De ingrediënten van de saus controleren | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. このソースの材料を聞いてもいいですか？

   Mag ik vragen welke ingrediënten er in deze saus zitten?

   この

   deze

   ソース

   saus

   材料

   ingrediënten

   聞いて

   vragen

   もいいですか

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier ‘deze’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt: このソース is ‘deze saus’. Japanse aanwijzende woorden zoals この veranderen niet naar geslacht of meervoud. In deze zin verwijst この volgens de vaste vertaling naar de saus die daarna genoemd wordt. ソース is het zelfstandig naamwoord voor ‘saus’. Het is een leenwoord en kan zelfstandig worden gebruikt, bijvoorbeeld: ソースを使います。 — ‘Ik gebruik saus.’ 材料 betekent hier ‘ingrediënten’: de bestanddelen waaruit iets bestaat. Het woord kan in andere contexten ook algemener ‘materiaal’ betekenen, maar in combinatie met ソース en volgens de vaste vertaling gaat het om de ingrediënten van de saus. Het patroon AのB maakt een relatie tussen twee zelfstandige naamwoorden: ソースの材料 = ‘de ingrediënten van de saus’. 聞いて is de te-vorm van het werkwoord 聞く. Dat werkwoord kan onder andere ‘horen’ of ‘vragen’ betekenen; hier is de bedoelde betekenis ‘vragen’. De te-vorm verbindt het werkwoord met het volgende patroon. De vorm 聞いて op zichzelf betekent dus niet al ‘mag ik vragen’. もいいですか vormt met een voorafgaande te-vorm de beleefde vraag of iets toegestaan of in orde is: V-てもいいですか = ‘Mag ik V?’ of ‘Is het goed als ik V?’ Bijvoorbeeld: ここで写真を撮ってもいいですか。 — ‘Mag ik hier een foto maken?’ Samen vormen このソースの材料 en 聞いてもいいですか de vraag: ‘Mag ik vragen welke ingrediënten er in deze saus zitten?’ De eerste woordgroep specificeert waarover gevraagd wordt; 聞いてもいいですか maakt er een beleefde toestemmingsvraag van. De volgende contextzin noemt melk en een beetje knoflook als inhoud van de saus.

2. 牛乳と少しにんにくが入っています。

   Er zit melk en een beetje knoflook in.

   牛乳

   melk

   少し

   een beetje

   にんにく

   knoflook

   入っています

   zit erin

   Uitgebreide uitleg

   牛乳 betekent hier “melk”. Het is een zelfstandig naamwoord; Japanse zelfstandige naamwoorden krijgen hier geen aparte meervoudsvorm. Voorbeeld: 牛乳を飲みます。 — “Ik drink melk.” 少し betekent “een beetje” en geeft hier een kleine hoeveelheid aan. In 少しにんにく hoort het bij にんにく: “een beetje knoflook”. Voorbeeld: 少し水を入れます。 — “Ik doe er een beetje water in.” にんにく betekent “knoflook”. Het is een zelfstandig naamwoord. Samen met 少し vormt het de hoeveelheid 少しにんにく, “een beetje knoflook”. 入っています komt van het intransitieve werkwoord 入る, “erin gaan” of, in een inhoudscontext, “erin zitten”. De vorm 入っています combineert de vorm 入って met います; hier beschrijft dat een bestaande toestand: iets zit erin. De beleefde vorm eindigt op ます. Voorbeeld: かばんに本が入っています。 — “Er zit een boek in de tas.” In de zin verbindt と de twee genoemde ingrediënten: 牛乳と少しにんにく, “melk en een beetje knoflook”. Het partikel が markeert deze combinatie als datgene wat erin zit. Samen met 入っています ontstaat de betekenis: “Er zit melk en een beetje knoflook in.”

3. 私は牛乳を飲めません。

   Ik mag geen melk hebben.

   私は

   ik

   牛乳

   melk

   飲めません

   kan niet drinken

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 en de onderwerpmarkeerder は. 私 betekent hier “ik” en verwijst naar de spreker; は maakt daarvan het onderwerp of gespreksthema. Het is dus niet zelf een werkwoordsvorm. Voorbeelden: 私は学生です。 — “Ik ben student.” en 彼は学生です。 — “Hij is student.” 牛乳 is het zelfstandig naamwoord “melk”. In deze zin gaat het specifiek om melk als datgene wat gedronken wordt. Voorbeeld: 牛乳を買います。 — “Ik koop melk.” 飲めません is de beleefde negatieve vorm van de mogelijkheid van 飲む (“drinken”). De nuttige vormketen is 飲む → 飲める (“kunnen drinken”) → 飲めません (“niet kunnen drinken”, beleefd). Het negatieve element zit dus in ません, terwijl 飲め de mogelijkheid van 飲む uitdrukt. In deze vaste context geeft de vorm, overeenkomstig de vertaling, aan dat de spreker geen melk mag hebben; de zin noemt niet waarom. Voorbeeld: 私はお酒が飲めません。 — “Ik kan/mag geen alcohol drinken.” Samen is de opbouw 私は + 牛乳を + 飲めません: “Wat mij betreft: melk kan ik niet drinken.” Natuurlijk weergegeven volgens de vaste vertaling is dat: “Ik mag geen melk hebben.” を markeert 牛乳 als het object van 飲む; het staat tussen het genoemde drankje en de werkwoordsvorm.

