Samen koken met een recept | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. このレシピなら、夕食でも簡単に作れそうです。

   Dit recept lijkt eenvoudig genoeg voor het avondeten.

   この

   dit/deze

   レシピ

   recept

   なら

   als het om ... gaat

   夕食

   avondeten

   でも

   ook voor

   簡単に

   eenvoudig

   作れそうです

   lijkt te kunnen maken

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent “dit/deze” bij iets dat als nabij of relevant wordt aangewezen. De vorm verandert hier niet om met レシピ overeen te komen; Japans heeft in deze constructie geen aparte vorm voor grammaticaal geslacht of meervoud. レシピ betekent hier “recept”. Het is een leenwoord dat in het Japans als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. Een eenvoudig patroon is この + zelfstandig naamwoord: この本 betekent bijvoorbeeld “dit boek”. なら maakt van このレシピ het uitgangspunt: “als het om dit recept gaat” of natuurlijker in deze zin “met dit recept”. Het kan na een zelfstandig naamwoord staan. Het geeft hier geen feitelijke voorwaarde met een apart gevolg weer, maar kadert de daaropvolgende inschatting. 夕食 betekent “avondeten” of “avondmaaltijd”. Het is een zelfstandig naamwoord; 夕食を作る betekent “avondeten klaarmaken”. でも bestaat hier uit で plus も. Na 夕食 geeft het aan dat dit ook als toepassingsmoment geldt: “ook voor het avondeten” of “zelfs voor het avondeten”. Het maakt dus niet van 夕食 het onderwerp; de combinatie markeert de reikwijdte van de beoordeling. 簡単に is de bijwoordelijke vorm van het な-adjectief 簡単な, “eenvoudig”. De vorm 簡単に beschrijft hoe iets wordt gedaan: “eenvoudig” of “gemakkelijk”. Vergelijk 簡単なレシピ (“een eenvoudig recept”) met 簡単に作る (“iets gemakkelijk klaarmaken”). 作れそうです combineert de potentiële vorm 作れる van 作る (“maken/klaarmaken”) met そうです. 作れる betekent hier “kan klaarmaken”; de vorm drukt mogelijkheid uit. 作れそう betekent vervolgens “lijkt te kunnen klaarmaken” of “ziet ernaar uit dat het lukt om klaar te maken”, en です maakt de uiting beleefd. Het is dus niet alleen 作る (“maken”), maar specifiek de mogelijkheid om het te maken plus een inschatting daarvan. Samen geven このレシピなら、夕食でも het kader “met dit recept, ook voor het avondeten”. 簡単に beschrijft de manier van klaarmaken. 作れそうです zegt dat het, naar de inschatting van de spreker, mogelijk lijkt om het klaar te maken. De volledige betekenis is daarom: “Met dit recept lijkt het ook voor het avondeten eenvoudig genoeg om te maken.”

2. あなたがお湯を沸かしている間、私は野菜を切れます。

   Ik kan de groenten snijden terwijl jij water kookt.

