Schoonmaakspullen lenen van de buren | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 掃除用スプレーを少し使ってもいいですか。

   Mag ik wat schoonmaakspray gebruiken?

   掃除用スプレー

   schoonmaakspray

   少し

   een beetje

   使って

   gebruiken

   もいいですか

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   掃除用スプレー betekent hier schoonmaakspray. 掃除 verwijst naar schoonmaken en 用 geeft doel of gebruik aan: 掃除用 is dus “voor het schoonmaken”. Het daaropvolgende スプレー is het leenwoord “spray”. Het geheel is een zelfstandig naamwoord; を daarna markeert dit als het object van de handeling. 少し betekent “een beetje” of “een kleine hoeveelheid” en staat hier bij 使って, omdat het de hoeveelheid spray beperkt. Voorbeeld: 少し待ってください。 — “Wacht alstublieft even.” 使って is de te-vorm van 使う (“gebruiken”). De te-vorm 使って drukt op zichzelf geen verleden tijd uit. In deze zin vormt zij samen met もいいですか het patroon V-て もいいですか, waarmee je beleefd vraagt of een handeling toegestaan is. Voorbeeld: ここに座ってもいいですか。 — “Mag ik hier zitten?” もいいですか is hier het toestemmingspatroon na de te-vorm: letterlijk wordt gevraagd of het “ook goed” is, maar de natuurlijke betekenis is “mag dat?” of “mag ik dat doen?”. です maakt de vraag beleefd en か markeert haar als vraag. In deze zin slaat de toegestane handeling op 使って: de spreker vraagt toestemming om een beetje schoonmaakspray te gebruiken. Samen betekent 掃除用スプレーを少し使ってもいいですか。: “Mag ik wat schoonmaakspray gebruiken?” De context maakt duidelijk dat het om de schoonmaakspray gaat die onder de gootsteen staat. Het patroon V-て もいいですか is herbruikbaar om beleefd toestemming te vragen.

2. 流しの下にあります。何かこぼれましたか。

   Het staat onder de gootsteen. Is er iets gemorst?

   流し

   gootsteen

   下

   onderkant; beneden

   あります

   zich bevinden; er zijn

   何か

   iets

   こぼれましたか

   is gemorst?

   Uitgebreide uitleg

   流し betekent hier een gootsteen, vooral de gootsteen in een keuken. Het woord kan in andere contexten ook naar een afvoer of wastafel verwijzen, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis “gootsteen” duidelijk. 下 betekent “onderkant” of “beneden”. In 流しの下 verbindt の de twee zelfstandige naamwoorden: letterlijk “de onderkant van de gootsteen”, dus “onder de gootsteen”. Het partikel に markeert vervolgens de plaats waar iets zich bevindt. あります is de beleefde niet-verleden vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of de locatie van iets niet-levends. In deze zin wordt het onderwerp niet uitgesproken; de vertaling geeft dat als “het”. ある is niet hetzelfde als いる, dat voor levende wezens wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: 本は机の上にあります。 — “Het boek ligt op de tafel.” 何か betekent “iets”. Het bestaat uit 何 (“wat”) plus か, dat hier een onbepaalde betekenis maakt: “iets” in plaats van de vraag “wat?”. De precieze identiteit van dat “iets” wordt niet genoemd. こぼれましたか komt van het werkwoord こぼれる, “morsen” of “uitlopen” wanneer de vloeistof zelf als gebeurtenis wordt beschreven. こぼれました is de beleefde verleden vorm; か maakt er een ja-neevraag van. Het onderwerp van die gebeurtenis is 何か, dus de vraag gaat erover of er iets gemorst is. Het verwante transitieve werkwoord こぼす betekent dat iemand iets morst: 水をこぼしました。 — “Ik heb water gemorst.” Samen geeft 流し met 下に de locatie “onder de gootsteen”, en あります zegt dat het bedoelde niet-levende ding zich daar bevindt. Daarna vraagt 何か plus こぼれましたか of er iets gemorst is. De volledige betekenis is: “Het staat onder de gootsteen. Is er iets gemorst?” Deze beleefde vormen zijn geschikt voor een neutrale, alledaagse vraag.

3. キッチンの床にジュースがこぼれました。

   Er is sap op de keukenvloer gemorst.

