Een grammaticapatroon uitleggen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. この文法パターンをもう一度説明してもらえますか。

   Kunt u dit grammaticapatroon nog een keer uitleggen?

   この

   dit/deze

   文法

   grammatica

   パターン

   patroon

   もう一度

   nog een keer

   説明

   uitleg

   してもらえますか

   kunt u dat voor mij doen?

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “dit/deze”. Het is een aanwijzend bepalend woord in het patroon この + zelfstandig naamwoord. Japans heeft hier geen verbuiging voor grammaticaal geslacht of aantal. 文法 betekent hier “grammatica”. パターン betekent “patroon”; het is een leenwoord. Samen vormen ze 文法パターン, “grammaticapatroon”. In deze combinatie staat 文法 vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. もう一度 betekent “nog een keer” of “opnieuw”. 一度 betekent “één keer”; もう voegt hier het idee van een extra keer toe. Voorbeeld: もう一度読んでください。 — “Lees het nog een keer, alstublieft.” 説明 betekent hier “uitleg”. Het is een zelfstandig naamwoord dat met する een werkwoord vormt: 説明する betekent “uitleggen”. In 説明して is して de te-vorm van する; deze vorm verbindt het werkwoord met het volgende element. Voorbeeld: 先生が文法を説明します。 — “De docent legt de grammatica uit.” してもらえますか bevat してもらう: de spreker vraagt of de aangesprokene een handeling ten gunste van de spreker wil verrichten. して is opnieuw de te-vorm van する, en もらえますか is de beleefde vraagvorm van もらえる, “kunnen ontvangen/krijgen”. In combinatie met 説明して ontstaat 説明してもらえますか: “Kunt u het voor mij uitleggen?” De vraag drukt hier een beleefd verzoek uit. De delen worden in deze volgorde gecombineerd: この文法パターン (“dit grammaticapatroon”), を (de objectmarkeerder), もう一度 (“nog een keer”) en 説明してもらえますか (“kunt u het voor mij uitleggen?”). を markeert het grammaticapatroon als object van 説明する. De volledige uiting betekent daarom: “Kunt u dit grammaticapatroon nog een keer uitleggen?”

2. 動作がすでに完了したことを表します。

   Het laat zien dat een handeling al is voltooid.

   動作

   handeling

   すでに

   al, reeds

   完了したこと

   het feit dat iets voltooid is

   表します

   geeft aan

   Uitgebreide uitleg

   動作 betekent hier “handeling” of “actie”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 動作 voor een handeling/beweging en 動詞 voor een werkwoord; het zijn geen vormen van hetzelfde woord. すでに betekent “al” of “reeds” en geeft aan dat iets vóór het relevante moment voltooid is. Het staat hier vóór 完了したこと, zodat het “al voltooid zijn” specificeert. 完了したこと bestaat uit 完了した en こと. 完了した is de verleden vorm van 完了する (“voltooien”; ook “voltooid raken” afhankelijk van de context). In deze zin verwijst die vorm naar een voltooide toestand, niet alleen naar een gebeurtenis in het verleden. こと maakt de voorafgaande inhoud tot een benoembaar feit: 完了したこと betekent dus “het feit dat iets voltooid is”. In 動作が完了したこと markeert が 動作 als het onderwerp binnen deze inhoud: “het feit dat de handeling voltooid is”. 表します betekent hier “geeft aan” of “drukt uit”. Het is de beleefde vorm van 表す in de niet-verleden tijd. Het onderwerp van deze zin is niet expliciet genoemd; de zin beschrijft wat een vorm of patroon aangeeft. Vergelijk bijvoorbeeld この記号は意味を表します。 — “Dit symbool geeft een betekenis aan.” Samen vormen 動作がすでに完了したこと en 表します de betekenis: “geeft het feit aan dat een handeling al voltooid is.” De volledige vertaling is: “Het laat zien dat een handeling al is voltooid.”

3. この文では、なぜ動詞の形が変わるのですか。

   Waarom verandert het werkwoord in deze zin?

   この文では

   in deze zin

   なぜ

   waarom

   動詞

   werkwoord

   形

   vorm

   変わる

   veranderen

   のですか

   is het dat …?