   あなたが

   jij

   お湯

   heet water

   沸かしている

   aan het koken bent

   間

   tijd; tijdens

   私は

   ik

   野菜

   groenten

   切れます

   kan snijden

   Uitgebreide uitleg

   あなたが betekent hier “jij” als onderwerp van de bijzin. あなた is een persoonlijk voornaamwoord; が markeert het onderwerp. In natuurlijk Japans kan het onderwerp soms worden weggelaten als het al duidelijk is, maar hier wordt het expliciet genoemd. Voor een onderwerpcontrast kun je bijvoorbeeld 私は料理します gebruiken: “Ik kook.” お湯 betekent hier “heet water”, meer bepaald water dat voor gebruik is verwarmd. Het is een zelfstandig naamwoord. Het partikel を na dit woord markeert het directe object van de handeling die volgt: お湯を沸かす betekent “water koken” of “water aan de kook brengen”. 沸かしている komt van het werkwoord 沸かす, “aan de kook brengen” of “koken” als handeling die iemand met iets uitvoert. De vorm bestaat uit de te-vorm 沸かして plus いる en geeft hier een handeling aan die op dat moment bezig is: “aan het koken zijn”. Dit is niet hetzelfde als 沸く, “aan de kook komen”, waarbij het water zelf als onderwerp wordt beschreven. Een voorbeeld: 鍋でお湯を沸かしています。 — “Ik breng water aan de kook in een pan.” 間 betekent als tijdsaanduiding “de tijd dat” of “tijdens”. De constructie [bijzin]間 maakt van de voorafgaande situatie een tijdsbepaling. Hier is de volledige tijdsbepaling あなたがお湯を沸かしている間: “terwijl jij water kookt”. 間 is zelf een zelfstandig naamwoord; de voorafgaande vorm bepaalt welke periode wordt bedoeld. 私は betekent eenvoudig “ik” als topic van de hoofdzin. 私 is het woord voor “ik” en は markeert het gespreksonderwerp. Het onderwerp van 沸かしている is daarentegen あなたが; daardoor worden de twee rollen duidelijk onderscheiden. 野菜 betekent “groenten” en is een zelfstandig naamwoord. In deze zin is het, samen met を, het directe object van 切れます: 野菜を切る betekent “groenten snijden”. Een kort voorbeeld is 野菜を切ります。 — “Ik snijd groenten.” 切れます is hier de beleefde vorm van de mogelijkheid om 切る, “snijden”, uit te voeren: “kan snijden”. De vorm is de potentiële vorm 切れる plus de beleefde uitgang ます; het onderwerp ervan is 私, dat in de hoofdzin met 私は wordt gemarkeerd. In andere contexten kan 切れる ook een andere betekenis hebben, maar in deze vaste zin geeft de vertaling de lezing “kan snijden” aan. Ter vergelijking: 切ります betekent “snijdt/zal snijden” zonder de betekenis “kan”. De zin bestaat uit de tijdsbepaling あなたがお湯を沸かしている間 gevolgd door de hoofdzin 私は野菜を切れます. Samen betekent dit: “Terwijl jij water kookt, kan ik de groenten snijden.” De bijzin geeft aan wanneer de mogelijkheid in de hoofdzin geldt; あなたが is de uitvoerder van het water koken en 私 de uitvoerder van het snijden. Alleen 切れます is hier beleefd gemarkeerd met ます; 沸かしている is een niet-beleefde vorm met het aspect “bezig zijn”.

3. スープはどのくらい煮ればいいですか。

   Hoe lang moet de soep koken?

   スープ

   soep

   どのくらい

   hoe lang

   煮ればいいですか

   moet … koken?

   Uitgebreide uitleg

   スープ betekent hier “soep”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met は erna wordt het als gespreksonderwerp gemarkeerd; スープは betekent dus ongeveer “wat de soep betreft”. は is hier een topicmarkeerder, niet automatisch de markering van een grammaticaal onderwerp. どのくらい vraagt naar een mate. In deze zin bepaalt de combinatie met koken dat het om duur gaat: “hoe lang”. Afhankelijk van de context kan dezelfde uitdrukking ook naar hoeveelheid of graad vragen. Voorbeeld: どのくらい待ちますか。 — “Hoe lang moet ik wachten?” 煮ればいいですか bevat de voorwaardelijke vorm 煮れば van 煮る plus いいですか. 煮る betekent hier “koken” of “laten sudderen” van voedsel, in de context van de soep. De vormketen is 煮る → 煮れば. 〜ばいいですか vraagt welke handeling of manier passend is, letterlijk ongeveer “is het goed als …?”; het is hier een beleefde vraag en geen bevel. Het niet-uitgedrukte handelende element wordt door de Japanse zin niet nader gespecificeerd. Samen vormen スープは + どのくらい + 煮ればいいですか de vraag “Wat de soep betreft, hoe lang is het goed om te koken?” De vaste Nederlandse vertaling geeft de natuurlijke betekenis: “Hoe lang moet de soep koken?”

