Een fietsband oppompen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 後ろのタイヤの空気がほとんどありません。

   Mijn achterband is bijna leeg.

   後ろの

   achterste; achteraan

   タイヤ

   band

   空気

   lucht

   ほとんど

   bijna

   ありません

   is er niet; ontbreekt

   Uitgebreide uitleg

   後ろの maakt van het volgende zelfstandig naamwoord een bepaling: letterlijk “van achteren” of “achter-”. In deze zin betekent het samen met タイヤ “de achterband”. の verbindt de bepaling met het zelfstandig naamwoord; een vergelijkbaar patroon is 駅の出口 — “de uitgang van het station”. タイヤ betekent hier “band”. Het is een leenwoord en verandert niet van vorm voor enkelvoud of meervoud. De vertaling kiest voor één achterband, maar het Japanse zelfstandig naamwoord zelf markeert dat aantal niet. 空気 betekent “lucht”. In deze context gaat het om lucht in de band, dus om bandenspanning. 空気が markeert 空気 als datgene waarvan de aanwezigheid of hoeveelheid wordt beschreven. Een nuttige combinatie is 空気を入れる — “lucht in de band doen / oppompen”. ほとんど betekent “bijna” of “nagenoeg”. Het staat hier vóór de ontkennende uitdrukking en verzacht die tot “bijna niet”: er is nog maar zeer weinig lucht. Het patroon ほとんどありません betekent dus “er is bijna geen ...”. Bijvoorbeeld: 時間がほとんどありません。 — “Ik heb bijna geen tijd.” ありません is de beleefde ontkenning van あります, de vorm van ある die voor dingen en andere niet-levende zaken wordt gebruikt. ある betekent “er zijn / aanwezig zijn”; ありません betekent “er is niet / ontbreekt”. Door ほとんど ervoor te zetten wordt het hier geen absoluut “helemaal niet”, maar “bijna niet”. Voor personen gebruikt het Japans in plaats daarvan de reeks いる / いません. Samen vormen 後ろのタイヤ en 空気がほとんどありません de betekenis: “In de achterband zit bijna geen lucht.” De vaste Nederlandse vertaling geeft dat natuurlijk weer als “Mijn achterband is bijna leeg.” De volgende context over een leenbare pomp past bij deze betekenis, maar verandert de grammaticale inhoud van deze zin niet.

2. 借りられるポンプがあります。

   Ik heb een pomp die je kunt lenen.

   借りられる

   kan lenen; te leen zijn

   ポンプ

   pomp

   あります

   er is; er zijn

   Uitgebreide uitleg

   借りられる betekent hier dat iemand de pomp kan lenen. De basisvorm is 借りる (lenen); 借りられる is de mogelijke vorm daarvan: “kunnen lenen”. In het Japans staat deze vorm vóór het zelfstandig naamwoord dat hij beschrijft. Bijvoorbeeld: この本は借りられる。 — “Je kunt dit boek lenen.” ポンプ betekent “pomp”. Het is een leenwoord en verandert hier niet van vorm. In deze context gaat het, samen met de context over een bijna lege band, om een pomp om lucht in de band te doen. あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of beschikbaar zijn van een niet-levend ding. Hier betekent het dat er zo’n pomp beschikbaar is. Japans gebruikt daarvoor letterlijk een bestaansconstructie; in het Nederlands wordt dat in deze context natuurlijk weergegeven als “ik heb een pomp”. Samen vormen 借りられるポンプ en あります de betekenis: “Er is een pomp die je kunt lenen.” De vaste vertaling maakt de natuurlijke Nederlandse formulering daarvan: “Ik heb een pomp die je kunt lenen.” 借りられる staat vóór ポンプ en beschrijft dus welk soort pomp bedoeld is; あります zegt vervolgens dat die pomp er is of beschikbaar is.

3. 先に空気が漏れていないか確認したほうがいいですか。

   Moet ik eerst controleren of er een lek is?

   先に

   eerst

   空気

   lucht

   漏れていないか

   of er lucht lekt

   確認したほうがいいですか

   moet ik controleren?

