Even naar buiten voor frisse lucht | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 部屋は暑すぎて、静かすぎます。

   De kamer voelt te warm en stil aan.

   部屋

   kamer

   暑すぎて

   te warm

   静かすぎます

   te stil

   Uitgebreide uitleg

   部屋 betekent hier “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met は wordt het als onderwerp van gesprek gemarkeerd: 部屋は betekent “wat de kamer betreft” of natuurlijker “de kamer”. は is hier dus geen deel van het woord 部屋. 暑すぎて is opgebouwd uit 暑い (“warm; heet”) en すぎる (“te veel; overmatig”). 暑すぎる betekent “te warm zijn”. De vorm 暑すぎて gebruikt de て-vorm van deze combinatie om dit deel met het volgende te verbinden. Een herbruikbaar patroon is い-adjectief + すぎる: 高すぎる = “te duur/te hoog”, afhankelijk van wat wordt beschreven. In dit woord draagt 暑い de betekenis “warm”; すぎる voegt het idee “te” toe. 静かすぎます betekent hier “te stil”. 静か is een な-adjectief (“stil, rustig”), en すぎる wordt eraan toegevoegd: 静かすぎる = “te stil zijn”. De vorm すぎます is de beleefde vorm van すぎる; het beleefdheidskenmerk zit dus bij すぎる, niet bij 静か. Bij een な-adjectief staat geen な in deze combinatie. Ter vergelijking: 静かな部屋 betekent “een stille kamer”, maar 静かすぎる betekent “te stil zijn”. Samen verbinden 暑すぎて en 静かすぎます twee beschrijvingen van 部屋: de kamer is te warm en te stil. De eerste beschrijving staat in de verbindende て-vorm; de tweede sluit de zin beleefd af. Zo ontstaat de vaste betekenis: “De kamer voelt te warm en stil aan.” De Nederlandse vertaling maakt de ervaring natuurlijk expliciet; het Japans noemt rechtstreeks de eigenschappen “te warm” en “te stil”.

2. 外を少し歩きませんか。

   Wil je even buiten wandelen?

   外

   buiten

   少し

   even; een beetje

   歩きませんか

   wil je wandelen?

   Uitgebreide uitleg

   外 betekent hier ‘buiten’ en wordt uitgesproken als soto. Het is een zelfstandig naamwoord dat hier met を een gebied of traject bij een bewegingswerkwoord aanduidt. Een bruikbaar patroon is 外を歩く: ‘buiten wandelen’. Bij 歩く markeert を dus niet het lijdend voorwerp, maar de ruimte waar men zich lopend doorheen beweegt. 少し betekent ‘een beetje’ of, bij een activiteit, ‘even’. Het verzacht hier de voorgestelde duur of omvang; het betekent niet noodzakelijk een exact meetbare hoeveelheid. Voorbeeld: 少し休みます。— ‘Ik rust even uit.’ 歩きませんか bestaat uit de beleefde niet-verleden vorm 歩きません van 歩く (‘wandelen’) plus か, dat de zin als vraag markeert. De vormreeks is 歩く (basisvorm), 歩きます (beleefd bevestigend) en 歩きません (beleefd ontkennend). 歩きませんか wordt vaak gebruikt om beleefd iets voor te stellen. In deze vaste zin geeft de vertaling de bedoelde aanspreekpersoon weer als ‘je’; het Japans zelf markeert die persoon niet met een expliciet onderwerp. Samen vormen 外を少し歩きませんか。 de beleefde uitnodiging ‘Wil je even buiten wandelen?’ 外 geeft de bewegingsruimte aan, 少し maakt de voorgestelde wandeling beperkt of kort, en 歩きませんか maakt van het geheel een uitnodigende vraag.

3. 新鮮な空気があると、楽になると思います。

   Frisse lucht zou helpen.

