Voorbereiden op zware regen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 天気予報では、もうすぐ大雨が降り始めるそうです。

   De weersvoorspelling zegt dat het binnenkort hard gaat regenen.

   天気予報

   weersvoorspelling

   では

   markering van een kader

   もうすぐ

   binnenkort

   大雨

   hevige regen

   降り始める

   beginnen te vallen

   そうです

   naar het schijnt

   Uitgebreide uitleg

   天気予報 betekent hier “weersvoorspelling”. Het is een zelfstandig naamwoord: 天気 betekent “weer” en 予報 “voorspelling”. Voorbeeld: 天気予報を見ます。 — “Ik kijk naar de weersvoorspelling.” では bestaat hier uit de partikels で en は. Samen markeren ze 天気予報 als het kader of de bron waarbinnen de mededeling geldt; 天気予報では betekent dus “volgens de weersvoorspelling”. は markeert hier een onderwerp of kader van bespreking, niet noodzakelijk een grammaticaal onderwerp. De combinatie では kan in andere contexten ook een andere functie hebben, bijvoorbeeld in een overgang met de betekenis “dan”. もうすぐ betekent “binnenkort” of “het duurt niet lang meer”. Hier verwijst het naar een gebeurtenis die kort na het spreekmoment wordt verwacht. Voorbeeld: もうすぐ電車が来ます。 — “De trein komt binnenkort.” 大雨 betekent “hevige regen”. 大 betekent hier “groot” in de zin van sterk of aanzienlijk, en 雨 betekent “regen”. In 大雨が降り始める is 大雨 het onderwerp van de gebeurtenis; が markeert dat onderwerp. Voorbeeld: 大雨が降っています。 — “Het regent hevig.” 降り始める betekent bij regen “beginnen te regenen”; letterlijk bevat het ook het idee van beginnen te vallen. De vorm bestaat uit 降り, de verbindingsvorm van 降る (“vallen; regenen”), en 始める (“beginnen”). Het patroon is werkwoordsvorm + 始める, bijvoorbeeld 話し始める — “beginnen te praten”. 降り始める is hier de niet-verleden vorm, omdat het verwachte begin van de regen wordt genoemd. そうです volgt hier op de gewone niet-verleden vorm 降り始める en geeft informatie weer die van een bron afkomstig is. In deze context is “naar verwachting” of “naar het schijnt” passend, omdat de bron de weersvoorspelling is. Het patroon is gewone vorm + そうです voor meegedeelde informatie. Dat verschilt van een andere そうです-constructie die een onmiddellijke indruk of verwachting van de spreker uitdrukt. Samen vormt もうすぐ大雨が降り始める de betekenis “binnenkort begint het hevig te regenen”, natuurlijk vertaald als “binnenkort gaat het hard regenen”. De volledige structuur 天気予報では、もうすぐ大雨が降り始めるそうです。 betekent: “Volgens de weersvoorspelling gaat het binnenkort hard regenen.”

2. では、今日は防水の靴を履いてください。

   Draag dan vandaag waterdichte schoenen.