   Uitgebreide uitleg

   先に betekent hier “eerst” of “vooraf”: deze handeling komt vóór een volgende handeling. Een bruikbaar patroon is 先に + handeling, bijvoorbeeld 先に見てください。 — “Kijk eerst.” 空気 betekent “lucht”. In deze context gaat het om de lucht in de band; die lezing wordt ondersteund door de context met een pomp en een band. Het zelfstandig naamwoord krijgt zelf geen tijds- of beleefdheidsverbuiging. 漏れていないか drukt in deze zin uit dat je controleert of er lucht lekt, dus of er een lek is. De vorm 漏れる is de basisvorm en betekent “lekken” of “naar buiten lekken”. 漏れている beschrijft een voortdurende toestand, en 漏れていない is daarvan de ontkenning. In een controleformulering als 漏れていないか確認する wordt met de negatieve vraagvorm nagegaan of er geen lekkage is; in de gegeven vertaling is de praktische strekking weergegeven als controleren of er een lek is. Het afsluitende か markeert de gecontroleerde vraaginhoud. 確認したほうがいいですか gebruikt het patroon werkwoord in de た-vorm + ほうがいい om te vragen of een handeling beter of verstandiger is. 確認した is de た-vorm van 確認する (“controleren”, “nagaan”). したほうがいい betekent “het is beter om te doen”; met ですか wordt dit beleefd als vraag geformuleerd. Hier vraagt de spreker of die persoon dit moet controleren. Samen vormt de zin 先に (“eerst”) + 空気が漏れていないか (“of er lucht lekt”) + 確認したほうがいいですか (“moet ik controleren?”). De volledige betekenis is: “Moet ik eerst controleren of er een lek is?” De formulering is beleefd en vraagt om advies.

4. 空気を入れる前に、タイヤの側面を見てください。

   Kijk langs de zijkant van de band voordat je lucht toevoegt.

   空気

   lucht

   入れる

   toevoegen; erin doen

   前に

   voordat; eerder dan

   タイヤ

   band

   側面

   zijkant

   見てください

   kijk alstublieft; bekijk het

   Uitgebreide uitleg

   空気 betekent hier “lucht”. Het is een zelfstandig naamwoord. In combinatie met 空気を入れる krijgt het de rol van wat je ergens in doet: “lucht toevoegen/inbrengen”, in deze context dus lucht in een band pompen. Voorbeeld: 空気を入れます。 — “Ik voeg lucht toe / Ik pomp lucht in.” 入れる is de woordenboekvorm en betekent “erin doen” of “toevoegen”. Het is een overgankelijk werkwoord: het object krijgt de partikel を, zoals in 空気を入れる. In 入れる前に staat deze niet-verleden, gewone vorm vóór 前に; de beleefde vorm van hetzelfde werkwoord is 入れます, niet 入れる. Een nuttig contrast is 入る “erin gaan”: 入れる betekent dat iemand of iets iets naar binnen brengt, terwijl 入る betekent dat iets zelf naar binnen gaat. 前に betekent “voordat” wanneer het na een werkwoord in de woordenboekvorm staat: V-る前に = “voordat je V”. Hier is 入れる前に dus “voordat je lucht toevoegt”. 前 kan ook letterlijk “voor” of “voorkant” betekenen, maar in deze constructie drukt het tijdsvolgorde uit. タイヤ betekent “band”, hier de band waar lucht aan wordt toegevoegd. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: タイヤを交換します。 — “Ik vervang de band.” 側面 betekent “zijkant” of “zijoppervlak”. Het is een zelfstandig naamwoord en verwijst hier naar het zijgedeelte van de band. In タイヤの側面 verbindt の twee zelfstandige naamwoorden: het eerste geeft aan waarvan het tweede deel is, dus “de zijkant van de band”. Voorbeeld: 箱の側面を見ます。 — “Ik kijk naar de zijkant van de doos.” 見てください is een beleefd verzoek. 見て is de te-vorm van 見る “kijken/bekijken”, en ください voegt het verzoek “alstublieft” toe. Het patroon V-てください betekent “doe alstublieft V”. Het onderwerp van 見る wordt in deze zin niet expliciet genoemd; de vertaling maakt duidelijk dat de aangesprokene moet kijken. Voorbeeld: ここを見てください。 — “Kijk alstublieft hier.” De delen worden als volgt samengevoegd: 空気を入れる前に betekent “voordat je lucht toevoegt”, en タイヤの側面を見てください betekent “kijk alstublieft naar de zijkant van de band”. De hele uiting is daarom: “Kijk langs de zijkant van de band voordat je lucht toevoegt.”

5. どうやって取り付けるか見せてもらえますか。

   Kun je laten zien hoe ik hem moet aansluiten?

   どうやって

   hoe

   取り付ける

   bevestigen; aansluiten

   見せてもらえますか

   kun je me laten zien?

