Vertraging van de bus | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. すみません、バスは遅れていますか？

   Pardon, heeft de bus vertraging?

   すみません

   Pardon

   バス

   bus

   遅れていますか

   heeft vertraging?

   Uitgebreide uitleg

   すみません betekent hier “pardon” of “excuseer me”. Het is een beleefde manier om iemands aandacht te vragen; in andere contexten kan het ook “het spijt me” betekenen. Voorbeeld: すみません、駅はどこですか。 — “Pardon, waar is het station?” バス betekent “bus”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud. In deze zin is het de gespreksonderwerp-markering met は: バスは betekent ongeveer “wat de bus betreft”. 遅れていますか komt van 遅れる, “te laat komen” of “vertraging hebben”. De vorm 遅れています gebruikt ている met de beleefde uitgang ます; hier beschrijft die constructie een bestaande toestand, namelijk dat de bus vertraging heeft. か maakt er een beleefde vraag van. Het is dus niet nodig om ています hier uitsluitend als een handeling die op dit moment bezig is te vertalen. Samen vormen de delen: すみません + バスは + 遅れていますか — “Pardon, heeft de bus vertraging?” De vraag gaat specifiek over de bus als onderwerp en over de actuele toestand van vertraging.

2. 近くでひどい渋滞があります。

   Er is hier vlakbij veel verkeer.

   近くで

   vlakbij

   ひどい

   ernstig

   渋滞

   verkeersopstopping

   あります

   is er

   Uitgebreide uitleg

   近くで geeft aan waar iets gebeurt: “vlakbij”. 近く is de vorm die “in de buurt” betekent; met で wordt die plaats gekoppeld aan de gebeurtenis of toestand. Bijvoorbeeld: 駅の近くで会います。 — “We spreken af bij het station.” ひどい betekent hier “ernstig” of, bij verkeer, “heel zwaar”. Het is een beschrijvend woord dat voor 渋滞 staat en de ernst ervan aangeeft. Het kan ook in andere contexten “erg” of “hevig” betekenen; de precieze vertaling hangt af van het beschreven woord. 渋滞 is het zelfstandig naamwoord voor een verkeersopstopping of file. Het wordt vaak gebruikt in combinaties zoals 渋滞があります — “er is een file” — en 渋滞に巻き込まれます — “in een file terechtkomen”. あります is de beleefde vorm van ある, “bestaan” of “er zijn”, voor niet-levende zaken en gebeurtenissen. In deze zin maakt het samen met 渋滞 een bestaanszin: er is een file. De beleefde vorm あります is geschikt in een neutrale, beleefde mededeling. Samen vormen de delen 近くで + ひどい渋滞 + あります: “Er is vlakbij een zware verkeersopstopping.” In natuurlijk Nederlands wordt dat hier weergegeven als: “Er is hier vlakbij veel verkeer.”

3. いつ着くか知っていますか？

   Weet u wanneer hij aankomt?

   いつ

   wanneer

   着く

   aankomen

   知っていますか

   weet u het?

   Uitgebreide uitleg

   いつ betekent hier “wanneer”. Het vormt de tijdsvraag binnen de grotere zin. Het kan ook in een directe vraag staan, bijvoorbeeld: いつ来ますか？ — “Wanneer komt u/hij?” Hier is het geen losse vraag, maar de inhoud van wat de spreker wil weten. 着く is de woordenboekvorm van het werkwoord “aankomen” of “ergens aankomen”. In いつ着くか staat deze gewone vorm in een ingebedde vraag; dat komt door de grammaticale vorm van de ingebedde vraag, niet enkel doordat 着く vóór 知っていますか staat. Bijvoorbeeld: 駅に着く。 — “Hij/zij komt aan op het station.” Het doel van aankomst wordt vaak met に aangegeven; dat doel staat niet in de vaste zin. 知っていますか bevat het werkwoord 知る (“weten”), de vorm 知っている, de beleefde vorm 知っています en de vraagpartikel か. Hier betekent het natuurlijk “weet u het?” of “weet u …?”. 知っています beschrijft de toestand dat iemand iets weet, en か maakt van de uiting een vraag. De vorm is beleefd. Samen vormt いつ着くか de ingebedde vraag “wanneer hij aankomt”. Daarop volgt 知っていますか, “weet u het?”. De volledige betekenis is dus: “Weet u wanneer hij aankomt?” De actor van 着く wordt in het Japans niet uitgedrukt; in de vaste Nederlandse vertaling wordt die als “hij” weergegeven.

