Boodschappen doen met een lijst | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 買い物リストに従いましょう。

   Laten we ons aan het boodschappenlijstje houden.

   買い物

   boodschappen

   リスト

   lijst

   従いましょう

   laten we volgen

   Uitgebreide uitleg

   買い物 betekent hier ‘boodschappen doen’ of ‘boodschappen’. Het is een zelfstandig naamwoord dat ook in samenstellingen voorkomt. In 買い物リスト betekent het samen ‘boodschappenlijst’. Voorbeeld: 買い物に行きます。 — ‘Ik ga boodschappen doen.’ リスト is een leenwoord en betekent ‘lijst’. Het zelfstandig naamwoord staat hier na 買い物 en specificeert om welk soort lijst het gaat: een lijst voor de boodschappen. に markeert hier datgene waaraan men zich richt of dat men volgt. Het verbindt dus 買い物リスト met het werkwoord, niet met een afzonderlijke hoeveelheid boodschappen. 従いましょう komt van 従う (‘volgen’, ‘zich houden aan’). De vorm 〜ましょう is de beleefde voorstelvorm: ‘laten we ...’. 従いましょう betekent daarom ‘laten we volgen’ of natuurlijker ‘laten we ons houden aan’. Voorbeeld: 規則に従いましょう。 — ‘Laten we ons aan de regels houden.’ Samen vormen de delen 買い物リストに (‘aan het boodschappenlijstje’) en 従いましょう (‘laten we ons houden’): ‘Laten we ons aan het boodschappenlijstje houden.’ De zin is een beleefd voorstel om het boodschappenlijstje als leidraad te volgen.

2. そうすれば、買いすぎずにすみます。

   Zo voorkomen we dat we te veel kopen.

   そうすれば

   als we dat doen

   買いすぎずに

   zonder te veel te kopen

   すみます

   het blijft beperkt

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als we dat doen” of “als dat zo gebeurt”. Het is een voorwaardelijke vorm: そうする (“het zo doen”) wordt そうすれば. In deze context verwijst そう naar de voorafgaande handeling, namelijk het boodschappenlijstje volgen. Het onderwerp wordt niet in het Japans genoemd; de vaste vertaling maakt “we” hier de bedoelde handelende personen. 買いすぎずに bevat 買う (“kopen”) en 買いすぎる (“te veel kopen”). すぎる wordt achter een werkwoord geplaatst om een overmaat aan te geven: 食べすぎる = “te veel eten”. De vorm 買いすぎずに is de negatieve vorm met ずに en betekent “zonder te veel te kopen”. Een vergelijkbaar voorbeeld is 忘れずに来てください — “Kom alstublieft zonder het te vergeten.” すみます is de beleefde niet-verleden vorm van 済む. Op zichzelf kan 済む betekenen dat iets geregeld is of volstaat. In de constructie Vずに済む betekent het dat men iets kan vermijden en toch uitkomt: 買いすぎずに済む = “zonder te veel te kopen uitkomen” of natuurlijker “voorkomen dat men te veel koopt”. Samen betekent de zin: “Als we dat doen, kunnen we voorkomen dat we te veel kopen.” De voorwaarde staat in そうすれば; de manier waarop dat lukt staat in 買いすぎずに; 済みます maakt duidelijk dat die situatie zo volstaat. De beleefde vorm maakt de formulering geschikt voor een neutrale, beleefde uitleg.

3. パスタと米はどこですか。

   Waar zijn de pasta en de rijst?

   パスタ

   pasta

   と

   en

   米

   rijst

   どこ

   waar

   ですか

   is/zijn het?

   Uitgebreide uitleg

   パスタ betekent hier “pasta”. Het is een leenwoord en blijft in deze zin onveranderd; het draagt hier geen zichtbare meervoudsvorm. Een herbruikbaar voorbeeld is パスタを食べます。 — “Ik eet pasta.” と verbindt hier twee gelijkwaardige naamwoordgroepen: パスタと米 betekent “de pasta en de rijst”. In deze functie komt と tussen de verbonden elementen. Het is dus niet alleen een los woord voor “en”, maar een verbindingspartikel in deze zin. 米 betekent hier “rijst”. De vorm verandert niet om in deze naamwoordgroep enkelvoud of meervoud aan te geven; Japans markeert zulke aantallen vaak niet op het zelfstandig naamwoord. Een voorbeeld is 米を買います。 — “Ik koop rijst.” どこ is het vraagwoord voor een plaats: “waar”. Het staat hier vóór het predicaat en vraagt naar de locatie. Een herbruikbaar voorbeeld is 駅はどこですか。 — “Waar is het station?” ですか sluit een beleefde vraag af. です koppelt de voorafgaande inhoud aan een bewering, en か maakt daarvan een vraag. In deze zin gaat het daardoor om de locatie van パスタと米; ですか betekent op zichzelf niet “zijn” zonder de voorafgaande inhoud. Samen vormen パスタと米 het onderwerpachtige naamwoordgroepje “de pasta en de rijst”. どこですか vraagt beleefd “waar zijn ze?” De volledige betekenis is daarom: “Waar zijn de pasta en de rijst?”

