Een grote pan lenen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 今日、あなたの大きなフライパンを借りてもいいですか。

   Mag ik vandaag je grote pan lenen?

   今日

   vandaag

   あなたの

   jouw

   大きな

   grote

   フライパン

   pan

   借りてもいいですか

   mag ik lenen?

   Uitgebreide uitleg

   今日 betekent hier ‘vandaag’ en geeft het tijdstip van de handeling aan. Het staat vooraan als tijdsbepaling; het betekent niet ‘de dag’ in een vaste bezitsrelatie. あなたの betekent ‘jouw’. の verbindt een zelfstandig naamwoord of voornaamwoord met wat erop volgt: あなたのフライパン is ‘jouw pan’. De vorm あなた zelf verandert niet voor getal of grammaticaal geslacht; de vertaling geeft hier de aangesproken bezitter aan. 大きな betekent hier ‘grote’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. 大きな is een attributieve vorm van ‘groot’; als beschrijving na het onderwerp wordt doorgaans 大きい gebruikt, bijvoorbeeld このフライパンは大きい。 — ‘Deze pan is groot.’ Het verschil zit dus in de positie en functie, niet in het zelfstandig naamwoord フライパン. フライパン is het zelfstandig naamwoord voor een koekenpan of braadpan. Het is een leenwoord en vormt hier samen met 大きな de woordgroep ‘grote pan’. In deze zin is het voorwerp dat de spreker wil lenen. 借りてもいいですか is een beleefde vraag om toestemming. De basisvorm is 借りる ‘lenen’ in de betekenis iets van iemand lenen. 借りて is de て-vorm; met もいいですか ontstaat het patroon V-てもいいですか — ‘mag ik V-en?’ of letterlijk ‘is het goed als ik V?’ Bijvoorbeeld: ここに座ってもいいですか。 — ‘Mag ik hier zitten?’ 借りる betekent iets lenen, dus tijdelijk van iemand gebruiken en het later teruggeven. Het verschilt van 貸す, ‘uitlenen’: de spreker die iets ontvangt gebruikt 借りる, de persoon die het beschikbaar stelt gebruikt 貸す. ですか maakt de vraag beleefd; het voegt hier geen afzonderlijke betekenis van ‘vandaag’ of ‘groot’ toe. Samen opgebouwd betekent de zin: 今日 (‘vandaag’) + あなたの大きなフライパン (‘jouw grote pan’) + を (het voorwerp van de handeling) + 借りてもいいですか (‘mag ik lenen?’). Het volledige bericht is dus: ‘Mag ik vandaag je grote pan lenen?’

2. いいですが、取っ手に気をつけてください。熱くなります。

   Dat kan, maar pas op voor het handvat, want het wordt heet.

   いいですが

   dat kan, maar

   取っ手

   handvat

   に気をつけてください

   pas op voor

   熱くなります

   wordt heet

   Uitgebreide uitleg

   いいですが betekent hier “dat kan, maar”. いい is de basisvorm van het i-adjectief “goed / in orde”; です maakt de uitdrukking beleefd. Het slot が verzacht de overgang naar een voorbehoud en betekent hier “maar”. De vorm いい blijft in deze uitdrukking zo; de beleefdheid zit in です. Voorbeeld: これでいいです。 — “Zo is het goed.” 取っ手 betekent hier “handvat”, specifiek het handvat van het bedoelde kookgerei. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 取っ手を持ちます。 — “Ik pak het handvat vast.” に気をつけてください is een herbruikbare beleefde waarschuwing: letterlijk ongeveer “let op bij/op ...”, hier “pas op voor ...”. 気をつける is de basisvorm van de uitdrukking “opletten / voorzichtig zijn”; ください vraagt de aangesprokene beleefd om die handeling te verrichten. Het partikel に markeert hier datgene waarvoor men moet oppassen. Voorbeeld: 足元に気をつけてください。 — “Pas op waar u loopt.” 熱くなります betekent hier “wordt heet”. 熱く is de verbindingsvorm van het i-adjectief 熱い (“heet”): de eindklank い verandert in く vóór なる, “worden”. なります is de beleefde vorm van なる (“worden”); het onderwerp wordt in deze zin niet expliciet genoemd. Voorbeeld: 水が熱くなります。 — “Het water wordt heet.” Dit beschrijft een verandering naar een hete toestand, niet alleen de toestand 熱い (“heet zijn”). Samen geeft de zin eerst een beleefde instemming met een voorbehoud: “Dat kan, maar pas op voor het handvat.” Daarna volgt de waarschuwing 熱くなります: het handvat wordt heet. De Japanse tekst zet die waarschuwing in een aparte zin; de Nederlandse vertaling verbindt haar met “want” om de reden van het oppassen natuurlijk weer te geven.