   では

   dan

   今日は

   vandaag

   防水

   waterdicht

   靴

   schoenen

   履いてください

   draag alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   では betekent hier “dan” en sluit aan bij de voorafgaande situatie: als het binnenkort hard gaat regenen, volgt nu een advies. Het kan ook als overgang aan het begin van een zin worden gebruikt. In deze zin is het geen deel van de naam van een voorwerp. 今日は bestaat uit 今日 (“vandaag”) en het themapartikel は. Het markeert vandaag als het tijdskader van het advies. 今日 betekent op zichzelf “vandaag”; zonder は kan het bijvoorbeeld direct als tijdsbepaling worden gebruikt. 防水 betekent hier “waterdicht” en staat vóór 靴 in de verbinding 防水の靴. 防水 is een zelfstandig naamwoord dat met の een kenmerkrelatie uitdrukt: natuurlijk vertaald als “waterdichte schoenen”. Het is dus 防水 dat het kenmerk geeft, niet 靴. 靴 betekent “schoen” of, zoals hier in het Nederlands natuurlijker, “schoenen”. Het Japanse woord markeert hier geen enkelvoud-meervoudonderscheiding. De Nederlandse meervoudsvertaling komt uit de vaste vertaling; het Japanse woord zelf noemt geen afzonderlijk aantal. 履いてください is een beleefd verzoek. De basisvorm is 履く, “schoenen aan de voeten doen” of “dragen”. De vorm 履いて is de te-vorm van 履く; met ください vormt die het verzoekspatroon [te-vorm] + ください = “doe alstublieft … aan” of “draag alstublieft …”. Voor schoenen en andere kledingstukken die aan het onderlichaam worden gedragen gebruikt Japans 履く. 着る wordt daarentegen vooral voor kleding aan het bovenlichaam gebruikt; het is dus niet het algemene werkwoord voor elk kledingstuk. Voorbeeld: 靴を履いてください。 — “Doe alstublieft uw schoenen aan.” Samen betekent では、今日は防水の靴を履いてください。: “Draag dan vandaag waterdichte schoenen.” では verbindt de zin met de situatie, 今日は bepaalt wanneer het advies geldt, 防水の靴 benoemt wat voor schoenen bedoeld zijn, en 履いてください geeft het beleefde verzoek. De formulering is geschikt als directe, beleefde instructie.

3. 駅の近くには、いつも水たまりがあります。

   Bij het station zijn altijd plassen.

   駅

   station

   近く

   nabijheid; buurt

   いつも

   altijd

   水たまり

   plas

   あります

   er is/zijn aanwezig

   Uitgebreide uitleg

   駅 betekent hier ‘station’. Het zelfstandig naamwoord kan in andere zinnen met の een relatie aangeven, bijvoorbeeld 駅の出口 = ‘de uitgang van het station’. In deze zin staat het in 駅の近く: de buurt of nabijheid van het station. 近く betekent ‘in de buurt’ of ‘nabijheid’. Hier werkt het als een zelfstandig naamwoord: 駅の近く betekent letterlijk ‘de nabijheid van het station’. Het patroon Xの近く is herbruikbaar voor ‘in de buurt van X’; bijvoorbeeld 学校の近く = ‘in de buurt van de school’. には bestaat hier uit de plaatsmarkeerder に en het topic-/contrastpartikel は. Samen kaderen ze de plaats als ‘wat de ... betreft’ of natuurlijker ‘bij/in de buurt van ...’. In deze aanwezigheidsconstructie markeert に de plaats waar iets aanwezig is; は maakt die plaats het gespreksonderwerp. Het is niet nodig om は als een apart Nederlands woord te vertalen. いつも betekent hier ‘altijd’ en geeft aan dat de situatie telkens of gewoonlijk geldt. Het zegt in deze zin iets over de aanwezigheid van de plassen, niet over een specifieke handeling. 水たまり is een zelfstandig naamwoord voor een ‘plas’, dus water dat op de grond is blijven staan. Het meervoud wordt in het Japans niet verplicht met een aparte uitgang gemarkeerd. De vaste Nederlandse vertaling gebruikt daarom ‘plassen’, maar de Japanse vorm kan afhankelijk van de context zowel één als meer plassen aanduiden. あります is de beleefde vorm van ある, ‘aanwezig zijn’ of ‘er zijn’, voor niet-levende dingen en andere zaken die niet als levende wezens worden behandeld. De vorm staat hier in de niet-verleden tijd; de beleefdheid zit in ます. Voor levende wezens wordt doorgaans います gebruikt, bijvoorbeeld 駅に人がいます = ‘Er zijn mensen op het station’. De keuze tussen あります en います hangt dus niet alleen van de plaats af, maar ook van wat er aanwezig is. Samen vormt 駅の近くには het plaatskader ‘bij het station’, いつも ‘altijd’, 水たまり het aanwezige ding en あります de mededeling dat het daar is. De volledige betekenis is daarom: ‘Bij het station zijn altijd plassen.’ De voorafgaande context over waterdichte schoenen past bij deze concrete betekenis, maar verandert de grammaticale opbouw van de zin niet.