4. 乾物の売り場にあります。

   Ze staan in het gangpad met droge voedingsmiddelen.

   乾物

   gedroogde voedingsmiddelen

   売り場

   verkoopafdeling

   にあります

   bevindt zich in/op

   Uitgebreide uitleg

   乾物 betekent hier “gedroogde voedingsmiddelen”. Het woord kan als zelfstandig naamwoord een afdeling of categorie aanduiden. Het staat vooraan in 乾物の売り場, waar の de relatie legt: de verkoopafdeling voor gedroogde voedingsmiddelen. Voorbeeld: 乾物を買います。 — “Ik koop gedroogde voedingsmiddelen.” 売り場 betekent “verkoopafdeling” of “verkoopplek” in een winkel. 売る betekent “verkopen” en 場 betekent “plek”, maar 売り場 wordt als vaste samenstelling gebruikt voor de plek waar een product wordt verkocht. Voorbeeld: 魚の売り場 — “de visafdeling”. にあります bestaat uit に en あります. に markeert hier de plaats waar iets zich bevindt. あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of bevinden van niet-levende zaken en objecten. Voorbeeld: 本は机の上にあります。 — “Het boek ligt op het bureau.” De vorm あります drukt hier geen beweging uit; de betekenis is dat iets zich op een bepaalde plaats bevindt. Samen betekent 乾物の売り場にあります letterlijk dat iets zich bij de verkoopafdeling voor gedroogde voedingsmiddelen bevindt. Het onderwerp wordt in het Japans weggelaten wanneer het uit de context duidelijk is. In de voorafgaande vraag gaat het om pasta en rijst; daarom verwijst de Nederlandse vertaling hier naar “ze”. De structuur is herbruikbaar: [plaats] にあります = “bevindt zich op/in [plaats]”. Zo betekent 入口にあります — “Het bevindt zich bij de ingang.”

5. これは前回買ったパスタです。

   Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.

   これは

   dit

   前回

   de vorige keer

   買った

   gekocht

   パスタ

   pasta

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   これは betekent hier “dit”. これ verwijst volgens de vaste vertaling naar het aangewezen object, hier de pasta; は markeert het als thema van de mededeling. Het is daarom nauwkeuriger om は niet simpelweg als een onderwerpmarkeerder te leren: het Japanse thema hoeft niet grammaticaal hetzelfde te zijn als het onderwerp van een werkwoord. 前回 betekent “de vorige keer”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een eerdere gelegenheid. 次回 betekent bijvoorbeeld “de volgende keer”. 買った betekent hier “gekocht”. De basisvorm is 買う (“kopen”); 買った is de gewone verleden vorm van dat werkwoord. In 前回買ったパスタ staat deze bepaling vóór パスタ en specificeert zij welke pasta bedoeld is. Het onderwerp van 買った wordt niet uitgesproken. De vaste vertaling maakt hier “we” de bedoelde handelende partij. Een beleefde verleden vorm is bijvoorbeeld 買いました (“hebben gekocht” / “kochten”, afhankelijk van de context). パスタ is het zelfstandig naamwoord “pasta”. Het vormt de kern van 前回買ったパスタ: “de pasta die we de vorige keer hebben gekocht”. Een gelabeld oefenvoorbeeld is 昨日買ったパン, “het brood dat ik gisteren heb gekocht”. Dat voorbeeld introduceert een nieuwe situatie en is geen extra feit uit de bron. です is hier de beleefde koppelvorm aan het einde van de zin. Zij verbindt het thema これは met de naamwoordgroep 前回買ったパスタ, ongeveer “dit is de pasta ...”. です drukt op zichzelf geen verleden tijd uit; de verleden betekenis zit in 買った. Samen vormt これは前回買ったパスタです。 de structuur これは [bepaling + zelfstandig naamwoord] です: “Dit is de pasta die we de vorige keer hebben gekocht.” De Japanse bepaling 前回買った staat vóór パスタ; het Nederlands geeft dezelfde relatie weer met “die we de vorige keer hebben gekocht”.

6. カートに1パック入れましょう。

   Laten we één pak in het winkelwagentje leggen.

