Een rustige avond thuis | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 最近は前より早く暗くなるね。

   Het wordt de laatste tijd eerder donker.

   最近は

   de laatste tijd

   前より

   dan vroeger

   早く

   eerder

   暗くなる

   donker worden

   ね

   nietwaar

   Uitgebreide uitleg

   最近は betekent hier “de laatste tijd”. 最近 is de basisvorm voor “recentelijk/de laatste tijd”; は markeert dit als het onderwerp of tijdskader waarover de spreker een opmerking maakt. Voorbeeld: 最近は忙しい。 — “De laatste tijd ben ik druk.” 前より betekent “dan vroeger” of letterlijk “vergeleken met eerder”. 前 betekent hier “eerder/vroeger”, en より markeert het vergelijkingspunt. Het patroon AよりB betekent dat B sterker, groter of eerder is dan A. Voorbeeld: 去年より寒い。 — “Het is kouder dan vorig jaar.” 早く is de bijwoordelijke vorm van het bijvoeglijk naamwoord 早い (“vroeg” of “snel”). Hier beschrijft het wanneer het donker wordt: het wordt eerder donker dan vroeger. Bij een i-bijvoeglijk naamwoord verandert 早い vóór een werkwoord in 早く; dit is dus de vorm van 早い, niet van 暗い. 暗くなる betekent “donker worden”. 暗い betekent “donker”; vóór なる (“worden”) krijgt dit i-bijvoeglijk naamwoord de vorm 暗く: 暗い → 暗くなる. Het patroon Xくなる drukt een verandering naar toestand X uit. Voorbeeld: 空が明るくなる。 — “De lucht wordt licht.” ね aan het einde nodigt de luisteraar uit om de waarneming of het gevoel te delen, ongeveer als “hè?” of “nietwaar?”. Het voegt hier geen nieuw feit toe, maar maakt de opmerking bevestiging zoekend en gesprekmatig. Samen betekent 最近は前より早く暗くなるね。: “De laatste tijd wordt het eerder donker dan vroeger, hè?” 最近は geeft het tijdskader, 前より het vergelijkingspunt, 早く de eerdere timing en 暗くなる de verandering naar donker. De vorm is alledaags en geschikt voor een gedeelde observatie.

2. 晩ごはんの前にカーテンを閉めるね。

   Ik doe de gordijnen dicht voordat we gaan eten.

   晩ごはん

   avondeten

   の前に

   voor …

   カーテン

   gordijnen

   閉める

   sluiten

   Uitgebreide uitleg

   晩ごはん betekent hier “avondeten” of “avondmaaltijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; 晩 verwijst naar de avond en ごはん kan, afhankelijk van de context, “rijst”, “maaltijd” of “eten” betekenen. In deze vaste uitdrukking gaat het om de avondmaaltijd. Een bruikbaar voorbeeld is: 晩ごはんを食べる。 — “Ik eet avondeten.” の前に betekent “voor …” in de tijd. の verbindt het zelfstandig naamwoord 晩ごはん met 前 (“voorkant”, hier: “ervoor”), en に markeert het tijdstip of de grens waarvóór iets gebeurt. Het patroon is: Aの前にB = “B vóór A”. Bijvoorbeeld: 寝る前に本を読む。 — “Ik lees een boek voordat ik ga slapen.” カーテン is het zelfstandig naamwoord “gordijn”. Japans markeert hier geen enkelvoud of meervoud, dus de vorm kan in het Nederlands afhankelijk van de context “gordijn” of “gordijnen” betekenen. In de vaste vertaling is de bedoelde betekenis “de gordijnen”. 閉める betekent “sluiten” of “dichtdoen”. Dit is de woordenboekvorm en een transitief werkwoord: er is iets dat wordt gesloten, hier カーテン. De vorm blijft 閉める ook voor een beleefde niet-verleden vorm met ます: 閉めます = “doe dicht / sluit”. Een voorbeeld is: ドアを閉める。 — “Ik doe de deur dicht.” Samen vormen 晩ごはんの前に (“voor het avondeten”) en カーテンを閉める (“de gordijnen dichtdoen”) de kern van de zin: “De gordijnen dichtdoen vóór het avondeten.” Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt de bedoelde lezing expliciet als “Ik doe de gordijnen dicht voordat we gaan eten.” De slotvorm ね maakt de mededeling zachter en zoekt instemming of een gedeeld besef; die nuance is niet hetzelfde als een extra handeling. Het geheel is dus een informele mededeling over wat de spreker vóór de avondmaaltijd zal doen.