4. 野菜が柔らかくなるまで、スープを煮てください。

   Laat de soep koken tot de groenten zacht zijn.

   野菜

   groenten

   柔らかくなる

   zacht worden

   まで

   tot

   スープ

   soep

   煮てください

   kook alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   野菜 betekent hier “groenten”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar enkelvoudig voorbeeld is 野菜を食べます。 — “Ik eet groenten.” Japans gebruikt hier geen aparte meervoudsvorm; de context bepaalt of het om één soort of meerdere groenten gaat. 柔らかくなる betekent “zacht worden”. De basisvorm van het werkwoord is なる (“worden”); 柔らかい is het bijvoeglijk naamwoord “zacht”. Voor een -い-bijvoeglijk naamwoord vóór なる wordt -い vervangen door -く: 柔らかい → 柔らかくなる. Dit beschrijft dus een verandering naar een zachte toestand, niet alleen een toestand. Voorbeeld: 肉が柔らかくなりました。 — “Het vlees is zacht geworden.” まで markeert hier het eindpunt van een handeling: “totdat”. De vorm Xまで kan in dit soort zinnen worden opgevat als “tot het moment waarop X gebeurt”. Het staat na de voorwaarde of gebeurtenis die het eindpunt bepaalt; hier is dat 野菜が柔らかくなる — “de groenten zacht worden”. スープ betekent “soep”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier als object van het koken met を: スープを betekent “de soep” als datgene wat wordt gekookt. Voorbeeld: スープを作ります。 — “Ik maak soep.” 煮てください is een beleefd verzoek: “kook alstublieft” of, in deze kookcontext, “laat het zachtjes koken”. De basisvorm van het werkwoord is 煮る (“koken/stoven”); de vorm 煮て is de te-vorm. Met ください wordt de te-vorm gebruikt om iemand beleefd te vragen de handeling uit te voeren: 煮てください. Dit is iets anders dan een neutrale mededeling zoals 煮ます — “ik kook / zal koken”. Samen vormt 野菜が柔らかくなるまで de bijzin “totdat de groenten zacht worden”. スープを煮てください betekent “kook de soep alstublieft”. De volledige instructie is dus: “Laat de soep koken totdat de groenten zacht zijn.”

5. もっと塩を加える前に、味見をしませんか。

   Zullen we de soep proeven voordat we meer zout toevoegen?

   もっと

   meer

   塩

   zout

   加える

   toevoegen

   前に

   voordat

   味見をしませんか

   zullen we proeven?

   Uitgebreide uitleg

   もっと betekent hier “meer”: het geeft aan dat de hoeveelheid zout verder moet worden verhoogd. Het kan ook bij andere hoeveelheden of eigenschappen staan, bijvoorbeeld もっと水を入れます。 — “Ik doe er meer water bij.” 塩 betekent “zout”. Het is hier het zelfstandige naamwoord dat als object bij 加える hoort. In 塩を markeert を wat wordt toegevoegd. Een herbruikbaar voorbeeld is 塩を少し加えます。 — “Ik voeg een beetje zout toe.” 加える is de woordenboekvorm van het werkwoord “toevoegen”. In もっと塩を加える前に staat deze vorm vóór 前に; zo wordt een handeling genoemd die ná de hoofdhandeling zal plaatsvinden. 加える is hier dus niet verleden tijd. Bijvoorbeeld: 出かける前に、窓を閉めます。 — “Voordat ik wegga, sluit ik het raam.” 前に betekent na een werkwoordsvorm “voordat”. De gebeurtenis vóór 前に vormt dan het latere referentiepunt: de hoofdhandeling gebeurt eerst, en die gebeurtenis daarna. Hier betekent もっと塩を加える前に dus “voordat we meer zout toevoegen”; eerst wordt er geproefd. 味見をしませんか is een beleefde uitnodiging met de betekenis “zullen we proeven?”. 味見 verwijst hier naar het proeven van eten om de smaak te controleren, en 味見をする is de vaste werkwoordelijke combinatie “proeven”. In しませんか staat する in de beleefde negatieve vraagvorm. Deze vorm wordt hier niet als een echte ontkenning opgevat, maar als een voorstel: “zullen we het doen?”. Een vergelijkbaar voorbeeld is 休みませんか。 — “Zullen we even pauzeren?” Samen vormt もっと塩を加える前に de tijdsrelatie “voordat we meer zout toevoegen”. Daarna vraagt 味見をしませんか of de gesprekspartners eerst willen proeven. In overeenstemming met de vaste vertaling gaat het geheel over de soep: “Zullen we de soep proeven voordat we meer zout toevoegen?”