   Uitgebreide uitleg

   この文では betekent hier “in deze zin”. この is een aanwijzend woord voor iets dat als nabij of relevant wordt behandeld; 文 betekent “zin” of “tekstzin”. では markeert het kader waarin de vraag geldt: “wat deze zin betreft” of natuurlijker “in deze zin”. Een vergelijkbaar patroon is この例では — “in dit voorbeeld”. なぜ is het vraagwoord “waarom”. Het vraagt naar een reden of oorzaak. Een nabije, informelere variant is どうして, ook “waarom”; なぜ klinkt vaak wat zakelijker of directer. 動詞 betekent “werkwoord”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt hier samen met の形 de woordgroep “de vorm van het werkwoord”. Bijvoorbeeld: これは動詞です。 — “Dit is een werkwoord.” 形 betekent hier “vorm”, meer bepaald de grammaticale vorm waarin iets verschijnt. In 動詞の形 verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het tweede: letterlijk “de vorm van het werkwoord”. Het gaat dus niet om de fysieke vorm van een object. 変わる is de basisvorm van het werkwoord en betekent hier “veranderen”. Deze vorm is de niet-verleden, gewone vorm; in deze vraag geeft hij een algemene of huidige situatie weer. De vorm draagt hier niet zelf de beleefdheid uit: die zit in het afsluitende patroon のですか. Een bruikbaar contrast is 変える, “iets veranderen”: 形が変わる betekent “de vorm verandert”, terwijl 形を変える betekent “de vorm veranderen” door een handelende persoon of oorzaak. のですか maakt van de voorafgaande mededeling een verklarende vraag. Het vraagt hier naar de reden of uitleg achter de bewering “de vorm verandert”, zodat het geheel neerkomt op “Waarom verandert de vorm?” の heeft in dit patroon niet de betekenis van het zelfstandige naamwoord “ding”; het maakt de uitlegstructuur van de vraag. In een gewone beleefde vraag zonder deze verklarende nadruk kan bijvoorbeeld 形が変わりますか。 staan — “Verandert de vorm?” Samen vormen de delen: この文では geeft het kader “in deze zin”; なぜ vraagt naar de reden; 動詞の形が markeert “de vorm van het werkwoord” als datgene wat verandert; 変わる zegt dat die vorm verandert; en のですか vraagt om de verklaring. De volledige betekenis is daarom: “Waarom verandert het werkwoord in deze zin?”

4. 出来事が終わったので、形が変わります。

   De vorm verandert omdat de gebeurtenis is afgelopen.

   出来事

   gebeurtenis

   終わった

   is afgelopen

   ので

   omdat; aangezien

   形

   vorm

   変わります

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   出来事 betekent hier “gebeurtenis”. Het is een zelfstandig naamwoord; het kan bijvoorbeeld in 大きな出来事 staan: “een grote gebeurtenis”. 終わった is de verleden vorm van 終わる (“eindigen; afgelopen zijn”). In deze zin beschrijft die vorm een gebeurtenis die al beëindigd is: 出来事が終わった = “de gebeurtenis is afgelopen”. De vorm 終わります is de beleefde niet-verleden vorm van hetzelfde werkwoord: “eindigt” of “zal eindigen”, afhankelijk van de context. ので verbindt de reden met het gevolg. Na de gewone vorm 終わった betekent 終わったので “omdat het afgelopen is” of “aangezien het afgelopen is”. ので presenteert een reden vaak wat zachter of verklarender dan から; beide zijn niet in elke context volledig uitwisselbaar in stijl. 形 betekent “vorm”. Het kan ook verwijzen naar de vorm of gedaante van een object of naar een grammaticale vorm; hier gaat het volgens de vaste vertaling om de vorm die verandert. 形が markeert 形 als onderwerp van de verandering. 変わります is de beleefde niet-verleden vorm van 変わる (“veranderen”). Het onderwerp van 変わる is datgene wat verandert; hier is dat 形. De niet-verleden vorm kan in een algemene uitleg een huidige of telkens geldende verandering uitdrukken, dus hier natuurlijk “verandert”. Het is niet dezelfde vorm als 変えます, dat betekent dat iemand iets verandert: 形が変わります = “de vorm verandert”, terwijl 形を変えます = “(iemand) verandert de vorm”. De delen bouwen als volgt op: 出来事が終わったので geeft de reden — “omdat de gebeurtenis is afgelopen” — en 形が変わります geeft het gevolg — “verandert de vorm”. Samen betekent de zin: “De vorm verandert omdat de gebeurtenis is afgelopen.”