3. このコンロで大丈夫ですか。

   Is hij goed voor dit fornuis?

   この

   dit

   コンロ

   fornuis

   で

   op / met

   大丈夫

   goed; in orde

   ですか

   is het ...?

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier ‘dit’ en staat vóór een zelfstandig naamwoord: この + zelfstandig naamwoord betekent ‘dit ...’. De vorm zelf drukt nabijheid ten opzichte van de spreker uit; ze verandert niet omdat het volgende zelfstandig naamwoord enkelvoud of meervoud is. Voorbeeld: この鍋 — ‘deze pan’. Het zelfstandig naamwoord dat volgt, bepaalt wat met ‘dit’ wordt aangeduid. コンロ betekent ‘fornuis’ of specifieker ‘kookplaat’. Het is hier het zelfstandig naamwoord waarnaar この verwijst. Voorbeeld: コンロを使います。 — ‘Ik gebruik het fornuis.’ で markeert hier de plaats of het gebruiksmiddel waarbij iets geschikt of mogelijk is. In combinatie met 大丈夫 geeft このコンロで dus de betekenis ‘op/met dit fornuis’ of natuurlijker ‘voor gebruik op dit fornuis’. Dit is dezelfde partikel die vaak de plaats van een handeling of het middel markeert: 電車で行きます。 — ‘Ik ga met de trein.’ De precieze Nederlandse vertaling van で hangt dus af van de relatie met het predicaat. 大丈夫 is een na-adjectivisch woord met de betekenis ‘in orde’, ‘goed’ of ‘geschikt/veilig’. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling en context, om de geschiktheid van het niet expliciet genoemde voorwerp voor gebruik op dit fornuis. Het woord kan ook zelfstandig als geruststelling voorkomen, bijvoorbeeld 大丈夫です。 — ‘Het is in orde.’ Het drukt hier geen specifieke eigenschap van コンロ zelf uit. ですか bestaat uit de beleefde koppelvorm です en het vraagpartikel か. Samen maakt dit van de voorafgaande inhoud een beleefde ja-neevraag: 大丈夫ですか。 — ‘Is het in orde?’ です is hier de beleefde vorm die de uitspraak afrondt; か markeert de vraag. Samen volgt de zin het patroon この + zelfstandig naamwoord + で + beoordeling + ですか: このコンロで大丈夫ですか。 Het niet uitgesproken onderwerp of voorwerp wordt uit de situatie begrepen. De volledige betekenis is: ‘Is hij goed voor dit fornuis?’ of natuurlijker: ‘Is dit geschikt voor gebruik op dit fornuis?’

4. 火を弱くしておけば、大丈夫です。

   Dat moet goed gaan als je het vuur laag houdt.