3. 小さいヒーターもつけてくれる？

   Kun je ook het kleine kacheltje aanzetten?

   小さい

   klein

   ヒーター

   kacheltje; verwarming

   も

   ook

   つけてくれる？

   wil je het aanzetten?

   Uitgebreide uitleg

   小さい betekent hier “klein” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft. Het is de woordenboekvorm van een zogenoemd い-bijvoeglijk naamwoord; vóór een zelfstandig naamwoord blijft deze vorm bijvoorbeeld 小さいヒーター. De tegenovergestelde beschrijving is 大きい (“groot”). Voorbeeld: 小さい部屋 — “een kleine kamer”. ヒーター is een leenwoord voor een kachel of verwarmingstoestel. In deze zin wordt het als zelfstandig naamwoord gebruikt. De combinatie 小さいヒーター betekent dus “het kleine kacheltje/de kleine verwarming”. も betekent “ook” en voegt deze verwarming toe aan iets dat al in de situatie meespeelt. Het geeft hier niet op zichzelf een extra hoeveelheid aan; het markeert dat dit toestel eveneens wordt aangezet. つけてくれる？ gebruikt het werkwoord つける (“aanzetten”) in de て-vorm つけて, gevolgd door くれる. De て-vorm verbindt het werkwoord met くれる; samen drukt dit uit dat de aangesprokene de handeling voor de spreker doet. Als informele vraag klinkt het als “wil je het aanzetten?” of letterlijker “doe je het voor me aan?”. Voorbeeld: 電気をつけてくれる？ — “Wil je het licht aandoen?” In het geheel is 小さいヒーター het object: “het kleine kacheltje”. も voegt dat object toe als iets dat eveneens aan moet, en つけてくれる？ vraagt de aangesprokene vriendelijk-informeel om het aan te zetten. De volledige betekenis is daarom: “Kun je ook het kleine kacheltje aanzetten?”

4. 弱にできるよ。

   Ik kan hem op een lage stand zetten.

   弱に

   op een lage stand

   できる

   kunnen; mogelijk zijn

   Uitgebreide uitleg

   弱に betekent hier “op een lage stand”. 弱 is in deze context de aanduiding voor een lage of zwakke instelling, zoals op een apparaat; に markeert de toestand of instelling waarin iets wordt gezet. Het is dus niet nodig om dit als het gewone bijvoeglijke naamwoord 弱い te analyseren. Een bruikbaar patroon is Xにする: iets op X instellen of in toestand X brengen. Bijvoorbeeld: 音量を小さくする。 — “Het volume zachter zetten.” できる betekent hier “kunnen” of “mogelijk zijn”. In combinatie met een toestand of instelling vormt 弱にできる de betekenis “op een lage stand kunnen zetten”: de spreker kan het bedoelde apparaat of voorwerp zo instellen. できる kan in andere contexten ook betekenen dat iets mogelijk is of tot stand kan komen; hier gaat het om de uitvoerbaarheid van de instelling. Bijvoorbeeld: この機械は温度を高くできる。 — “Met dit apparaat kun je de temperatuur hoger zetten.” よ aan het einde geeft de mededeling een bevestigende, informerende nadruk: de spreker laat weten dat dit kan. Samen betekent 弱にできるよ。: “Ik kan hem op een lage stand zetten.”

5. でも、部屋はもうちょうどいい感じだよ。

   Maar de kamer voelt al comfortabel aan.