5. 別の例を一つ教えてもらえますか。

   Kunt u mij nog een voorbeeld geven?

   別の

   nog een; een ander

   例

   voorbeeld

   一つ

   één exemplaar

   教えてもらえますか

   Kunt u het mij vertellen?

   Uitgebreide uitleg

   別の staat vóór het zelfstandig naamwoord en betekent hier “nog een” of “een ander”: 別の例 = “een ander voorbeeld”. Het is een nuttig patroon voor een andere zaak dan de eerder bedoelde of genoemde zaak. 別 kan ook zelfstandig in andere constructies voorkomen, maar in deze vorm verbindt の het met het volgende zelfstandig naamwoord. 例 betekent “voorbeeld”. In 例を krijgt het de partikel を, die het directe object van de handeling markeert. Een herbruikbaar patroon is dus Xを教える: “X uitleggen, vertellen of iemand X leren”. De precieze Nederlandse vertaling hangt af van wat X is; hier gaat het om een voorbeeld. 一つ betekent “één” in de telling van zaken of voorbeelden. 一 is het getal één en つ is hier de algemene Japanse telvorm voor concrete zaken. In 例を一つ wordt expliciet om één voorbeeld gevraagd; 一つ staat na 例を en vóór de handeling. Bij mensen en veel andere categorieën worden andere telwoorden gebruikt. 教えてもらえますか is een beleefde vraag met het patroon werkwoord in -て-vorm + もらえますか. 教えて is de -て-vorm van 教える (“leren; uitleggen; vertellen”). もらえますか komt van もらう (“ontvangen”) in een beleefde mogelijke vorm en maakt er in deze constructie een beleefd verzoek van: de spreker vraagt of de gesprekspartner iets voor hem of haar kan doen. Het onderwerp van de Japanse zin wordt niet uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat de aangesprokene een voorbeeld aan de spreker kan geven. De slotpartikel か markeert de vraag. Samen vormen 別の例を一つ en 教えてもらえますか de betekenis: “Kunt u mij nog een voorbeeld geven?” 別の specificeert dat het voorbeeld een ander of extra voorbeeld is, 一つ geeft het aantal aan, en de laatste constructie maakt het verzoek beleefd.

6. 誰かが授業の前に本を開きました。

   Iemand heeft het boek vóór de les opengedaan.

   誰か

   iemand

   授業

   les

   前に

   ervoor; vóór

   本

   boek

   開きました

   heeft geopend

   Uitgebreide uitleg

   誰か betekent hier “iemand”: het onbepaalde voornaamwoord verwijst naar een niet nader genoemde persoon. Het staat met が als onderwerp: 誰かが = “iemand doet …”. Vergelijk 誰 (“wie”) voor een vraag en 誰か (“iemand”) voor een onbekende of niet gespecificeerde persoon. 授業 betekent “les” of “onderwijsuur”. Het is een zelfstandig naamwoord. In deze zin krijgt het met の een bepalende relatie: 授業の前 betekent letterlijk “de voorkant/het ervoor van de les”, dus “vóór de les”. 前に betekent hier “ervoor” of “vóór”. 前 is het zelfstandig naamwoord “voorkant; ervoor”, en に markeert hier het tijdstip of de tijdsgrens. In het patroon Xの前に betekent X vóór een gebeurtenis of activiteit: 食事の前に = “vóór de maaltijd”. De volledige tijdsbepaling in de zin is dus 授業の前に, niet alleen 前に. 本 betekent “boek”. Met het objectpartikel を wordt het gemarkeerd als datgene waarop de handeling gericht is: 本を = “het boek”. Een nuttig onderscheid is 本 “boek” tegenover 本を読む “een boek lezen”; het eerste is het zelfstandig naamwoord, terwijl 読む de afzonderlijke handeling “lezen” uitdrukt. 開きました betekent hier “heeft geopend” of, natuurlijker in deze context, “deed open”. De vorm is de beleefde verleden vorm van 開く (“openen; opengaan”). In 本を開く is 本 het geopende object. 開きました staat dus in de beleefde verleden tijd; de vorm zegt niet op zichzelf wie het onderwerp is, maar dat onderwerp is hier 誰かが. Samen vormen de delen: 誰かが (“iemand”) + 授業の前に (“vóór de les”) + 本を開きました (“heeft het boek geopend”). De volledige betekenis is: “Iemand heeft het boek vóór de les opengedaan.” De tijdsbepaling staat vóór de handeling, maar het patroon Xの前に kan ook in andere zinnen worden hergebruikt.