   Uitgebreide uitleg

   どうやって vraagt naar de manier waarop iets gebeurt: “hoe?” of “op welke manier?”. Het verwijst hier naar de werkwijze van het aansluiten, niet naar een persoon of een plaats. Een bruikbaar patroon is どうやって + werkwoord: どうやって使いますか。 = “Hoe gebruik je het?” 取り付ける betekent hier “aansluiten” of “bevestigen”. Dit is de transitieve vorm: iemand bevestigt of sluit iets aan. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “hem” gaat en dat de spreker vraagt hoe de spreker zelf dat moet doen; het Japanse onderwerp en voorwerp blijven in deze zin onuitgesproken. Vergelijk 取り付く, “vast komen te zitten” of “bevestigd raken”, waarbij het ding zelf als onderwerp kan optreden. 取り付ける is de woordenboekvorm; in deze bijzin staat hij vóór か. か aan het einde van どうやって取り付けるか maakt van de voorafgaande inhoud een ingebedde vraag: “hoe ik hem moet aansluiten”. De hele ingebedde vraag is het gevraagde dat iemand moet laten zien. 見せてもらえますか is een beleefde vraag met de betekenis “kun je me laten zien?”. 見せる betekent “laten zien”; 見せてもらう drukt uit dat de spreker de gunst ontvangt dat iemand iets laat zien. もらえますか is de beleefde vraagvorm bij もらえる, “kunnen ontvangen/krijgen”. In dit patroon vraagt de spreker dus beleefd of de ander die handeling voor hem of haar wil doen. Een vergelijkbaar voorbeeld is 説明してもらえますか。 = “Kun je het voor me uitleggen?” Samen vormt どうやって取り付けるか de inhoud die met 見せてもらえますか wordt gecombineerd: “Kun je me laten zien hoe ik hem moet aansluiten?” De Japanse zin laat het onderwerp van 取り付ける weg; de Nederlandse vertaling maakt dat onderwerp expliciet als “ik”. De beleefde vorm maakt de vraag geschikt voor een verzoek om demonstratie.

6. この部分をバルブに押し当てて、ゆっくりポンプを動かしてください。

   Druk dit deel op het ventiel en pomp langzaam.

   この部分

   dit deel

   バルブ

   ventiel

   押し当てて

   tegen iets drukken

   ゆっくり

   langzaam

   ポンプ

   pomp

   動かしてください

   bedien alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   この部分 betekent hier “dit deel”. この is een aanwijzend woord voor iets dat als nabij of als het relevante “dit” wordt gepresenteerd; 部分 betekent “deel” of “gedeelte”. Samen vormt dit een zelfstandig naamwoordelijk geheel. In この部分を markeert を het directe object: dit deel is wat tegen het ventiel wordt gedrukt. Voorbeeld: この部分を持ってください。 — “Houd dit deel alstublieft vast.” バルブ is het zelfstandig naamwoord voor “ventiel”. De uitgang に geeft hier het doel- of contactpunt aan: het deel wordt tegen het ventiel gedrukt. バルブに betekent dus niet dat het ventiel degene is die handelt, maar dat het de plaats is waartegen de handeling wordt gericht. 押し当てて komt van 押し当てる, “tegen iets aandrukken” of “ergens tegenaan drukken”. De vorm 押し当てて is de て-vorm. Hier verbindt die de eerste handeling met de daaropvolgende instructie: druk het deel tegen het ventiel en voer daarna de volgende handeling uit. Dit is specifieker dan 押す (“duwen”): 押し当てる benadrukt dat iets tegen een oppervlak of voorwerp wordt geplaatst en aangedrukt. Voorbeeld: 布を傷に押し当ててください。 — “Druk de doek tegen de wond.” ゆっくり is een bijwoord en betekent hier “langzaam”. Het beschrijft de manier waarop de pomp bediend moet worden. Het kan ook “rustig” betekenen wanneer de context een rustige uitvoering bedoelt, maar in deze instructie gaat het om een laag tempo. ポンプ betekent “pomp”. In ポンプを markeert を de pomp als het directe object van 動かしてください: de pomp is het apparaat dat bediend moet worden. Voorbeeld: ポンプを使います。 — “Ik gebruik een pomp.” 動かしてください komt van het transitieve werkwoord 動かす, “iets bewegen” of “iets laten werken”. De vorm 動かして is de て-vorm, gevolgd door ください; samen geeft 〜てください een beleefd verzoek of een instructie: “doe alstublieft …”. In deze context betekent 動かす niet simpelweg dat iemand zelf beweegt, maar dat de gebruiker de pomp bedient. Voorbeeld: レバーを動かしてください。 — “Beweeg de hendel alstublieft.” De zin bouwt de instructie als volgt op: この部分を geeft aan welk deel moet worden gebruikt, バルブに押し当てて zegt dat dit deel tegen het ventiel moet worden aangedrukt, en ゆっくりポンプを動かしてください vraagt vervolgens om de pomp langzaam te bedienen. Samen betekent de zin: “Druk dit deel op het ventiel en pomp langzaam.”