   カート

   winkelwagentje

   1パック

   één pak

   入れましょう

   laten we erin doen

   Uitgebreide uitleg

   カート betekent hier “winkelwagentje”. Het woord staat met に: カートに markeert de plaats waar iets in of naar toe wordt gedaan. Het kan dus als herbruikbaar patroon dienen in bijvoorbeeld 箱に入れる — “in een doos doen”. 1パック betekent hier “één pak”. 1 wordt in het Japans gelezen als een hoeveelheid, terwijl パック de eenheid “pak/verpakking” aangeeft. De schrijfwijze combineert een cijfer met een leenwoord als telwoord; het drukt hier daadwerkelijk één pak uit, zoals ook in de vaste vertaling. 入れましょう is de vorm van 入れる, “erin doen” of “plaatsen”, met de beleefde voorstelvorm -ましょう: “laten we … doen”. De vorm 入れる is de woordenboekvorm; 入れましょう maakt een gezamenlijk voorstel. Dit is niet hetzelfde als 入ります, dat “binnenkomen” of “erin gaan” betekent en een ander werkwoord is. Samen vormt カートに 1パック 入れましょう het patroon [bestemming]に [hoeveelheid] [werkwoord in -ましょう]: “Laten we één pak in het winkelwagentje doen.” De eerdere context maakt duidelijk dat het om het boodschappen doen gaat, maar de zin zelf zegt alleen dat één pak in het wagentje geplaatst moet worden. ましょう geeft het voorstel om dit samen te doen weer.

7. その後は、牛乳だけ必要です。

   Daarna hebben we alleen nog melk nodig.

   その後は

   daarna

   牛乳

   melk

   だけ

   alleen

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   その後は betekent hier “daarna” of “vanaf dat moment daarna”. その後 is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “daarna/na dat”; は markeert dit als het onderwerp of tijdskader van de uitspraak. Het is dus niet zelf een werkwoordelijke tijdsvorm. Een herbruikbaar patroon is その後は、… — “daarna …”. 牛乳 betekent “melk”. Dit is een zelfstandig naamwoord; in het Japans staat er hier geen apart lidwoord voor. Het woord kan daarom in andere zinnen bijvoorbeeld als onderwerp of als object functioneren, afhankelijk van de partikels en de constructie eromheen. だけ betekent “alleen” of “enkel” en beperkt hier 牛乳: van wat er daarna nodig is, gaat het uitsluitend om melk. Een bruikbaar patroon is Nだけ — “alleen N”. Voorbeeld: 水だけ飲みます。 — “Ik drink alleen water.” 必要です betekent hier “is nodig” of, met de Nederlandse formulering van het onderwerp, “hebben we nodig”. 必要 is een woord voor noodzakelijkheid; met です vormt het een beleefde predicatieve uitdrukking. De vorm 必要です geeft op zichzelf geen verleden tijd aan. Een nuttig contrast is 必要ではありません — “is niet nodig”. Voorbeeld: 予約が必要です。 — “Een reservering is nodig.” Samen ontstaat その後は、牛乳だけ必要です。: “Daarna hebben we alleen nog melk nodig.” Het tijdskader その後は komt eerst, 牛乳だけ beperkt wat nodig is tot melk, en 必要です zegt dat die melk noodzakelijk is. De Nederlandse vertaling maakt de betrokken persoon als “we” expliciet; het Japanse onderwerp is hier niet afzonderlijk uitgesproken.

8. そうすれば、まっすぐレジに行けます。

   Dan kunnen we rechtstreeks naar de kassa gaan.

   そうすれば

   dan / als we dat doen

   まっすぐ

   rechtstreeks

   レジ

   kassa

   行けます

   kunnen gaan

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als we dat doen, dan”. Het bestaat uit そう (“zo” of “op die manier”) en すれば, de voorwaardelijke vorm van する (“doen”). De uitdrukking verwijst naar een eerder genoemde handeling; in combinatie met de vaste vertaling gaat het om: “dan kunnen we …”. Een bruikbaar patroon is そうすれば、… = “Als we dat doen, dan …”. まっすぐ betekent hier “rechtstreeks”, dus zonder een omweg. Het kan ook letterlijk “recht” betekenen, bijvoorbeeld bij een rechte lijn. In deze zin beschrijft het hoe de beweging naar de kassa verloopt. レジ is een zelfstandig naamwoord voor de kassa of het kassapunt in een winkel. Het is een Japans woord uit een verkorte vorm van een leenwoord; voor deze zin is vooral de concrete winkelbetekenis relevant. 行けます betekent “kunnen gaan”. De vorm hoort bij het werkwoord 行く (“gaan”): 行ける is de mogelijkheidvorm (“kunnen gaan”), en 行けます is de beleefde niet-verleden vorm daarvan. Het vermogen of de mogelijkheid wordt dus in 行けます uitgedrukt, niet in レジ. Een vergelijkbaar patroon is 食べられます = “kunnen eten”, maar dat is de vorm van een ander werkwoord. Samen vormt そうすれば、まっすぐレジに行けます。 de betekenis: “Als we dat doen, dan kunnen we rechtstreeks naar de kassa gaan.” Het onderwerp wordt in het Japans niet apart uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat het om “we” gaat. に markeert bij レジに行けます de bestemming: naar de kassa gaan.