7. これで、そのパターンが分かりやすくなります。

   Dat maakt het patroon gemakkelijker te begrijpen.

   これで

   daarmee; hierdoor

   その

   dat; die

   パターン

   patroon

   分かりやすく

   gemakkelijker te begrijpen

   なります

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   これで betekent hier ongeveer “hierdoor” of “met dit”. これ is een aanwijzend woord voor iets dat als “dit” wordt aangewezen; で markeert hier het middel of de omstandigheid waardoor de verandering plaatsvindt. Een bruikbaar patroon is これで、… — “hierdoor wordt …”. Het verwijst in deze zin niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord dat in de zin zelf wordt genoemd. その betekent “dat/die” bij een zelfstandig naamwoord. Het aanwijstype hangt af van de gesprekssituatie; in deze vaste zin gaat het om het bedoelde patroon, zonder dat de Japanse vorm zelf het soort patroon nader specificeert. その staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt. パターン is een leenwoord en betekent “patroon”. Het is hier het zelfstandige naamwoord in そのパターンが: “dat patroon” is het onderwerp van de verandering. Het partikel が markeert dat onderwerp. 分かりやすく betekent hier “gemakkelijker te begrijpen”. De vorm komt van 分かりやすい, letterlijk een vaste combinatie op basis van 分かる (“begrijpen; duidelijk zijn”) met -やすい (“gemakkelijk om te …”). 分かりやすい is een i-adjectief; de vorm 分かりやすく wordt gebruikt vóór een werkwoord zoals なる. Vergelijk: 分かりやすい説明 — “een gemakkelijk te begrijpen uitleg”. なります is de beleefde niet-verleden vorm van なる (“worden; raken in een toestand”). Na een i-adjectief in de vorm -く geeft -くなる een verandering aan: 分かりやすくなる betekent “gemakkelijker te begrijpen worden”. De beleefde vormketen is なる → なります; de vorm zegt hier niet dat de verandering al in het verleden heeft plaatsgevonden. Samen vormen de delen: これで (“hierdoor/met dit”) + そのパターンが (“dat patroon”) + 分かりやすくなります (“wordt gemakkelijker te begrijpen”). De volledige betekenis is dus: “Dat maakt het patroon gemakkelijker te begrijpen.”

8. では、自分で文を作ってみてください。

   Probeer nu zelf een zin te maken.

   では

   dan; nu dan

   自分で

   zelf

   文

   zin

   作ってみてください

   probeer te maken

   Uitgebreide uitleg

   では leidt hier een volgende stap in: “dan” of “nu dan”. In deze context is het een overgangsuitdrukking, niet het zelfstandig naamwoord では als onderdeel van de inhoud van de zin. Een vergelijkbare overgang is では、始めましょう。 — “Dan beginnen we.” 自分で betekent hier dat de aangesprokene iets zelf doet. 自分 is “zelf” en で markeert hier de manier of het middel: “op eigen kracht / zelf”. Dit zegt niet wie het woord 自分 precies aanduidt buiten deze zin; de vertaling maakt duidelijk dat het om “zelf” gaat. Vergelijk: 自分で書きます。 — “Ik schrijf het zelf.” 文 is “zin”, in de betekenis van een grammaticale zin of voorbeeldzin. Het woord kan in andere contexten ook naar een geschreven zin of tekstuele formulering verwijzen. In deze uitdrukking is het het object dat gemaakt moet worden. 作ってみてください bestaat uit 作る (“maken”), de te-vorm 作って, みる (“proberen; letterlijk: zien”) en ください (“alstublieft”). De constructie -てみる betekent “proberen iets te doen”: de handeling uitvoeren om te zien hoe het gaat. Met ください wordt dit een beleefd verzoek. 作って is dus niet de basisvorm; de basisvorm is 作る. Voorbeeld: この料理を食べてみてください。 — “Probeer dit gerecht eens.” Hier drukt 食べてみてください dezelfde beleefde verzoekstructuur uit, maar met “proberen te eten”. Samen vormt では、自分で文を作ってみてください。 de betekenis: “Probeer nu zelf een zin te maken.” では markeert de overgang naar de oefening, 自分で geeft aan dat de aangesprokene het zelf doet, 文 is wat die persoon maakt, en 作ってみてください is het beleefde verzoek om dat te proberen.