   火

   vuur

   弱く

   laag

   しておけば

   als je het zo laat

   大丈夫です

   dat moet goed gaan

   Uitgebreide uitleg

   火 betekent hier “vuur”. Samen met を vormt het 火を, het directe object van de handeling. In andere zinnen kan 火 ook naar een vlam of vuur als verschijnsel verwijzen; hier past “het vuur” bij de vaste vertaling. 弱く komt van 弱い (“zwak”); in deze context betekent het “laag” met betrekking tot de sterkte van het vuur. De vorm 弱く is de bijwoordelijke vorm en staat voor する in 火を弱くする: “het vuur lager zetten”. Het tegenovergestelde is 強く, van 強い, in 火を強くする: “het vuur hoger zetten”. しておけば is de voorwaardelijke vorm van しておく, op basis van する (“doen” of “maken”). In deze zin betekent 火を弱くしておく: het vuur laag zetten en het daarna in die toestand laten. De uitgang -ば maakt daarvan een voorwaarde: “als je het vuur laag zet en zo laat”. -ておく kan ook een handeling aangeven die men vooraf uitvoert; hier ligt vooral het behouden van de ingestelde toestand voor de hand. Bijvoorbeeld: 窓を閉めておけば、寒くありません。 — “Als je het raam dichtdoet en dicht laat, is het niet koud.” 大丈夫です betekent hier “dat moet goed gaan” of “dat is in orde”. 大丈夫 duidt op een toestand zonder probleem, en です is de beleefde vorm van de formulering. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar het verwachte goede resultaat wanneer aan de voorwaarde is voldaan. Samen vormt 火を弱くしておけば de voorwaarde “als je het vuur laag zet en zo laat”. 大丈夫です geeft vervolgens het resultaat: “dan moet het goed gaan”. De hele uiting betekent: “Dat moet goed gaan als je het vuur laag houdt.”

5. 夕食のすぐ後に洗います。

   Ik was hem meteen na het eten af.

   夕食

   avondeten

   すぐ後に

   vlak daarna

   洗います

   was af

   Uitgebreide uitleg

   夕食 betekent hier “avondeten” of “diner”. Het is een zelfstandig naamwoord; 夕食の verbindt dit met het volgende naamwoord 後: letterlijk “de tijd erna”. Bijvoorbeeld: 夕食の後 betekent “na het avondeten”. すぐ後に betekent “meteen daarna” of “direct erna”. すぐ versterkt de nabijheid in de tijd, terwijl に het tijdstip of moment markeert waarop de handeling plaatsvindt. Samen geeft 夕食のすぐ後に dus het tijdspatroon “meteen na het avondeten”. 洗います betekent hier “was af”. De woordenboekvorm is 洗う (“wassen”); 洗います is de beleefde niet-verleden vorm. Die vorm kan, afhankelijk van de context, een handeling in het heden of een geplande handeling aanduiden. Het onderwerp en het lijdend voorwerp staan niet expliciet in deze Japanse zin. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het lijdend voorwerp hier als “hem” wordt opgevat; het Japanse werkwoord zelf markeert geen Nederlands geslacht. Als herbruikbaar patroon kun je gebruiken: [tijdstip] のすぐ後に [voorwerp] を洗います — “Ik was [voorwerp] meteen na [tijdstip] af.” Een nieuw voorbeeld is 朝食のすぐ後にコップを洗います。 — “Ik was het glas meteen na het ontbijt af.” De zin wordt opgebouwd als 夕食のすぐ後に (“meteen na het avondeten”) plus 洗います (“was af”). Het geheel betekent daarom: “Ik was hem meteen na het eten af.”

6. 私に返す前に、よく乾かしてください。

   Droog hem goed af voordat je hem bij mij terugbrengt.