   新鮮な

   vers

   空気

   lucht

   あると

   als het aanwezig is

   楽

   lichter; comfortabeler

   になる

   worden

   と思います

   ik denk dat

   Uitgebreide uitleg

   新鮮な beschrijft hier 空気: “vers”. Dit is de vorm van het な-bijvoeglijk naamwoord 新鮮だ die vóór een zelfstandig naamwoord staat. Bijvoorbeeld: 新鮮な水 = “vers water”. 空気 betekent “lucht”. In deze zin is het de inhoudelijke drager van が, dus de lucht wordt voorgesteld als iets dat aanwezig is. Bijvoorbeeld: 空気が必要です。 = “Lucht is nodig.” あると bestaat uit ある en と. ある is de vorm voor het bestaan of aanwezig zijn van iets niet-levends; vóór と staat hier de gewone vorm. A と geeft een voorwaarde met een verwacht gevolg: “als/wanneer A”. Samen met het volgende deel betekent dit: “als er frisse lucht is”. 楽 is hier het な-bijvoeglijk naamwoord 楽だ, in de betekenis “comfortabeler” of “minder zwaar”. Het verwijst in deze zin naar een toestand, zonder dat de precieze lichamelijke of andere aard van die verlichting verder wordt vastgelegd. De attributieve vorm is 楽な, zoals in 楽な方法 = “een gemakkelijke methode”. になる betekent “worden” of “in een toestand komen”. Na een な-bijvoeglijk naamwoord wordt な vóór なる niet gebruikt: 楽になる betekent dus “comfortabeler worden” of “het gemakkelijker krijgen”. De vorm なる staat hier in de gewone niet-verleden tijd; de beleefdheid zit niet in dit werkwoord, maar later in 思います. と思います bestaat uit と, dat de voorafgaande inhoud als gedachte markeert, en de beleefde vorm 思います van 思う (“denken”). Hier maakt het de uitspraak voorzichtig persoonlijk: “ik denk dat …”. Een voorbeeld is 明日だと思います。 = “Ik denk dat het morgen is.” De delen worden van links naar rechts samengevoegd als: 新鮮な空気があると (“als er frisse lucht is”) en 楽になると思います (“denk ik dat het comfortabeler/makkelijker wordt”). De volledige betekenis is daarom: “Ik denk dat frisse lucht zou helpen.”

4. 建物の近くにいれば、すぐ戻れます。

   We kunnen bij het gebouw blijven en snel terugkomen.

   建物

   gebouw

   近く

   buurt; nabijheid

   いれば

   als iemand er is of blijft

   すぐ

   meteen; snel

   戻れます

   kan terugkomen

   Uitgebreide uitleg

   建物 betekent hier ‘gebouw’. Dit zelfstandig naamwoord is 建物（たてもの）; het wordt gevormd uit 建てる ‘bouwen’ en 物 ‘ding’, maar in deze zin moet je het als één woord leren. 近く betekent ‘in de buurt’ of ‘nabijheid’. In 建物の近く geeft の de relatie aan: ‘de buurt van het gebouw’, dus samen ‘bij/in de buurt van het gebouw’. Het patroon Xの近く is herbruikbaar, bijvoorbeeld 駅の近く = ‘bij het station’. いれば is de voorwaardelijke vorm van いる, ‘zich bevinden / er zijn’ voor levende wezens. Het betekent hier ‘als we daar zijn’ of, in de bedoelde lezing van de vertaling, ‘als we bij het gebouw blijven’. De vorm いる zelf markeert geen persoon of meervoud; de vertaling maakt hier de groep ‘we’ begrijpelijk. De voorwaardelijke vorm -ば verschijnt hier als いれば. Bijvoorbeeld: ここにいれば安心です。 = ‘Als je hier bent, is het geruststellend.’ すぐ betekent hier ‘snel’ of ‘meteen’. Het beschrijft hoe vlug het terugkomen gebeurt. Het is geen deel van het werkwoord 戻る; het kan dus ook bij andere werkwoorden staan, bijvoorbeeld すぐ行きます。 = ‘Ik ga meteen.’ 戻れます betekent ‘kan terugkomen’ of ‘kan teruggaan’. De basisvorm is 戻る ‘terugkomen/teruggaan’; 戻れる is de mogelijke vorm ‘kunnen terugkomen’, en 戻れます is daarvan de beleefde vorm. De vorm drukt hier mogelijkheid uit, niet een bevel. Bijvoorbeeld: 明日戻れます。 = ‘Ik kan morgen terugkomen.’ Samen vormt 建物の近くにいれば de voorwaarde ‘als we bij/in de buurt van het gebouw zijn’ en すぐ戻れます het gevolg ‘kunnen we snel terugkomen’. De volledige betekenis is dus: ‘Als we bij/in de buurt van het gebouw zijn of blijven, kunnen we snel terugkomen.’

5. まだ少し明るいです。

   Er is nog wat daglicht.

   まだ

   nog

   少し

   een beetje; wat

   明るいです

   is licht

   Uitgebreide uitleg

   まだ betekent hier “nog”: de toestand geldt op dit moment nog steeds. Het kan ook “nog niet” betekenen wanneer het met een ontkenning wordt gebruikt, bijvoorbeeld まだ来ていません — “Hij/zij is nog niet gekomen.” De precieze betekenis komt dus uit de combinatie met de rest van de zin. 少し betekent “een beetje” of “wat”. Het geeft hier een kleine mate aan, zonder een exact aantal of een precieze hoeveelheid vast te leggen. Voor een toestand kan het bijvoorbeeld ook in 少し寒いです staan: “Het is een beetje koud.” 明るいです bestaat uit het i-adjectief 明るい (“licht”, “helder”) en de beleefde vorm です. 明るい is de basisvorm van het adjectief; です maakt de uitspraak beleefd. Bij dit adjectief blijft de vorm vóór です dus 明るい, niet bijvoorbeeld 明るです. Een nuttige verandering is 明るくなる — “licht/helder worden”; daarin verandert 明るい in 明るく vóór なる (“worden”). Samen vormen de delen まだ + 少し + 明るいです: er is op dit moment nog een kleine hoeveelheid licht of helderheid. De vaste vertaling maakt duidelijk dat dit hier over resterend daglicht gaat: “Er is nog wat daglicht.” De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde mededeling.