4. 遅れのために、余分な時間も必要かもしれません。

   Misschien heb je ook extra tijd nodig door vertragingen.

   遅れ

   vertraging

   のために

   door; vanwege

   余分な

   extra

   時間

   tijd

   も

   ook

   必要

   nodig

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   遅れ betekent hier “vertraging” of, afhankelijk van de context, “vertragingen”. Het is een zelfstandig naamwoord. Japans markeert hier geen enkelvoud of meervoud; de Nederlandse vertaling kiest voor het meervoud zonder dat de Japanse vorm zelf dat aangeeft. のために geeft hier een oorzaak aan: “door” of “vanwege”. Het patroon X のために kan dus betekenen dat iets door X gebeurt. Voorbeeld: 雨のために、試合がありません。 — “Door de regen is er geen wedstrijd.” 余分な betekent “extra”. 余分 is een zelfstandig naamwoord/na-bijvoeglijk woord; vóór een zelfstandig naamwoord gebruikt het de vorm 余分な, zoals in 余分な時間 (“extra tijd”). Het beschrijft hier 時間, niet 遅れ. 時間 betekent “tijd”. In 余分な時間 is dit de tijd die boven op de al veronderstelde tijd nodig is. Voorbeeld: 準備に時間が必要です。 — “Voor de voorbereiding is tijd nodig.” も betekent “ook” en staat na het element waarop het betrekking heeft. Hier volgt het op 余分な時間, dus “ook extra tijd”: naast wat al nodig is, is er volgens deze zin eveneens extra tijd nodig. 必要 drukt uit dat iets nodig of noodzakelijk is. In 必要です kan het als het ware als een zelfstandig predicaat functioneren; het is niet het werkwoord “nodig hebben” met een aparte Japanse vorm. Het patroon N が必要です betekent “N is nodig”. In deze zin is 余分な時間も het onderwerp van dat predicaat. かもしれません voegt onzekerheid toe: “misschien” of “het kan zijn dat”. Het komt na het volledige predicaat 必要 en maakt de uitspraak beleefd. Vergelijk 必要です — “het is nodig” — met 必要かもしれません — “het is misschien nodig”. Samen vormt 遅れのために de oorzaak “door vertraging(en)”, 余分な時間も het onderwerp “ook extra tijd”, en 必要かもしれません de onzekere mededeling “is misschien nodig”. De hele vaste zin betekent daarom: “Misschien heb je ook extra tijd nodig door vertragingen.” Het Japanse onderwerp van “heb je nodig” wordt niet afzonderlijk uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt de bedoelde aangesprokene expliciet.

5. ノートパソコンを防水ケースに入れたほうがいいですか。

   Moet ik mijn laptop in een waterdichte hoes doen?

   ノートパソコン

   laptop

   防水ケース

   waterdichte hoes

   入れたほうがいいですか

   is het beter om het erin te doen?