   私に

   aan mij

   返す

   terugbrengen

   前に

   voordat; voor het moment dat

   よく

   goed; grondig

   乾かしてください

   droog alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   私に geeft aan aan wie iets wordt teruggebracht: 私 is de vorm voor ‘ik/mij’ en に markeert hier de ontvanger of het doelpunt. In deze zin betekent het dus ‘aan mij’. Het onderwerp van de Japanse zin wordt niet uitgesproken; de vertaling maakt duidelijk dat de aangesprokene het voorwerp later bij de spreker terugbrengt. 返す is de woordenboekvorm van het werkwoord ‘terugbrengen’ of ‘teruggeven’. De vorm zelf draagt hier geen zichtbare tijds- of beleefdheidsmarkering; in de combinatie 返す前に betekent zij ‘voordat [iemand] het terugbrengt’. Een nuttig contrast is 返る, ‘terugkeren’: 返す heeft een voorwerp dat iemand terugbrengt of teruggeeft, terwijl 返る het terugkeren zelf uitdrukt. 前に betekent letterlijk ‘voor het moment dat’ en vormt na een werkwoord in de basisvorm een tijdspatroon: V-る前に = ‘voordat men V’. Bijvoorbeeld: 寝る前に歯を磨きます。 = ‘Ik poets mijn tanden voordat ik ga slapen.’ Hier verwijst 前に naar het terugbrengen, niet naar het drogen. よく versterkt de manier waarop de handeling gebeurt. Bij 乾かす betekent het ‘goed’ of ‘grondig’: het voorwerp moet voldoende droog worden. Het kan in andere zinnen ook ‘vaak’ betekenen, maar die lezing past hier niet bij de handeling van drogen. 乾かしてください bestaat uit het transitieve werkwoord 乾かす, ‘iets drogen’, gevolgd door -てください, een beleefde vraag of instructie: ‘doe alstublieft ...’. 乾かす is niet hetzelfde als 乾く, ‘droog worden’: 乾かす beschrijft iemand die iets droogt, terwijl 乾く de toestand of verandering van het voorwerp beschrijft. Bijvoorbeeld: タオルを乾かしてください。 = ‘Droog de handdoek alstublieft.’ Het object van 乾かす is in de vaste zin niet uitgesproken; de vertaling identificeert het als ‘hem’. Samen vormt 私に返す前に het tijdskader ‘voordat je hem aan mij terugbrengt’. Daarna geeft よく乾かしてください de beleefde instructie ‘droog hem goed’. De volledige betekenis is dus: ‘Droog hem goed af voordat je hem bij mij terugbrengt.’

7. いつ返してほしいですか。

   Wanneer wil je hem terug hebben?

   いつ

   wanneer

   返して

   teruggeven; terugbrengen

   ほしいですか

   wil je dat iemand het doet?

   Uitgebreide uitleg

   いつ betekent hier ‘wanneer’ en vraagt naar het gewenste tijdstip. Het is een vraagwoord voor tijd; vergelijk bijvoorbeeld いつ来ますか。 — ‘Wanneer kom je?’ 返して is de て-vorm van het werkwoord 返す, ‘teruggeven’ of ‘terugbrengen’. De て-vorm staat hier niet op zichzelf: hij verbindt 返す met ほしい. De combinatie 返してほしい betekent dat iemand wil dat een persoon of zaak wordt teruggebracht. Voorbeeld: 本を返してほしいです。 — ‘Ik wil dat je het boek terugbrengt.’ Het voorwerp wordt in de vaste zin niet uitgedrukt; de vertaling maakt duidelijk dat het om ‘hem’ gaat. ほしいですか vormt hier een beleefde vraag met 〜てほしい: ‘wil je dat iemand het doet?’ ほしい is van zichzelf een woord dat ‘gewild’ of ‘gewenst’ betekent, maar na de て-vorm drukt het de wens uit dat een handeling door iemand wordt uitgevoerd. です maakt de formulering beleefd en か markeert de vraag. Vergelijk het zelfstandige gebruik: その本がほしいです。 — ‘Ik wil dat boek.’ Dat is iets anders dan 返してほしいです, waarin 返して de gewenste handeling noemt. Samen betekent いつ + 返してほしいですか: ‘Wanneer wil je dat het wordt teruggebracht?’ In de gegeven Nederlandse vertaling is dat natuurlijk weergegeven als ‘Wanneer wil je hem terug hebben?’ Het onderwerp van de terugbrenghandeling en het voorwerp zijn in het Japans weggelaten, terwijl de context en vertaling de bedoelde situatie leveren. De beleefde vraag vraagt alleen naar het gewenste moment; het antwoord kan bijvoorbeeld 夕食の後で大丈夫です。 zijn: ‘Na het eten is goed.’