   キッチン

   keuken

   床

   vloer

   ジュース

   sap

   こぼれました

   is gemorst

   Uitgebreide uitleg

   キッチン betekent hier “keuken”. Het is een leenwoord dat als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. In キッチンの床 verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het tweede: “de vloer van de keuken”, natuurlijker “de keukenvloer”. 床 betekent “vloer”. Hier gaat het om de plaats waarop de vloeistof terechtgekomen is. 床に betekent in deze zin “op de vloer”; に markeert hier de plaats waar de gebeurtenis zich voordoet. ジュース betekent hier “sap”. Het partikel が markeert dit als het onderwerp van de gebeurtenis: het sap is datgene wat gemorst is. De zin noemt geen veroorzaker. こぼれました is de beleefde verleden vorm van こぼれる, “morsen” of “overlopen” in onovergankelijke zin. Hier beschrijft de vorm dat het sap gemorst is geraakt, zonder een handelende persoon te noemen. Vergelijk als oefenvoorbeeld ジュースをこぼしました: “Ik heb sap gemorst.” Daar staat het overgankelijke werkwoord こぼす met を voor wat iemand morst. De vorm こぼれました gebruikt de verleden beleefde vorm van こぼれる; こぼれ- is de stam vóór ました. Samen vormt キッチンの床にジュースがこぼれました de structuur “op de keukenvloer is sap gemorst”. キッチンの床に geeft de plaats aan, ジュースが het gemorste, en こぼれました de beleefde mededeling over de voltooide gebeurtenis. De vaste vertaling is daarom: “Er is sap op de keukenvloer gemorst.”

4. 小さいバケツも持っていけば、モップをすすげます。

   Neem ook de kleine emmer mee, zodat je de mop kunt uitspoelen.

   小さい

   klein

   バケツ

   emmer

   も

   ook

   持っていけば

   als je meeneemt

   モップ

   mop

   すすげます

   kunt uitspoelen

   Uitgebreide uitleg

   小さい betekent hier ‘klein’ en staat vóór バケツ om die emmer te beschrijven. De basisvorm is 小さい; als zelfstandig gezegde kan dezelfde vorm bijvoorbeeld in バケツは小さいです。 staan: ‘De emmer is klein.’ Het tegenovergestelde is 大きい (‘groot’). バケツ is het zelfstandige naamwoord ‘emmer’. In deze zin is het de zaak die wordt meegenomen; het Japanse zelfstandig naamwoord zelf draagt hier geen meervoudsmarkering. も voegt de betekenis ‘ook’ of ‘eveneens’ toe aan het element ervoor: niet alleen iets anders, maar ook de kleine emmer. Het is een partikel, geen deel van het zelfstandig naamwoord. 持っていけば komt van 持っていく, ‘meenemen’ of letterlijk ‘dragen en weggaan’. De vorm 持っていけば is de voorwaardelijke vorm op -ば: ‘als je meeneemt’. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat het om ‘je’ gaat. 持っていく verschilt van 持ってくる (‘meebrengen’): いく beschrijft beweging weg van het relevante referentiepunt, terwijl くる beweging naar dat referentiepunt toe beschrijft. Dat referentiepunt is vaak de spreker, maar wordt door de context bepaald. モップ is het zelfstandige naamwoord ‘mop’. すすげます betekent hier ‘kunt uitspoelen’. De basisvorm is すすぐ, ‘uitspoelen’. De potentialis is すすげる (‘kunnen uitspoelen’), met de beleefde vorm すすげます. Vergelijk すすぎます, ‘spoelt uit’, waarin geen mogelijkheid wordt uitgedrukt. In deze zin is de aangesproken persoon de uitvoerder van het uitspoelen, zoals ook in de vaste vertaling. De voorwaardelijke groep 小さいバケツも持っていけば betekent samen ‘als je ook de kleine emmer meeneemt’. Daarna geeft モップを aan wat wordt uitgespoeld: を markeert hier het directe object, de mop. すすげます voegt de mogelijkheid toe. Zo ontstaat de volledige betekenis: ‘Neem ook de kleine emmer mee, zodat je de mop kunt uitspoelen.’ De beleefde vorm maakt de formulering geschikt voor een beleefde praktische instructie.

5. 助かります。終わったら、両方とも返します。

   Dat helpt. Ik breng ze allebei terug als ik klaar ben.

   助かります

   Dat helpt.