4. バスはまだ向かっています。

   Hij is nog onderweg.

   バス

   bus

   まだ

   nog; nog steeds

   向かっています

   onderweg zijn

   Uitgebreide uitleg

   バス betekent hier “de bus”. Het woord staat als onderwerp van het gespreksonderwerp met は; バスは betekent dus “wat de bus betreft” of natuurlijker “de bus”. まだ betekent hier “nog” en geeft aan dat de toestand voortduurt: de bus is nog onderweg. Het is niet hetzelfde als もう, dat vaak “al” betekent. Voorbeeld: まだ待っています。 — “Ik wacht nog.” 向かっています is de beleefde vorm van 向かっている, gebaseerd op het werkwoord 向かう (“ergens naartoe gaan” of “in een bepaalde richting gaan”). De vorm 〜ている beschrijft hier de lopende toestand of activiteit; ます maakt de uiting beleefd. In deze zin wordt het geheel, met de vaste vertaling, natuurlijk weergegeven als “onderweg zijn”. De bestemming wordt in deze zin niet genoemd. Voorbeeld: 駅に向かっています。 — “Ik ben op weg naar het station.” Samen vormen バスは + まだ + 向かっています de betekenis: “De bus is nog onderweg.” De vraag in de voorafgaande context gaat over wanneer hij aankomt, en de volgende zin verbindt dit met mogelijk langere wachttijd; dat past bij de voortgaande toestand die door まだ en 〜ている wordt uitgedrukt.

5. ですから、待ち時間は長くなるかもしれません。

   Dus het wachten kan langer duren.

   ですから

   dus

   待ち時間

   wachttijd

   長くなる

   langer worden; langer duren

   かもしれません

   misschien; kan

   Uitgebreide uitleg

   ですから verbindt deze zin met de voorafgaande informatie en betekent hier “dus” of “daarom”. Het is een verbindend uitdrukkingspatroon: A。ですから、B。 = “A. Dus B.” 待ち時間 betekent hier “wachttijd”: de tijd die iemand moet wachten. Het woord bestaat uit 待ち (wachten; van 待つ) en 時間 (tijd). Als zelfstandig naamwoord kan het bijvoorbeeld als gespreksonderwerp worden gebruikt: 待ち時間が長い。 = “De wachttijd is lang.” 長くなる drukt uit dat iets langer wordt of langer gaat duren. 長い is de basisvorm van “lang”; vóór なる wordt die vorm 長く: 長い → 長くなる. In deze zin gaat het om een verandering in de duur van het wachten, dus “langer duren”, niet om een zelfstandig werkwoord dat letterlijk “wachten” betekent. Vergelijk: 短くなる = “korter worden”. かもしれません maakt de uitspraak onzeker: “misschien” of “kan”. Het staat na de gewone vorm van de voorafgaande uitdrukking en geeft aan dat de spreker een mogelijkheid noemt zonder haar als zeker te presenteren. かもしれない is de minder beleefde vorm; かもしれません is beleefd. Samen betekent ですから、待ち時間は長くなるかもしれません。: “Dus het wachten kan langer duren.” ですから geeft de redengevende overgang aan, 待ち時間は markeert de wachttijd als gespreksonderwerp, 長くなる beschrijft dat de duur toeneemt, en かもしれません maakt dit een mogelijkheid.

6. 同じ路線の別のバスはありますか？

   Is er nog een bus op dezelfde route?

   同じ

   dezelfde

   路線

   route

   別の

   andere

   バス

   bus

   ありますか

   is er ...?