4. ソースを別にしておけます。

   Ik kan de saus apart houden.

   ソース

   saus

   別にしておけます

   apart kunnen houden

   Uitgebreide uitleg

   ソース betekent hier ‘saus’. Het is een leenwoord en een zelfstandig naamwoord. De partikel を markeert ソース als het directe object van de handeling; samen betekent ソースを dus ‘de saus’ als datgene wat apart wordt gehouden. 別にしておけます is een beleefde vorm met de betekenis ‘apart kunnen houden’. De basisconstructie is 別にする (‘apart maken/houden’): 別に betekent ‘apart’, en する is het werkwoord ‘doen/maken’. In deze zin staat 別にする met を, omdat ソース het object is. Voorbeeld: 荷物を別にします。 — ‘Ik houd de bagage apart.’ In しておけます is おく als hulpwerkwoord toegevoegd aan して: しておく betekent dat je iets doet en die toestand laat bestaan, hier ‘apart houden’. De vorm しておけます drukt vervolgens mogelijkheid uit in beleefde stijl: ‘kan apart houden’. Dit is niet hetzelfde als alleen します (‘doe/houd apart’); おく legt de nadruk op het bewaren van het resultaat of de toestand. Voorbeeld: 席を取っておけます。 — ‘Ik kan een plaats reserveren en vrijhouden.’ De hele zin volgt het patroon [object]を[handeling + おく in mogelijke, beleefde vorm]. ソースを benoemt wat apart wordt gehouden, en 別にしておけます zegt dat de spreker dat kan doen en de saus apart kan laten. Daarom betekent ソースを別にしておけます。 ‘Ik kan de saus apart houden.’

5. そのほうが私にはいいです。

   Dat zou voor mij beter werken.

   そのほうが

   die optie

   私には

   voor mij

   いいです

   is beter

   Uitgebreide uitleg

   そのほうが Hier betekent dit “die optie”. その verwijst naar iets dat voor de gesprekspartner herkenbaar is; de precieze referent wordt in deze zin niet benoemd. ほう betekent letterlijk “kant” en wordt in vergelijkende patronen gebruikt om een optie tegenover een andere te plaatsen. Bijvoorbeeld: AよりBのほうがいい betekent “B is beter dan A”. 私には 私 betekent “ik” of, met に, “mij”. に markeert hier degene voor wie iets geldt, en は legt daarop nadruk of maakt een tegenstelling: “wat mij betreft”. 私 is een eerste-persoonspronomen; de vorm verandert hier niet door het beleefdheidsniveau van de zin. いいです いい betekent hier “goed” en krijgt in combinatie met そのほうが de betekenis “beter” of “beter geschikt”. いい is de tegenwoordige vorm van het i-adjectief; de beleefde stijl wordt hier met です uitgedrukt. De negatieve vorm is よくない, niet いくない. Samen vormen de delen: そのほうが + 私には + いいです → “Die optie is voor mij beter” of “Dat zou voor mij beter werken.” そのほうがいい is een gangbare manier om te zeggen dat één optie de voorkeur heeft of beter geschikt is; de andere optie hoeft niet expliciet genoemd te worden. De formulering is beleefd door です.

6. ほかに避ける必要がある食べ物はありますか？

   Moet je nog ander eten vermijden?

   ほかに

   nog andere

   避ける

   vermijden

   必要がある

   nodig zijn; moeten

   食べ物

   eten; voedsel

   ありますか

   is er?; zijn er?