   終わったら

   als ik klaar ben

   両方とも

   allebei

   返します

   terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   助かります betekent hier “dat helpt”. Het is de beleefde vorm van 助かる, “helpen / van nut zijn”. De vorm op -ます drukt hier een beleefde mededeling in de niet-verleden tijd uit; het is niet hetzelfde als iemand rechtstreeks bevelen om te helpen. 終わったら betekent “als ik klaar ben”. De basisvorm is 終わる, “eindigen / klaar zijn”. 終わった is de verleden vorm, en -ら maakt hier een voorwaarde of tijdsrelatie: “wanneer/als het afgelopen is”. In deze vertaling is de weggelaten persoon de spreker: “als ik klaar ben”. Een herbruikbaar patroon is V-verleden vorm + ら: 終わったら、知らせてください。 — “Als het klaar is, laat het me weten.” 両方とも betekent “allebei”. 両方 betekent “beide kanten / beide”, en とも benadrukt dat beide worden meegerekend. Het verwijst hier volgens de vaste vertaling naar de twee dingen die worden teruggebracht. とも kan ook na andere aantallen staan, maar in deze uitdrukking hoort het bij het idee “beide”. 返します betekent hier “terugbrengen”. De basisvorm is 返す, “teruggeven / terugbrengen”; 返します is de beleefde niet-verleden vorm. Het onderwerp en het lijdend voorwerp worden in het Japans vaak weggelaten wanneer ze uit de context duidelijk zijn. De vaste vertaling maakt het voorwerp expliciet als “ze”: de twee eerder bedoelde dingen worden teruggebracht. Dit verschilt van 戻します, dat eerder “iets terugzetten” of “naar de oorspronkelijke plaats terugbrengen” kan betekenen; 返す legt hier de nadruk op teruggeven of terugbrengen aan iemand. Samen ontstaat: 助かります。 — “Dat helpt.” Daarna geeft 終わったら de voorwaarde “als ik klaar ben”, 両方とも het volledige bereik “allebei”, en 返します de handeling “breng ik ze terug”. De hele uiting betekent dus: “Dat helpt. Ik breng ze allebei terug als ik klaar ben.”

6. 全部乾いたら、私のドアのそばに置いてください。

   Zet ze bij mijn deur als alles droog is.

   全部

   alles

   乾いたら

   als het droog is

   私の

   mijn

   ドア

   deur

   そばに

   bij/in de buurt van

   置いてください

   zet alstublieft neer

   Uitgebreide uitleg

   全部 betekent hier “alles” of “alle dingen samen”. Het verwijst naar het geheel dat droog moet zijn; de zin specificeert niet met een zelfstandig naamwoord wat dat geheel precies is. Voorbeeld: 全部食べました。 = “Ik heb alles opgegeten.” 全部 kan dus vóór een werkwoord staan zonder dat er een apart zelfstandig naamwoord volgt. 乾いたら komt van het werkwoord 乾く (“droog worden”): 乾く → 乾いた → 乾いたら. De vorm -たら maakt hier een voorwaarde of tijdsvoorwaarde: “als/wanneer het droog is geworden”. 乾く is een intransitief werkwoord: iets wordt droog; het zegt niet dat iemand iets droogmaakt. Voorbeeld: 服が乾いたら、取り込みます。 = “Als de kleren droog zijn, haal ik ze binnen.” 私の bestaat uit 私 (“ik/mij”) en の, dat een relatie zoals bezit of verbondenheid aanduidt. Hier betekent het “mijn” en bepaalt het het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. 私 heeft in deze vorm geen aparte verbuiging voor geslacht of getal. Voorbeeld: 私の本 = “mijn boek”. ドア is het zelfstandig naamwoord “deur”. Het is een leenwoord dat in katakana wordt geschreven. In 私のドア vormt het samen met 私の de woordgroep “mijn deur”. そばに betekent “bij/in de buurt van”. そば duidt nabijheid aan en に markeert hier de plaats waar iets wordt neergezet. Het gaat dus om een locatie naast of dicht bij de deur, niet noodzakelijk om precies één bepaalde plek. Voorbeeld: 椅子のそばに置きます。 = “Ik zet het bij de stoel.” 置いてください is een beleefd verzoek om iets neer te zetten. Het komt van 置く (“neerzetten, plaatsen”): 置く → 置いて + ください. De vorm -てください wordt gebruikt om iemand beleefd te vragen de handeling uit te voeren. Het onderwerp en het voorwerp kunnen in het Japans worden weggelaten wanneer ze uit de context duidelijk zijn; volgens de vaste vertaling gaat het hier om “ze”. Voorbeeld: ここに置いてください。 = “Zet het alstublieft hier neer.” Samen vormt de zin: 全部 (“alles”) + 乾いたら (“als het droog is”) geeft de voorwaarde, 私のドアのそばに (“bij mijn deur”) geeft de plaats, en 置いてください (“zet alstublieft neer”) geeft het verzoek. De volledige betekenis is: “Zet ze bij mijn deur als alles droog is.”