   でも

   maar

   部屋

   kamer

   もう

   al

   ちょうどいい

   precies goed; comfortabel

   感じ

   gevoel; indruk

   だよ

   het is, hoor

   Uitgebreide uitleg

   でも betekent hier “maar” en zet deze zin tegenover wat eraan voorafging. Het is een voegwoord aan het begin van de zin; vergelijk でも、… = “maar …”. 部屋 betekent hier “de kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord; de uitspraak is へや (heya). In 部屋は markeert は de kamer als gespreksonderwerp: “wat de kamer betreft …”. もう betekent hier “al”. Het geeft aan dat de beschreven toestand inmiddels bereikt is. Het staat vóór het deel waarop het betrekking heeft; もう大丈夫 betekent bijvoorbeeld “het is al goed”. ちょうどいい betekent “precies goed” of, in deze context, “comfortabel”. いい is de vorm die in deze vaste uitdrukking voorkomt; als zelfstandig bijvoeglijk woord betekent いい “goed”. De combinatie ちょうどいい zegt dat iets de juiste mate of toestand heeft, bijvoorbeeld 温度がちょうどいい = “de temperatuur is precies goed”. 感じ betekent “gevoel” of “indruk”. In ちょうどいい感じ maakt het duidelijk dat het om de ervaren indruk of sfeer gaat: “een comfortabel gevoel/de indruk dat het precies goed is”. 感じ is een zelfstandig naamwoord en kan ook in andere patronen voorkomen, zoals いい感じ = “een goede indruk; het voelt goed”. だよ sluit de mededeling af. だ koppelt het voorafgaande nominale geheel (ちょうどいい感じ) aan de mededeling, ongeveer “het is …”; よ geeft de mededeling nadruk richting de luisteraar, zonder dat het op zichzelf “hoor” hoeft te betekenen. Samen klinkt het informeel en bevestigend. De delen bouwen de zin zo op: でも (“maar”) + 部屋は (“wat de kamer betreft”) + もう (“al”) + ちょうどいい感じ (“een comfortabel gevoel/de indruk dat het precies goed is”) + だよ (informele bevestigende afsluiting). De volledige betekenis is daarom: “Maar de kamer voelt al comfortabel aan.”

6. 今晩は部屋を居心地よくしたいな。

   Ik wil dat de kamer vanavond gezellig aanvoelt.

   今晩

   vanavond

   部屋

   kamer

   居心地よく

   comfortabel

   したいな

   wil graag doen

   Uitgebreide uitleg

   今晩 betekent hier “vanavond”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de avond van vandaag. Met は wordt het als tijdskader gemarkeerd: “wat vanavond betreft”. は is hier dus geen deel van het woord 今晩. 部屋 betekent “kamer”. Het is het zelfstandig naamwoord dat met を als object wordt gemarkeerd. In het patroon Nを...する is N datgene waaraan een verandering wordt aangebracht. 居心地よく drukt hier uit dat iets comfortabel of gezellig aanvoelt. De uitdrukking houdt verband met 居心地がいい of 居心地がよい, “comfortabel zijn om in te verblijven”. よい krijgt vóór する de vorm よく: Nをよくする betekent “N beter maken”, en specifieker Nを居心地よくする betekent “N comfortabel maken”. Het patroon Nを beschrijvend woord-くする beschrijft dus een verandering die de spreker in N wil aanbrengen. したいな bestaat uit したい, de vorm van する voor een gewenste handeling, plus het zinsfinale な. する is de basisvorm “doen/maken”; したい betekent “willen doen/maken”. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat het om “ik” gaat. な maakt de wens zacht en mijmerend, ongeveer “ik zou graag...” of “ik wil toch wel...”, zonder de kernbetekenis van willen te veranderen. Samen ontstaat het patroon tijd は object を beschrijvend-く したいな: “Vanavond wil ik het object zo maken dat het beschreven aanvoelt.” In deze zin is de kamer het object, en 居心地よくする betekent haar comfortabel maken. De volledige betekenis is daarom: “Ik wil dat de kamer vanavond gezellig aanvoelt.”

7. 柔らかい明かりのランプなら、部屋を暑くしすぎずに居心地よくできるかも。

   Een lamp met zachter licht kan dat misschien doen zonder de kamer te warm te maken.