7. 今はタイヤが十分に硬く感じます。

   De band voelt nu stevig genoeg aan.

   今は

   nu

   タイヤ

   band

   十分に

   voldoende

   硬く

   stevig

   感じます

   voelt aan

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier “nu”. 今 betekent “nu”; は markeert dit als thema, ongeveer “wat nu betreft”. Het is niet op zichzelf een bewering dat het tijdstip permanent of exact is. Voorbeeld: 今は忙しいです。 — “Nu ben ik bezig.” タイヤ is het zelfstandig naamwoord “band”. Het is een leenwoord dat in het Japans in katakana wordt geschreven. Voorbeeld: タイヤを見ます。 — “Ik bekijk de band.” 十分に betekent hier “voldoende” of “genoeg”. Dit bijwoord geeft de mate van 硬く aan: de stevigheid is voldoende. 十分 kan ook in andere grammaticale functies voorkomen; met に staat het hier bijwoordelijk. Voorbeeld: 水を十分に飲みます。 — “Ik drink voldoende water.” 硬く is de bijwoordelijke vorm van het i-adjectief 硬い (“hard”, “stevig”). Deze vorm verbindt de eigenschap met 感じます: iets voelt op die manier aan. De ontkennende vorm van het adjectief is 硬くない (“niet hard”); dat is niet de ontkenning van 感じる. Voorbeeld: この枕は硬く感じます。 — “Dit kussen voelt hard aan.” 感じます is de beleefde niet-verleden vorm van 感じる, “voelen” of “aanvoelen”. Hier beschrijft het een waarneming: de band voelt voldoende stevig aan. De gewone vorm is 感じる en de beleefde verleden vorm is 感じました (“voelde aan” / “heeft aangevoeld”). Voorbeeld: 少し重く感じます。 — “Het voelt een beetje zwaar aan.” Samen vormen de delen 今は (“nu”), タイヤが (“de band” als onderwerp van 感じます), 十分に硬く (“voldoende stevig”) en 感じます (“voelt aan”). De volledige betekenis is: “De band voelt nu stevig genoeg aan.”

8. 終わったらポンプを返してください。

   Breng de pomp terug als je klaar bent.

   終わったら

   als je klaar bent

   ポンプ

   pomp

   返してください

   breng terug

   Uitgebreide uitleg

   終わったら betekent hier “als je klaar bent”. Het is de vorm 終わる (“eindigen, klaar zijn”) + -たら, waarmee je een voorwaarde of tijdsmoment uitdrukt: “als/wanneer …”. In deze zin wordt de persoon die klaar is niet expliciet genoemd; de vertaling maakt duidelijk dat het om de aangesprokene gaat. Voorbeeld: 仕事が終わったら、帰ります。 — “Als het werk klaar is, ga ik naar huis.” ポンプ is een zelfstandig naamwoord en betekent “pomp”. Het is een leenwoord dat in het Japans in katakana wordt geschreven. In deze zin is het de zaak die teruggebracht moet worden. 返してください betekent “breng terug” of beleefder “breng alstublieft terug”. De basisvorm is 返す (“terugbrengen, teruggeven”). De vorm 返して is de て-vorm; met ください vormt die een beleefd verzoek: 返してください = “breng alstublieft terug”. Dit is geen bevel over wie de pomp bezit, maar een verzoek aan de aangesprokene om de handeling uit te voeren. Voorbeeld: 本を返してください。 — “Breng het boek alstublieft terug.” Samen staat eerst de voorwaarde of het tijdsmoment 終わったら (“als je klaar bent”), daarna het object ポンプ (“de pomp”) en vervolgens het beleefde verzoek 返してください (“breng terug”). De volledige betekenis is dus: “Breng de pomp terug als je klaar bent.”