6. では、暗くなる前に行きましょう。

   Dan gaan we voordat het donker wordt.

   では

   dan

   暗くなる

   donker worden

   前に

   voordat

   行きましょう

   laten we gaan

   Uitgebreide uitleg

   では betekent hier “dan” of “nu dan” en markeert de overgang naar het voorgestelde volgende handelen. Het is een korte discourse-uitdrukking; het is niet zelf het werkwoord “gaan”. 暗くなる betekent hier “donker worden”. De basisvorm is 暗くなる: 暗い (“donker”) krijgt vóór なる de vorm 暗く, omdat なる een verandering naar een toestand uitdrukt. Het werkwoord なる kan ook met andere toestandswoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld 静かになる = “stil worden”. 前に betekent “voordat” wanneer het volgt op de gebeurtenis die eerst nog niet moet hebben plaatsgevonden. In 暗くなる前に is 暗くなる dus “donker worden” en betekent het geheel letterlijk “vóór het donker wordt”. Het patroon is: [gebeurtenis] 前に. 行きましょう betekent “laten we gaan”. De basisvorm is 行く (“gaan”); 行きましょう is de beleefde uitnodigende vorm, waarmee de spreker een gezamenlijke actie voorstelt. Bijvoorbeeld: 休みましょう。 — “Laten we rusten.” Samen vormen de delen: では (“dan”) + 暗くなる前に (“voordat het donker wordt”) + 行きましょう (“laten we gaan”). De volledige betekenis is daarom: “Dan gaan we voordat het donker wordt.”

7. すっきりしたら、戻りましょう。

   Laten we teruggaan zodra we ons opgefrist voelen.

   すっきりしたら

   zodra we ons opgefrist voelen

   戻りましょう

   laten we teruggaan

   Uitgebreide uitleg

   すっきりしたら betekent hier dat de betrokkenen zich opgefrist of weer helder voelen. De basisvorm is すっきりする, “zich opgefrist voelen” of “helder/fris worden”. In すっきりした staat する in de verleden vorm; met ら vormt die vorm een voorwaarde: V-たら = “als/zodra V gebeurt”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat het om “we” gaat. Voorbeeld: 準備ができたら、出発します。 = “Zodra we klaar zijn, vertrekken we.” 戻りましょう betekent “laten we teruggaan”. De basisvorm is 戻る, “teruggaan/terugkeren”. ましょう is de beleefde voorstel- of aansporingsvorm: V-ましょう = “laten we V-en”. Voorbeeld: 少し休みましょう。 = “Laten we even rusten.” Samen geeft すっきりしたら、戻りましょう。 de structuur V-たら、V-ましょう: “Zodra we ons opgefrist voelen, laten we teruggaan.” De voorwaardelijke gebeurtenis komt eerst; daarna volgt het voorstel om terug te keren.

8. そうすれば、また集中できるようになります。

   Dan zijn we weer klaar om ons te concentreren.

   そうすれば

   als dat gebeurt; dan

   また

   weer

   集中できる

   zich kunnen concentreren

   ようになります

   het wordt mogelijk om …

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば verwijst naar de voorwaarde of handeling die net genoemd is en betekent hier ongeveer ‘als dat zo gebeurt, dan’. Het is een bruikbaar patroon om een gevolg aan een voorafgaande situatie te koppelen. Bijvoorbeeld: そうすれば、間に合います。 — ‘Dan komen we op tijd.’ また betekent hier ‘weer’ of ‘opnieuw’: de mogelijkheid keert terug. Het staat vóór de uitdrukking waarop het betrekking heeft. Bijvoorbeeld: また会えます。 — ‘We kunnen elkaar weer ontmoeten.’ 集中できる betekent hier ‘ons kunnen concentreren’. Het werkwoord 集中する betekent ‘zich concentreren’; できる drukt uit dat iets mogelijk is of kan. In deze vorm wordt 集中する onderdeel van de mogelijkheid: 集中できる = ‘kunnen concentreren’. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; volgens de vaste vertaling gaat het hier om ‘we/ons’, niet om een expliciet genoemd Japans onderwerp. ようになります vormt samen met 集中できる het patroon V-ようになる: ‘het wordt zo dat men V kan’ of ‘men gaat V kunnen’. なる betekent ‘worden’; なります is de beleefde vorm. Het patroon beschrijft dus een verandering naar een nieuwe mogelijkheid, niet alleen een losse bewering dat iets mogelijk is. Bijvoorbeeld: 日本語が読めるようになります。 — ‘Je gaat Japans kunnen lezen.’ Samen betekent そうすれば、また集中できるようになります。: ‘Als dat gebeurt, kunnen we ons weer concentreren’ — in de vaste Nederlandse vertaling: ‘Dan zijn we weer klaar om ons te concentreren.’ そうすれば geeft de voorwaarde en het gevolg aan; また geeft aan dat de concentratie terugkeert; 集中できるようになります beschrijft de overgang naar de mogelijkheid om ons te concentreren. Het is een beleefde formulering.