   柔らかい

   zacht

   明かり

   licht

   ランプなら

   als het om een lamp gaat

   部屋

   kamer

   暑くしすぎずに

   zonder te warm te maken

   居心地よく

   comfortabel

   できるかも

   kan misschien

   Uitgebreide uitleg

   柔らかい betekent hier ‘zacht’ en beschrijft 明かり, dus ‘zacht licht’. Het is de attributieve vorm van het i-adjectief 柔らかい. In een andere context kan het ook ‘soepel’ of ‘zacht van structuur’ betekenen; hier gaat het om de kwaliteit van het licht. 明かり betekent ‘licht’, in de zin van verlichting of een lichtbron. Het verschilt van 光, dat vaak meer algemeen ‘licht’ of ‘lichtstraling’ aanduidt. Voorbeeld: 明かりをつける betekent ‘het licht aandoen’. ランプなら bestaat uit het zelfstandig naamwoord ランプ (‘lamp’) en なら. Deze vorm kadert de lamp als voorwaarde of onderwerp van de uitspraak: ‘als het om een lamp gaat’ of natuurlijker hier ‘met een lamp’. Het is dus niet op zichzelf een telwoord. Samen met 柔らかい明かりの vormt het de beschrijving ‘een lamp met zacht licht’. 部屋 betekent ‘kamer’. In deze zin staat het met を als het directe object van de handeling: de kamer is datgene wat comfortabeler gemaakt kan worden. Voorbeeld: 部屋を掃除する betekent ‘de kamer schoonmaken’. 暑くしすぎずに betekent ‘zonder iets te warm te maken’. 暑い (‘warm/heet’) krijgt de vorm 暑く om samen met する een verandering te beschrijven: 暑くする is ‘warm maken’. Daarna geeft すぎる aan dat iets te ver gaat; in 暑くしすぎる betekent dat ‘te warm maken’. De vorm しすぎずに is de ontkennende verbindingsvorm van しすぎる plus に: ‘zonder te veel te doen’. 居心地よく betekent ‘comfortabel’ of ‘aangenaam om te verblijven’. Het is de bijwoordelijke vorm die vóór できる staat: iets zo maken dat het comfortabel aanvoelt. De vaste uitdrukking is 居心地がよい (‘comfortabel zijn’); よい wordt vóór een werkwoord よく. Voorbeeld: この椅子は居心地がよい betekent ‘Deze stoel zit comfortabel’. できるかも betekent ‘kan misschien’ of ‘zou misschien kunnen’. できる is hier de vorm voor mogelijkheid: de kamer comfortabel kunnen maken. かも is de verkorte, informele vorm van かもしれない (‘misschien’). Het maakt de mogelijkheid onzeker, niet onmogelijk. Voorbeeld: 明日できるかも betekent ‘Misschien kan ik het morgen doen’; de precieze handelende persoon wordt daar, net als hier, door de context bepaald. Geheel genomen beschrijft 柔らかい明かりのランプ een lamp met zacht licht. 部屋を居心地よくできる geeft het mogelijke resultaat ‘de kamer comfortabel maken’, terwijl 暑くしすぎずに de voorwaarde toevoegt ‘zonder de kamer te warm te maken’. できるかも maakt van die hele combinatie een voorzichtige mogelijkheid: ‘Een lamp met zacht licht kan de kamer misschien comfortabel maken zonder haar te warm te maken.’ De formulering is informeel en eindigt met een voorzichtige, niet-stellige inschatting.

8. その柔らかい明かりで、部屋がずっと落ち着いた感じになるね。

   Door het zachtere licht voelt de kamer veel rustiger aan.