7. この片付けを手伝ってくれて、ありがとうございます。

   Bedankt voor je hulp met deze rommel.

   この

   deze

   片付け

   opruimen; opruimwerk

   手伝ってくれて

   dat je helpt

   ありがとうございます。

   bedankt

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór 片付け om het bedoelde opruimwerk aan te wijzen. Het is een aanwijzend woord dat zelfstandig bijvoorbeeld これ (“dit”) heeft, maar vóór een zelfstandig naamwoord de vorm この gebruikt. Het verandert niet mee met getal of grammaticaal geslacht; Japans heeft hier geen zulke naamwoordelijke overeenstemming. 片付け betekent hier “opruimen” of “opruimwerk”. Het is de nominale vorm van 片付ける (“opruimen, ordenen”): met する kan het ook de uitdrukking 片付けをする vormen, “opruimen”. In deze zin krijgt het de objectmarkeerder を, omdat het opruimwerk het object is van 手伝う. 手伝ってくれて komt van 手伝う (“helpen”). 手伝って is de te-vorm, en くれて komt van くれる (“iets voor de spreker doen”) in een verbindende vorm. Samen geeft dit hier aan dat de aangesprokene de spreker met dit opruimwerk heeft geholpen; くれる legt daarbij het perspectief op het voordeel voor de spreker. De vorm 手伝ってくれて verbindt deze reden of aanleiding met de dankbetuiging. Een herbruikbaar patroon is Vてくれて、ありがとう(ございます): “bedankt dat je V hebt gedaan”. ありがとうございます。 is een beleefde manier om “bedankt” te zeggen. ありがとう is de dankbetuiging; ございます maakt de uitdrukking beleefd. In deze vaste uitdrukking verwijst de beleefdheid naar de manier waarop de dank wordt uitgesproken, niet naar een afzonderlijke hoeveelheid of tijd. Samen vormen この片付けを (“dit opruimwerk”), 手伝ってくれて (“omdat je de spreker ermee hebt geholpen”) en ありがとうございます (“bedankt”) de betekenis: “Bedankt dat je me met dit opruimwerk hebt geholpen.” De Nederlandse vertaling “Bedankt voor je hulp met deze rommel” geeft dezelfde bedoelde dankbetuiging weer, met een natuurlijk andere formulering.

8. そのあと、床が滑らないようにしてください。

   Zorg er daarna gewoon voor dat de vloer niet glad is.

   そのあと

   daarna

   床

   vloer

   滑らない

   niet glad zijn

   ようにしてください

   zorg ervoor dat …

   Uitgebreide uitleg

   そのあと betekent hier “daarna” of “erna”. その verwijst naar iets dat al uit de context bekend is; あと betekent “erna/na afloop”. In deze zin gaat het om de handeling uit de voorafgaande context. Voorbeeld: そのあと、帰りました。 — “Daarna ging ik naar huis.” 床 betekent “vloer”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan bijvoorbeeld met の een relatie uitdrukken: 床の上 — “op de vloer”. 滑らない komt van het werkwoord 滑る (“glijden” of, bij een oppervlak, “glad zijn”). De vorm 滑らない is de ontkennende vorm: “glijdt niet” of “is niet glad”. Hier wordt de toestand van de vloer bedoeld, niet een persoon die niet uitglijdt. 滑る is een intransitief werkwoord: het oppervlak of de persoon wordt als glijdend beschreven zonder een rechtstreeks object. Voorbeeld: この床は滑る。 — “Deze vloer is glad.” ようにしてください is een beleefde instructie met de betekenis “zorg ervoor dat …” of “probeer ervoor te zorgen dat …”. Het patroon V-る／V-ない ようにする drukt uit dat iemand maatregelen neemt om een gewenste toestand of resultaat te bereiken; してください maakt daar een beleefd verzoek van. Hier staat de ontkenning vóór ように: 滑らないようにしてください — “zorg ervoor dat het niet glad is”. Voorbeeld: 忘れないようにしてください。 — “Zorg ervoor dat u het niet vergeet.” Samen betekent そのあと、床が滑らないようにしてください。: “Zorg er daarna voor dat de vloer niet glad is.” そのあと plaatst de gevraagde handeling na de eerdere handeling, 床が markeert de vloer als onderwerp van de gewenste toestand, en 滑らないようにしてください vraagt beleefd om die toestand te bewerkstelligen of te handhaven.