrijpen worden”. ね aan het einde presenteert de uitspraak als iets dat de gesprekspartner kan herkennen of bevestigen, ongeveer “hè?” of “nietwaar?”. Het verandert de kern van de beschreven veranderingen niet. Samen betekent そうすると、メッセージがやわらかくなって、分かりやすくなるね。: “Dan wordt het bericht zachter en duidelijker.” メッセージが is het expliciete onderwerp; in het tweede deel blijft dat onderwerp begrepen. やわらかくなって verbindt de eerste verandering met 分かりやすくなる, en ね geeft de afsluiting een bevestigende toon.

8. 私たちはあとで隣の人のドアの近くに置けるよ。

   We kunnen het later bij de deur naast ons leggen.

   私たちは

   wij

   あとで

   later

   隣

   naastgelegen

   人

   persoon

   ドア

   deur

   近く

   buurt; nabijheid

   置ける

   kunnen neerleggen

   Uitgebreide uitleg

   私たちは betekent hier “wij”. 私たち is de vorm voor “wij”; は markeert wat als onderwerp of thema wordt besproken. Voorbeeld: 私たちは行く。 = “Wij gaan.” あとで betekent “later” of “daarna” en plaatst de handeling op een later moment. Voorbeeld: あとで電話する。 = “Ik bel later.” 隣 betekent hier “naastgelegen” of “naast”. In 隣の人 verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar de persoon naast ons. の verbindt 隣 met 人. 人 betekent “persoon” of “mens”. In 隣の人 is het de persoon die naast ons staat of woont in de bedoelde relatie. Voorbeeld: あの人 = “die persoon.” ドア betekent “deur” en is een leenwoord dat in katakana wordt geschreven. In 隣の人のドア verbindt の de voorafgaande bepaling met ドア; in de vaste vertaling wordt dit geheel weergegeven als “de deur naast ons”. 近く betekent “de buurt” of “nabijheid”. In ドアの近くに betekent het geheel “bij/in de buurt van de deur”; に markeert de plaats waar iets wordt neergelegd. Voorbeeld: 机の近くに置く。 = “Iets bij het bureau neerleggen.” 置ける is de niet-verleden potentiaalvorm van 置く, “neerleggen” of “plaatsen”. Deze vorm drukt uit dat neerleggen mogelijk is: “kunnen neerleggen”. Hij is hier geen verleden tijd en geen passieve vorm. Voorbeeld: ここに置ける。 = “Ik kan het hier neerleggen.” Samen vormen 隣の人のドアの近くに en de vaste vertaling de plaatsbepaling “bij de deur naast ons”. Het voorwerp van 置ける wordt in het Japans niet uitgesproken; de vaste vertaling geeft dat weer met “het”. よ aan het einde geeft de mededeling een informerende of nadrukkelijke toon. De hele zin betekent: “Wij kunnen het later bij de deur naast ons leggen.”