   Uitgebreide uitleg

   ノートパソコン betekent hier ‘laptop’. Dit is een zelfstandig naamwoord; het kan als object met を worden gebruikt. Voorbeeld: ノートパソコンを使います。— ‘Ik gebruik een laptop.’ 防水ケース betekent ‘waterdichte hoes’. Het is een samenstelling van 防水 (‘waterdicht’) en ケース (‘hoes/case’). 防水 beschrijft dus het type hoes; het betekent hier niet dat de laptop zelf waterdicht is. 入れたほうがいいですか is een beleefde vraag naar wat de voorkeur heeft: ‘is het beter om [het] erin te doen?’ Het werkwoord 入れる betekent ‘erin doen’ of ‘in iets plaatsen’. De vorm 入れた is hier de verleden vorm die vóór ほうがいい staat; in dit adviespatroon verwijst de hele vorm niet noodzakelijk naar een handeling die al gebeurd is. Het patroon is: werkwoord in de verleden vorm + ほうがいいです = ‘het is beter om …’; met ですか wordt het een vraag. Voorbeeld: 早く寝たほうがいいです。— ‘Je kunt beter vroeg gaan slapen.’ In de volledige zin markeert を het object: ノートパソコンを (‘de laptop’), en 防水ケースに geeft de plaats of bestemming aan: ‘in een waterdichte hoes’. Samen met 入れたほうがいいですか ontstaat de betekenis: ‘Moet ik mijn laptop in een waterdichte hoes doen?’ De vraag vraagt dus om advies over deze handeling.

6. 濡れないように、バッグの中に入れておいてください。

   Houd hem in je tas, waar hij droog blijft.

   濡れないように

   zodat het niet nat wordt

   バッグ

   tas

   中

   binnenkant; binnen

   入れて

   erin doen; plaatsen

   おいてください

   laat het daar; houd het daar

   Uitgebreide uitleg

   濡れないように betekent hier dat men voorkomt dat het bedoelde voorwerp nat wordt. 濡れない is de negatieve vorm van 濡れる (“nat worden”): 濡れる → 濡れない. In deze constructie drukt ように een doel of voorzorg uit: “zodat het niet nat wordt” of “om te voorkomen dat het nat wordt”. Voorbeeld: 忘れないように、メモします。 — “Ik maak een notitie zodat ik het niet vergeet.” バッグ betekent “tas”. Het is een zelfstandig naamwoord en wordt hier met の verbonden aan 中: バッグの中 betekent “de binnenkant van de tas” of natuurlijker “in de tas”. 中 betekent hier “binnenkant” of “binnen”. Het partikel に markeert de plaats waar iets naartoe wordt gebracht. バッグの中に betekent dus “in de tas”. 入れて is de て-vorm van het overgankelijke werkwoord 入れる, “iets ergens in doen” of “iets plaatsen”. De て-vorm verbindt dit werkwoord met het daaropvolgende おいてください. Vergelijk het met het onovergankelijke 入る, “ergens binnengaan” of “erin gaan”: 荷物をバッグに入れる — “Ik doe de bagage in de tas”; 荷物がバッグに入る — “De bagage gaat in de tas.” おいてください bestaat hier uit de て-vorm plus おく en de beleefde verzoeksvorm ください. Na een ander werkwoord betekent Vておく dat men iets vooraf doet en het daarna zo laat, of het in die toestand houdt. 入れておいてください betekent daarom niet alleen “doe het erin”, maar “doe het erin en laat het daar zitten” of “houd het daar”. In deze zin is het een beleefd verzoek. Het zelfstandige werkwoord 置く kan ook “neerzetten” betekenen, maar in deze combinatie is おく een hulpwerkwoord met de betekenis van vooraf regelen of laten staan. De volgorde is: eerst het doel 濡れないように (“zodat het niet nat wordt”), daarna de bestemming バッグの中に (“in de tas”), vervolgens de handeling 入れて (“erin doen”), en ten slotte het verzoek om het resultaat zo te laten おいてください. Samen betekent de volledige zin: “Houd het in je tas, zodat het niet nat wordt.”

7. では、いつもより早く出たほうがいいですね。

   Dan moet ik eerder dan normaal vertrekken.

   では

   dan; nu dan

   いつもより

   dan normaal

   早く

   vroeger; eerder

   出たほうがいい

   beter vertrekken

   ですね

   nietwaar?; hè?