   Uitgebreide uitleg

   ほかに betekent hier “nog andere” of “daarnaast”. Het geeft aan dat er naast eerder bedoelde zaken nog iets bijkomends wordt gevraagd. De precieze eerdere zaken worden in deze zin niet benoemd. 避ける is de woordenboekvorm van het werkwoord “vermijden”. In 避ける必要がある staat deze vorm vóór 必要がある om de handeling te noemen waarvoor noodzaak bestaat. Het geheel betekent “moeten vermijden” of letterlijk “het is nodig om te vermijden”. De woordenboekvorm is hier geen bevel en geen verleden tijd. 必要がある drukt noodzakelijkheid uit: letterlijk is er “noodzaak”. In deze constructie gaat het om de noodzaak van de voorafgaande handeling. Een vergelijkbaar voorbeeld is 予約する必要がある = “het is nodig om te reserveren”. 食べ物 betekent “voedsel” of “eten” en is een zelfstandig naamwoord. De voorafgaande bepaling 避ける必要がある beschrijft welk voedsel bedoeld wordt: voedsel dat men moet vermijden. In het Japans staat zo’n bepaling vóór het zelfstandig naamwoord. ありますか is de beleefde vraagvorm van ある, hier gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van dingen. か maakt er een vraag van. Samen met 食べ物は vraagt deze vorm of er zulke andere voedingsmiddelen zijn; het is dus niet alleen een algemene vraag of voedsel bestaat. De opbouw is ほかに + 避ける必要がある + 食べ物 + はありますか. 避ける必要がある bepaalt 食べ物, en は markeert 食べ物 als gespreksonderwerp; は hoeft niet hetzelfde te zijn als het grammaticale onderwerp van ある. De vraag naar het bestaan van zulke voedingsmiddelen levert samen met de noodzakelijkheid uit de bepaling de betekenis “Moet je nog ander eten vermijden?” op. De Japanse zin noemt de persoon die moet vermijden niet uitdrukkelijk; de Nederlandse vertaling geeft die persoon weer als “je”.

7. にんにくは大丈夫です。

   Knoflook is geen probleem.

   にんにく

   knoflook

   大丈夫

   in orde; geen probleem

   Uitgebreide uitleg

   にんにく betekent hier ‘knoflook’. Het is een zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: にんにくを使います。 — “Ik gebruik knoflook.” Het partikel を markeert daar wat gebruikt wordt; in de vaste zin staat にんにく met は als onderwerp van bespreking. は zet にんにく als thema neer: “wat knoflook betreft”. Het kan ook een lichte tegenstelling aangeven, maar de vaste zin beweert alleen dat knoflook volgens de spreker geen probleem is. 大丈夫 betekent hier ‘in orde’ of ‘geen probleem’. Het is een な-bijvoeglijk naamwoord; vóór een zelfstandig naamwoord verschijnt bijvoorbeeld 大丈夫な方法 — “een veilige/geen-probleem-methode”. In de vaste zin volgt です, de beleefde vorm waarmee de uitspraak wordt afgesloten. Een bruikbaar contrast is 大丈夫ではありません — “het is niet in orde / het is een probleem”. Samen vormen にんにくは大丈夫です。 de betekenis “Knoflook is geen probleem.” De zin gebruikt にんにく als thema en geeft daarover de beoordeling 大丈夫です; in deze context gaat het dus om de vraag of knoflook vermeden moet worden.

8. あなたの皿をソースなしで用意します。

   Ik maak je bord klaar zonder de saus.

   あなたの

   jouw

   皿

   bord

   ソース

   saus

   なしで

   zonder …

   用意します

   klaarmaken

   Uitgebreide uitleg

   あなたの betekent hier “jouw”. あなた is “jij/je” en の koppelt een zelfstandig naamwoord aan de bezitter: あなたの皿 = “jouw bord”. Het zegt niet op zichzelf iets over het aantal borden. 皿 betekent hier “bord”. Het is het voorwerp dat wordt klaargemaakt. In het Japans staat het object doorgaans vóór het werkwoord; er is hier geen apart lidwoord zoals “het” of “een”. ソース betekent “saus”. Dit is een zelfstandig naamwoord; in deze zin wordt het in de constructie ソースなしで gebruikt. なしで betekent “zonder …”. なし drukt afwezigheid uit en で maakt hiervan de omstandigheidsbepaling “zonder saus”. Het patroon zelfstandig naamwoord + なしで is herbruikbaar, bijvoorbeeld 砂糖なしでお願いします。 = “Zonder suiker, alstublieft.” 用意します betekent hier “maak klaar” of “zet klaar”. De basisvorm is 用意する (“klaarmaken/voorbereiden”); 用意します is de beleefde niet-verleden vorm. In deze vaste zin wordt de uitvoerder niet expliciet genoemd; de vertaling maakt duidelijk dat de spreker het doet. De vorm kan dus in een andere context ook “zal klaarmaken” betekenen, afhankelijk van de tijdsbetekenis van de context. Samen geeft あなたの皿を het object “jouw bord” aan. ソースなしで beschrijft de voorwaarde of manier: “zonder de saus”. Daarna komt 用意します, zodat de volledige betekenis is: “Ik maak je bord klaar zonder de saus.” De beleefde vorm します maakt de formulering geschikt voor een beleefde mededeling of servicecontext.