6. 先に味見をしてください。

   Proef eerst.

   先に

   eerst

   味見をしてください

   proef alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   先に betekent hier ‘eerst’ of ‘van tevoren’: deze uitdrukking geeft aan dat iets vóór een volgende handeling gebeurt. Het kan ook in andere zinnen een eerdere volgorde aangeven, bijvoorbeeld: 先に行ってください。 — ‘Ga alvast.’ 味見をしてください bevat de zelfstandige naamwoordelijke uitdrukking 味見 (‘proeven’, letterlijk: de smaak controleren), gevolgd door het objectpartikel を en してください. 味見をする betekent ‘proeven’; する is de basisvorm en してください is de beleefde verzoeksvorm: して + ください, ongeveer ‘doe alstublieft’. Een vergelijkbaar verzoek is 確認してください。 — ‘Controleer het alstublieft.’ Samen zet 先に de volgorde vast en vraagt 味見をしてください de aangesprokene beleefd om te proeven. De volledige betekenis is dus: ‘Proef eerst.’

7. それから、注意して味を調えましょう。

   Daarna kunnen we de soep voorzichtig op smaak brengen.

   それから

   daarna

   注意して

   voorzichtig

   味

   smaak

   調えましょう

   op smaak brengen

   Uitgebreide uitleg

   それから betekent hier “daarna” en verbindt deze handeling met de eerdere stap. Het is een bruikbare overgang om een volgende gebeurtenis of handeling in volgorde aan te geven. Voorbeeld: それから帰りました。 — “Daarna ging ik naar huis.” 注意して komt van 注意する, “opletten” of “voorzichtig te werk gaan”. De vorm 注意して is de verbindingsvorm op て; hier geeft die aan hoe de volgende handeling wordt uitgevoerd: voorzichtig. Voorbeeld: 注意して読んでください。 — “Lees alstublieft aandachtig.” 味 betekent hier “smaak” en verwijst in deze context naar de smaak van het gerecht. Het woord kan ook in samenstellingen voorkomen, bijvoorbeeld 味見 — “proeven” of “een smaaktest”. In de eerdere zin staat 味見をしてください: daar is 味見 de handeling van proeven, terwijl 味 in de huidige zin het smaakaspect van het gerecht benoemt. 調えましょう komt van 調える, “in orde brengen” of “afstellen”; bij eten betekent het de smaak bijstellen of op smaak brengen. 〜ましょう is de beleefde wil- of voorstelvorm: de spreker stelt voor om iets samen te doen. Het is dus niet alleen een bevel. Voorbeeld: 部屋を調えましょう。 — “Laten we de kamer in orde brengen.” Samen betekent それから、注意して味を調えましょう。: “Daarna kunnen we voorzichtig de smaak bijstellen” of, natuurlijker in het Nederlands en passend bij de vertaling, “Daarna kunnen we de soep voorzichtig op smaak brengen.” それから geeft de volgorde aan, 注意して de manier waarop, en 味を調えましょう de voorgestelde handeling. De context maakt duidelijk dat het om de soep gaat.

8. スープは今のほうがおいしいです。

   De soep smaakt nu beter.