   Uitgebreide uitleg

   では opent hier een gevolgtrekking of overgang: “dan” of “in dat geval”. Het verwijst naar de voorafgaande situatie, zonder zelf een persoon of handeling te benoemen. Een vergelijkbare overgang is それでは, iets explicieter als “welnu, dan”. いつもより betekent “vergeleken met gewoonlijk” of “dan normaal”. より markeert hier het vergelijkingspunt; het zegt niet op zichzelf hoeveel eerder. Een bruikbaar patroon is AはBより大きい — “A is groter dan B”. 早く is de bijwoordelijke vorm van 早い, “vroeg” of “snel”, en betekent hier “eerder”. De vorm 早く beschrijft dus hoe het vertrekken gebeurt. In deze vergelijking staat 早く tegenover いつもより: eerder dan gewoonlijk. 早い is de basisvorm; 早く kan ook buiten deze constructie “vroeg/snel” betekenen, afhankelijk van de context. 出たほうがいい is een vaste aanbevelingsconstructie met 出る, “vertrekken” of “naar buiten gaan”. 出た is de verleden vorm van 出る, maar in V-たほうがいい verwijst die vorm niet noodzakelijk naar het verleden: de hele constructie betekent “het is beter om V te doen” of “je kunt beter V doen”. Hier is 出たほうがいい dus “beter vertrekken”. Bijvoorbeeld: 早く寝たほうがいい。 — “Je kunt beter vroeg gaan slapen.” De keuze voor 出る betekent hier vertrekken; het voorafgaande 早く bepaalt dat dit eerder dan gewoonlijk moet gebeuren. ですね bestaat uit です en de zinseindpartikel ね. Samen maakt het de uitspraak zachter en presenteert het haar als een conclusie of iets waar de gesprekspartner zich in kan herkennen: “inderdaad”, “hè?” of “nietwaar?”. Het verandert de aanbeveling zelf niet in een harde opdracht. Samen betekent では “dan”, いつもより早く “eerder dan normaal”, en 出たほうがいい “beter vertrekken”. ですね voegt de bevestigende, overleggende toon toe. De volledige betekenis is daarom: “Dan moet ik eerder dan normaal vertrekken.”

8. そのほうが、移動のストレスが少なくなるはずです。

   Dan wordt de reis minder stressvol.

   そのほうが

   die manier/optie

   移動

   verplaatsing; reis

   ストレス

   stress

   少なくなる

   minder worden

   はずです

   naar verwachting

   Uitgebreide uitleg

   そのほうが verwijst hier naar de eerder genoemde keuze of manier en betekent ongeveer “die manier/optie”. ほう betekent letterlijk “kant” of “richting” en wordt ook gebruikt om een manier of optie aan te duiden. が markeert dit geheel als het onderwerp van de daaropvolgende verandering; het woord zelf betekent dus niet al “is beter”. 移動 betekent hier “verplaatsing” of “reizen”. Het is een zelfstandig naamwoord en komt ook voor in samenstellingen, bijvoorbeeld 移動時間 (“reistijd”). In 移動のストレス verbindt の dit zelfstandig naamwoord met ストレス: de stress die met het reizen of verplaatsen samenhangt. ストレス is het leenwoord voor “stress”. Het staat hier als zelfstandig naamwoord vóór が, dat het onderwerp van de verandering markeert. 少なくなる betekent “minder worden” of “afnemen”. 少ない is de basisvorm met de betekenis “weinig”; 少なく is de vorm die vóór なる staat, en なる betekent “worden”. Vergelijk 多くなる (“meer worden”). Het is ストレス dat volgens de zin minder wordt, niet de reis zelf. はずです drukt een verwachting uit op basis van wat bekend is: “naar verwachting” of “zou moeten”. はず is een zelfstandig naamwoord voor een verwachte uitkomst en です maakt de formulering beleefd. Hier gaat het om een verwachte toekomstige verandering, niet om een verandering die al zeker is vastgesteld. Als geheel is de structuur そのほうが、移動のストレスが少なくなるはずです。: “Die manier/optie zal naar verwachting de stress van het reizen verminderen.” Dat past bij de vaste vertaling: “Dan wordt de reis minder stressvol.”