   Uitgebreide uitleg

   同じ betekent hier “dezelfde” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft. Het verandert in deze vorm niet mee met aantal of een grammaticale categorie van het zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 同じ路線 “dezelfde route” tegenover 違う路線 “een andere/verschillende route”. Voorbeeld: 同じ店に行きます。 — “Ik ga naar dezelfde winkel.” 路線 betekent hier “route” of “lijn”, in deze context een busroute. Het is een zelfstandig naamwoord; 路線のバス kan worden opgevat als “een bus van/op de route”, terwijl 同じ路線のバス een bus op dezelfde route aanduidt. Voorbeeld: この路線は便利です。 — “Deze route is handig.” 別の betekent “een andere” of “een afzonderlijke andere”. 別 is hier het kernwoord en の verbindt het met het volgende zelfstandig naamwoord: 別のバス = “een andere bus”. Dit is niet hetzelfde als alleen “verschillend” in een algemene vergelijking; het markeert hier een alternatief exemplaar. Voorbeeld: 別の方法を試します。 — “Ik probeer een andere manier.” バス betekent “bus”. Het is een leenwoord dat in het Japans als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. In 別のバス is het de kern van de naamwoordgroep; 同じ路線の geeft aan op welke route die bus rijdt. Voorbeeld: バスを待っています。 — “Ik wacht op de bus.” ありますか vormt hier een beleefde vraag naar het bestaan of beschikbaar zijn van iets. De basisvorm is ある; あります is de beleefde niet-verleden vorm en か maakt er een vraag van. Omdat バス een levenloos object is, past ある hier; voor een persoon wordt doorgaans いる gebruikt, bijvoorbeeld 学生がいます。 — “Er is een student.” ありますか op zichzelf betekent niet noodzakelijk “zijn er meerdere”; het aantal komt uit de naamwoordgroep of de context. De hele structuur is 同じ路線の別のバスはありますか？: 同じ路線の bepaalt de route, 別のバス betekent “een andere bus”, en は maakt die naamwoordgroep tot het gespreksonderwerp of kader van de vraag, niet specifiek tot het grammaticale subject. Samen vraagt de zin beleefd of er een andere bus op dezelfde route is: “Is er nog een bus op dezelfde route?” De daaropvolgende context bevestigt dat er inderdaad zo’n bus is, maar dat die langer duurt; die extra informatie staat niet in deze vraag zelf.

7. ありますが、そのバスのほうが時間がかかります。

   Ja, die is er, maar die bus doet er langer over.

   ありますが

   die is er, maar

   そのバス

   die bus

   ほうが

   de ...-optie (in een vergelijking)

   時間

   tijd

   かかります

   duurt; kost tijd

   Uitgebreide uitleg

   ありますが komt van ある (“bestaan; aanwezig zijn”). あります is de beleefde vorm van de tegenwoordige tijd; hier wordt het bestaan van de bedoelde bus bevestigd. が verbindt dit met een tegenstelling: “..., maar ...”. Voorbeeld: 駅がありますが、少し遠いです。 — “Er is een station, maar het is een beetje ver.” そのバス betekent hier “die bus”. その is een aanwijzend woord vóór een zelfstandig naamwoord en verwijst naar een bus die voor de gesprekssituatie al geïdentificeerd is. バス is het zelfstandig naamwoord “bus”. De vorm その verandert niet op basis van het grammaticale geslacht of meervoud van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: その店は大きいです。 — “Die winkel is groot.” ほうが bevat ほう (“kant; optie”) met が. In het patroon AのほうがB wordt A als de meer toepasselijke of sterkere optie in een vergelijking gepresenteerd: “A is meer ...” of “A doet ... meer”. Hier staat そのバスのほうが; de vergelijkingsmaatstaf is uit de context begrepen, niet in deze zin zelf uitgesproken. Voorbeeld: 電車のほうが速いです。 — “De trein is sneller.” 時間 betekent “tijd”. In de vaste combinatie 時間がかかる is het de tijd die nodig is om iets te doen of ergens te komen. Het is dus niet simpelweg een losse vermelding van tijd. かかります is de beleefde tegenwoordige vorm van かかる. In 時間がかかります betekent かかる “tijd kosten” of “duren”; het onderwerp van de benodigde tijd is 時間. De beleefde vorm heeft hier geen aparte markering voor mannelijk of vrouwelijk. Voorbeeld: ここから駅まで十分かかります。 — “Van hier naar het station duurt het tien minuten.” Samen bestaat de tweede helft uit そのバスのほうが (“die bus is, vergeleken met de andere optie, de meer ... optie”) en 時間がかかります (“kost tijd” / “doet er langer over”). De volledige zin bevestigt eerst met ありますが dat de bedoelde bus er is, en contrasteert dat vervolgens met de mededeling dat juist die bus meer tijd nodig heeft: “Ja, die is er, maar die bus doet er langer over.”