   スープ

   de soep

   今のほうが

   nu beter

   おいしいです

   smaakt lekker

   Uitgebreide uitleg

   スープ betekent hier “soep”. Het is een zelfstandig naamwoord. In スープは markeert は de soep als gespreksthema; は betekent dus niet op zichzelf dat dit woord grammaticaal het onderwerp is. 今のほうが betekent hier “de huidige toestand meer/beter”. 今 is “nu”. In het patroon Aのほうが ... wordt A als de meer passende of sterkere kant van een vergelijking aangewezen. の maakt van 今 de toestand of optie “de huidige”; ほう betekent in dit patroon ongeveer “kant” of “optie”, en が markeert die kant als wat de eigenschap heeft. De andere kant van de vergelijking wordt hier niet apart genoemd, maar ligt in de context voor de hand. Voorbeeld: 電車のほうが早いです。 — “De trein is sneller.” おいしいです betekent hier “smaakt lekker”. おいしい is een Japans i-adjectief met de betekenis “lekker” of “smakelijk”; です maakt de predicatie beleefd. Een nuttig contrast is おいしい “lekker” tegenover まずい “niet lekker”. Voorbeeld: この料理はおいしいです。 — “Dit gerecht is lekker.” Samen vormt スープは今のほうがおいしいです。 de betekenis: “De soep smaakt nu beter.” スープは stelt de soep als gespreksthema voor, 今のほうが kiest de huidige toestand als de betere van de vergeleken toestanden, en おいしいです beschrijft die toestand als lekker. De zin vergelijkt de huidige smaak met een eerdere of andere toestand, zonder precies te benoemen wanneer of waardoor die vergelijking relevant werd.

9. 次回は、もっとハーブを加えられます。

   De volgende keer kunnen we meer kruiden toevoegen.

   次回

   de volgende keer

   もっと

   meer

   ハーブ

   kruiden

   加えられます

   kunnen toevoegen

   Uitgebreide uitleg

   次回 betekent hier ‘de volgende keer’. Het is een zelfstandig naamwoord voor de volgende gelegenheid of ronde; het kan ook in andere contexten verwijzen naar een volgende editie of sessie. Een vergelijkbare tijdsaanduiding is 次の回 (‘de volgende keer/ronde’), maar 次回 is compacter. もっと betekent ‘meer’ en geeft hier een grotere hoeveelheid kruiden aan. Het staat vóór ハーブ, het ingrediënt waarvan een grotere hoeveelheid wordt toegevoegd. Een bruikbaar contrast is 少なく (‘minder’), bijvoorbeeld: もっと水を入れます。 — ‘Ik doe er meer water bij.’ ハーブ is het leenwoord voor ‘kruiden’ en wordt in het Japans doorgaans in katakana geschreven. In deze zin is het datgene wat toegevoegd kan worden. Afhankelijk van de context kan het woord naar kruiden als ingrediënt of naar aromatische planten verwijzen; de vaste vertaling maakt hier de ingrediëntlezing duidelijk. 加えられます komt van het werkwoord 加える (‘toevoegen’). 加えられる is hier de potentiële vorm (‘kunnen toevoegen’), en 加えられます is daarvan de beleefde vorm. De vorm ます maakt de uiting beleefd. In deze zin gaat het om de mogelijkheid om meer kruiden toe te voegen, niet om de bewering dat het al gebeurt. Het Japans laat het onderwerp weg; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier om ‘we’ gaat. Samen vormt 次回は het kader ‘wat de volgende keer betreft’; は markeert 次回 als topic, niet als grammaticaal onderwerp. もっとハーブを betekent ‘meer kruiden’, waarbij を markeert wat wordt toegevoegd. 加えられます zegt dat die handeling mogelijk is. De volledige betekenis is daarom: ‘De volgende keer kunnen we meer kruiden toevoegen.’ De beleefde formulering is geschikt voor een neutrale, verzorgde mededeling.