   その

   die/dat

   柔らかい

   zacht

   明かり

   licht

   部屋

   kamer

   ずっと

   veel / een stuk

   落ち着いた

   rustig geworden / kalm

   感じ

   gevoel / indruk

   になる

   wordt / gaat worden

   Uitgebreide uitleg

   その staat vóór 柔らかい明かり en verwijst hier naar het licht dat in de context al ter sprake is gekomen. Het is een aanwijzend woord voor iets dat als bekend wordt behandeld; het betekent hier dus niet zomaar “een” licht. 柔らかい betekent hier “zacht”, in de zin van mild of niet fel. Dit is een i-adjectief: vóór een zelfstandig naamwoord blijft de vorm 柔らかい, zoals in 柔らかい明かり (“zacht licht”). Voorbeeld: 柔らかい音 — “een zachte klank”. De Nederlandse vertaling gebruikt “zachtere” vanwege de vergelijking met ander licht in de context; het Japanse adjectief zelf heeft hier geen aparte vergelijkingsuitgang. 明かり betekent “licht”, vooral licht dat een ruimte verlicht. Het kan bijvoorbeeld ook voorkomen in 明かりをつける: “het licht aandoen”. Samen met 柔らかい vormt het 柔らかい明かり, “zacht licht”. で na 明かり geeft hier het middel of de omstandigheid aan: “met/door dat licht”. Het markeert dus hoe de beschreven verandering tot stand komt. 部屋 betekent “kamer”. In 部屋が krijgt het de onderwerpmarkering が: de kamer is datgene waarvan de toestand of indruk wordt beschreven. が zegt op zichzelf niet wie de kamer bezit of gebruikt. ずっと betekent in deze zin “veel” of “een stuk”, en versterkt het verschil in de indruk: de kamer voelt veel rustiger aan. Hetzelfde woord kan in een andere zin ook “de hele tijd” betekenen, bijvoorbeeld ずっとここにいる — “ik ben hier de hele tijd”. De vaste vertaling bepaalt hier de betekenis van een sterkere mate, niet van voortdurende duur. 落ち着いた is de ta-vorm van 落ち着く, “tot rust komen” of “rustig worden”. In 落ち着いた感じ beschrijft deze vorm een rustige, bereikte toestand of indruk. De ta-vorm hoeft hier dus niet naar een afzonderlijke gebeurtenis in het verleden te verwijzen. Vergelijk 落ち着く (“rustig worden”) met 落ち着いた (“rustig geworden / kalm”). 感じ betekent “gevoel”, “indruk” of “aanvoelen”. Hier gaat het niet om een apart gevoel van een genoemde persoon, maar om de algemene indruk die de kamer geeft. 落ち着いた感じ is een bruikbare combinatie voor “een rustige indruk” of “een kalm aanvoelen”. になる bestaat hier uit に plus het werkwoord なる, “worden”. De vorm になる drukt uit dat iets een bepaalde toestand of indruk krijgt; 感じになる betekent letterlijk ongeveer “een bepaalde indruk worden”. In natuurlijk Nederlands wordt dat hier “rustiger aanvoelen”. Het slotpartikel ね zoekt lichte bevestiging of instemming, ongeveer “hè?” of “vind je niet?”. De opbouw is その柔らかい明かりで (“door/met dat zachte licht”) + 部屋が (“de kamer”) + ずっと落ち着いた感じになる (“krijgt een veel rustigere indruk”) + ね (lichte bevestiging zoeken). Samen betekent de hele uiting: “Door het zachtere licht voelt de kamer veel rustiger aan.”

9. じゃあ、食べたあとでゆっくりできるね。

   Dan kunnen we na het eten ontspannen.

   じゃあ

   dan; goed dan

   食べた

   gegeten

   あとで

   erna; daarna

   ゆっくり

   rustig; ontspannen

   できる

   kunnen; mogelijk zijn

   ね

   toch hè?

   Uitgebreide uitleg

   じゃあ betekent hier “dan” of “goed, dan” en sluit aan bij wat al gezegd is. Het is een compacte overgang naar een gevolg of volgende stap. 食べた is de verleden vorm van 食べる (“eten”): 食べる → 食べた. In combinatie met het volgende deel verwijst deze vorm naar het eten dat eerst voorbij is. De gewone verleden vorm op -た kan in zulke bepalende constructies ook “nadat ...” helpen uitdrukken. あとで betekent “erna” of “daarna”. Het patroon werkwoord in de -た-vorm + あとで betekent “nadat ...”. Hier vormt 食べたあとで dus “na het eten” of letterlijker “nadat we gegeten hebben”. De Nederlandse vertaling maakt het betrokken onderwerp expliciet met “we”; het Japanse werkwoord noemt dat onderwerp niet afzonderlijk. ゆっくり beschrijft een rustige, ontspannen manier. Bij できる krijgt het hier de betekenis “rustig kunnen doen” of “kunnen ontspannen”; het betekent niet alleen langzaam bewegen. Voorbeeld: ゆっくり休める。 — “We kunnen rustig uitrusten.” できる is de vorm die hier “kunnen” of “mogelijk zijn” uitdrukt. Het is de positieve niet-verleden vorm; de verleden vorm is できた (“kon; lukte”) en de ontkenning is できない (“kan niet”). In ゆっくりできる gaat het om de mogelijkheid om ontspannen tijd te hebben, niet om een expliciet genoemde vaardigheid. ね staat aan het einde en nodigt de gesprekspartner uit om de bewering te delen of te bevestigen, ongeveer “hè?” of “toch?”. Het verandert de kernbetekenis niet in een vraag naar nieuwe informatie. Samen betekent じゃあ、食べたあとでゆっくりできるね。: “Dan kunnen we na het eten ontspannen.” De volgorde is: overgang (じゃあ), eerst eten (食べたあとで), daarna de mogelijkheid om rustig te zijn (ゆっくりできる), met een bevestigend ね aan het einde.