8. 夕食の後で大丈夫です。

   Na het eten is goed.

   夕食

   avondeten

   後で

   erna / daarna

   大丈夫です

   is goed

   Uitgebreide uitleg

   夕食 betekent hier ‘avondeten’ of ‘de avondmaaltijd’. Het is een zelfstandig naamwoord; hetzelfde woord kan ook in andere zinnen als onderwerp of object worden gebruikt. の verbindt 夕食 met het daaropvolgende tijdsbegrip: 夕食の後 betekent letterlijk ‘na het avondeten’. Het eerste zelfstandig naamwoord bepaalt hier dus welk moment wordt bedoeld. 後で betekent ‘erna’ of ‘daarna’. 後 is hier het woord voor ‘na/erna’, en で markeert de tijd waarop iets gebeurt of geldig is. In het patroon Xの後で betekent het geheel ‘na X’. Voorbeeld: 仕事の後で会います。 — ‘Ik spreek [iemand] na het werk.’ 大丈夫です betekent in deze zin ‘het is goed’ of ‘dat is prima’. 大丈夫 drukt uit dat iets in orde of geschikt is; です geeft een beleefde formulering. Het is niet hetzelfde als een werkwoord voor ‘goedkeuren’ en zegt hier niet dat iemand lichamelijk gezond is. Samen vormt 夕食の後で大丈夫です。 de betekenis ‘Na het avondeten is het goed’ of natuurlijker in het Nederlands: ‘Na het eten is prima.’ In de gegeven uitwisseling geeft de spreker daarmee aan dat het terugkrijgen van het bedoelde voorwerp na het avondeten passend is.

9. 今週の後半まで、また使う必要はありません。

   Ik heb hem pas later deze week weer nodig.

   今週の後半まで

   tot later deze week

   また

   weer

   使う

   gebruiken

   必要はありません

   is niet nodig

   Uitgebreide uitleg

   今週の後半まで betekent hier “tot later deze week”. 今週 is “deze week”, met の als verbinding tussen zelfstandige naamwoorden: “de achterste helft van deze week”, natuurlijk weergegeven als “later deze week”. まで markeert een tijdsgrens: iets geldt niet vóór dat eindpunt of wordt pas daarna verwacht. Voorbeeld: 金曜日まで待ちます。 — “Ik wacht tot vrijdag.” また betekent “weer” of “opnieuw”. Het staat hier bij 使う en geeft aan dat het gebruik opnieuw zal plaatsvinden. Het zegt niet op zichzelf wanneer of hoe vaak dat gebeurt. 使う is de woordenboekvorm van het werkwoord “gebruiken”. In deze zin staat het na 必要, omdat de constructie 使う必要 “de noodzaak om te gebruiken” vormt. Voorbeeld: この道具を使います。 — “Ik gebruik dit hulpmiddel.” 必要はありません betekent “is niet nodig”. 必要 drukt noodzakelijkheid uit; は markeert dit als het onderwerp of de besproken kwestie, en ありません is de beleefde negatieve vorm van ある, “bestaan/aanwezig zijn”. Samen zegt de constructie dat de noodzaak niet bestaat. Voorbeeld: 急ぐ必要はありません。 — “Het is niet nodig om je te haasten.” Samen vormen de delen: 今週の後半まで geeft de tijdsgrens, また使う betekent “het weer gebruiken”, en 必要はありません zegt dat die noodzaak niet bestaat. Met de door de vertaling aangewezen spreker en het bedoelde object betekent de hele zin: “Ik heb hem pas later deze week weer nodig.” Het Japans laat de spreker en het object hier weg; die worden in de vaste vertaling ingevuld. De beleefde vorm maakt de mededeling geschikt voor neutraal, beleefd gesprek.