8. このバスをここで待ちます。

   Ik blijf hier op deze bus wachten.

   この

   deze

   バス

   bus

   ここ

   hier

   待ちます

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het aanwijst. Deze aanwijzer wordt gebruikt voor iets dat als nabij de spreker wordt voorgesteld; hij verandert niet naar geslacht of meervoud. Het zelfstandige naamwoord volgt direct: このバス = “deze bus”. Ter vergelijking: その wordt doorgaans gebruikt voor iets bij de gesprekspartner of voor iets dat al in de context staat, zoals in de vorige zin そのバス (“die bus”). バス is het leenwoord voor “bus”. In このバス vormt het samen met この de naamwoordgroep die door を als object bij 待つ wordt gemarkeerd: de bus waarop gewacht wordt. Het is dus niet de ontvanger van een handeling. ここ betekent “hier” en verwijst naar de plaats die de spreker als de huidige of aangewezen plaats behandelt. In ここで markeert で de plaats waar de handeling plaatsvindt. Omdat wachten een handeling is, past hier で; dat verschilt van een plaats waar iets simpelweg bestaat. 待ちます betekent hier “wachten”. De basisvorm is 待つ; 待ちます is de beleefde niet-verleden vorm. Afhankelijk van de context kan die vorm een huidige gewoonte of toestand, maar ook een toekomstige handeling uitdrukken. Voorbeeld: ここで待ちます。 — “Ik wacht hier.” De betekenis “blijf wachten” komt in de vaste Nederlandse vertaling en de context naar voren; die extra voortzettingsnuance zit niet op zichzelf in de vorm 待ちます. De betekenisvolle volgorde is このバスを (“op deze bus”) + ここで (“hier”) + 待ちます (“wachten”). Samen betekent このバスをここで待ちます。: “Ik blijf hier op deze bus wachten.” Het Japanse onderwerp blijft ongenoemd; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de wachtende persoon “ik” is.

9. 待てるなら、それが一番よいと思います。

   Dat is waarschijnlijk het beste als u kunt wachten.

   待てるなら

   als u kunt wachten

   それ

   dat / het

   一番

   het meest; het beste

   よい

   goed

   思います

   denken; vinden

   Uitgebreide uitleg

   待てるなら betekent hier “als u kunt wachten”. 待てる is de mogelijkheidvorm van 待つ (“wachten”): 待つ → 待てる, dus “kunnen wachten”. なら maakt van de voorafgaande inhoud een voorwaarde: “als/wanneer dat zo is”. De vorm drukt hier mogelijkheid of vermogen uit, niet een bevel. Voorbeeld: 明日来られるなら、教えてください。 — “Als u morgen kunt komen, laat het me dan weten.” それ is een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dat/het”. In deze zin wordt het concrete referent niet nader benoemd; het verwijst naar wat met “dat” bedoeld wordt in de situatie. De vorm zelf geeft geen extra informatie over persoon of aantal. 一番 betekent hier “het meest” en maakt samen met よい een hoogste vergelijking: 一番よい = “het beste”. In andere contexten kan 一番 ook letterlijk “nummer één” betekenen. よい is een bijvoeglijk naamwoord met de basisbetekenis “goed”. In de vaste zin staat het in de combinatie 一番よい, dus “het beste”. いい is een veelgebruikte variant van よい, vooral in alledaagse taal; de waargenomen vorm hier is echter よい. Voorbeeld: これは一番よい方法です。 — “Dit is de beste methode.” 思います is de beleefde niet-verleden vorm van 思う (“denken; vinden”): 思う → 思います. Het niet-uitgesproken onderwerp is de spreker; de zin presenteert de beoordeling als diens inschatting. In combinatie met een voorafgaande inhoud betekent 〜と思います “ik denk dat …” of “ik vind dat …”. De vaste vertaling geeft die inschatting weer als “waarschijnlijk”. Samen staat eerst de voorwaarde 待てるなら (“als u kunt wachten”). Daarna beoordeelt de spreker dat met それが一番よいと思います: “ik denk dat dat het beste is”. De volledige bedoelde betekenis is: “Dat is waarschijnlijk het beste als u kunt wachten.”