Plannen voor een hete dag | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 今日はとても暑くなりそうです。

   Vandaag wordt het echt heel warm.

   今日

   vandaag

   とても

   heel; erg

   暑く

   heet; warm

   なりそうです

   lijkt te worden

   Uitgebreide uitleg

   今日 betekent hier “vandaag”: de dag waarop de uitspraak wordt gedaan. Het is een zelfstandig tijdswoord en staat in deze zin vooraan als tijdsbepaling. Voorbeeld: 今日は忙しいです。 — “Vandaag ben ik druk.” とても versterkt het daaropvolgende woord en betekent hier “heel” of “erg”. Het zegt niets over een hoeveelheid personen of dingen; het maakt de beschrijving sterker. Voorbeeld: とても寒いです。 — “Het is heel koud.” 暑く is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord 暑い (“heet; warm”) die vóór なる wordt gebruikt. Bij een i-bijvoeglijk naamwoord zoals 暑い vervangt de verbindingsvorm de slot-い door く: 暑い → 暑く. Zo kan de betekenis “heet worden” worden opgebouwd. Voorbeeld: 部屋が暑くなりました。 — “De kamer is warm geworden.” なりそうです bestaat hier uit なり, de verbindingsvorm van なる (“worden”), plus そうです. Deze combinatie geeft aan dat iets op grond van de huidige indruk of tekenen waarschijnlijk zal gebeuren: “lijkt te worden” of “zal waarschijnlijk worden”. De beleefde vorm zit in です. Dit verschilt van 暑そうです, dat direct betekent dat iets er heet uitziet of waarschijnlijk heet is; 暑くなりそうです legt juist de nadruk op de verwachte verandering naar een hete toestand. Voorbeeld: 雨が降りそうです。 — “Het lijkt te gaan regenen.” Samen vormen de delen: 今日 (“vandaag”) + とても (“heel”) + 暑くなる (“heet worden”) + そうです (“lijkt waarschijnlijk”). De volledige betekenis is: “Vandaag wordt het waarschijnlijk heel warm” of natuurlijker in het Nederlands: “Vandaag wordt het echt heel warm.”

2. 一番暑い時間帯は歩かないようにしましょう。

   Laten we tijdens het heetste deel van de dag niet wandelen.

   一番暑い

   het heetst

   時間帯

   tijdstip / periode van de dag

   歩かない

   niet lopen

   ようにしましょう

   laten we ervoor zorgen dat

   Uitgebreide uitleg

   一番暑い betekent hier “het heetst”. 暑い is het basiswoord “heet”; vóór een zelfstandig naamwoord blijft het in deze vorm staan: 暑い時間帯 = “een hete periode”. 一番 maakt er de hoogste graad van: 一番暑い = “het heetst”. Ter vergelijking: 暑い = heet, もっと暑い = heter, 一番暑い = het heetst. 時間帯 betekent een tijdsperiode of een bepaald deel van de dag. Samen met het voorafgaande 一番暑い vormt het 一番暑い時間帯: “het heetste deel van de dag”. Het woord verwijst hier niet naar één exact kloktijdstip, maar naar een periode. 歩かない betekent hier “niet lopen” of “niet wandelen”. Het basiswerkwoord is 歩く (“lopen, wandelen”). De vorm 歩かない is de ontkennende vorm van dit werkwoord: 歩く → 歩かない. In deze zin ontkent de vorm het wandelen zelf; de bredere aanbeveling wordt gevormd door het volgende patroon. ようにしましょう is een bruikbaar patroon voor een gezamenlijke aansporing om iets wel of juist niet te doen. V-ないようにする betekent “ervoor zorgen dat men niet V doet” of “proberen V niet te doen”; しましょう is de beleefde aansporende vorm van する, “laten we doen”. Bijvoorbeeld: 忘れないようにしましょう。 — “Laten we ervoor zorgen dat we het niet vergeten.” De zin bouwt dus op als 一番暑い時間帯 (“het heetste deel van de dag”) + 歩かないようにしましょう (“laten we ervoor zorgen dat we niet wandelen”). Samen betekent hij: “Laten we tijdens het heetste deel van de dag niet wandelen.” De vorm ましょう presenteert dit als een gezamenlijke, beleefde aansporing.

3. 出かける前に日焼け止めを塗ります。

   Ik smeer zonnebrandcrème op voordat we vertrekken.

   出かける

   vertrekken / uitgaan

   前に

   voordat; vóór

   日焼け止め

   zonnebrandcrème

   塗ります

   smeren / aanbrengen

   Uitgebreide uitleg

   出かける betekent hier “vertrekken” of “uitgaan”. Het is de gewone vorm van 出かける; vóór 前に staat juist deze niet-verleden vorm in de patroonconstructie V-る前に = “voordat …”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken. In de vaste Nederlandse vertaling is dat onderwerp bedoeld als “we”. 前に betekent “voordat” wanneer het na een handeling of gebeurtenis staat. In V-る前に komt de handeling vóór 前に: 寝る前に betekent bijvoorbeeld “voordat ik ga slapen”. 前 betekent letterlijk “ervoor/voor”, en に markeert hier het tijdspunt. 日焼け止め is het zelfstandig naamwoord voor “zonnebrandcrème” of “zonnebrandmiddel”. Het bestaat in deze zin als één zelfstandig naamwoord; を na dit woord markeert het directe object van de volgende handeling. Voor een ander product kun je hetzelfde patroon gebruiken, bijvoorbeeld 薬を in “medicijn” als object van een werkwoord. 塗ります betekent hier “smeer aan” of “breng aan”. De woordenboekvorm is 塗る; 塗ります is de beleefde niet-verleden vorm. Het onderwerp van 塗ります is niet apart genoemd. De vorm zegt dus niet op zichzelf wie smeert. In deze zin past het werkwoord bij het object 日焼け止め: zonnebrandcrème wordt op de huid aangebracht. Het partikel を geeft aan wat wordt aangebracht. Samen vormen de delen 出かける前に (“voordat we vertrekken”), 日焼け止めを (“zonnebrandcrème” als object) en 塗ります (“brengen we aan”). De volledige betekenis is daarom: “Ik smeer zonnebrandcrème op voordat we vertrekken.” De Japanse zin laat het onderwerp van beide werkwoorden weg; de vaste vertaling maakt voor deze context de bedoelde deelnemers expliciet. De beleefde vorm 塗ります maakt de formulering geschikt voor een neutrale, beleefde mededeling.

4. できるだけ日陰にいてください。

   Blijf ook zo veel mogelijk in de schaduw.

   できるだけ

   zo veel mogelijk

   日陰

   schaduw

   いてください

   blijf alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   できるだけ betekent hier “zo veel mogelijk”. Het is een herbruikbare beperking bij een handeling of toestand: できるだけ + ... = “... zo veel mogelijk”. Voorbeeld: できるだけ早く来てください。 — “Kom zo snel mogelijk.” 日陰 betekent “schaduw”, meer bepaald een beschaduwde plek. Het woord staat hier als zelfstandig naamwoord; het zegt niet op zichzelf wie of wat zich daar bevindt. In 日陰に geeft に de plaats aan waar iemand of iets is of blijft: “in/op de schaduw”. いてください is de beleefde verzoeksvorm van いる (“zich bevinden; blijven”, gebruikt voor levende wezens). De vorm いて is de te-vorm van いる, gevolgd door ください (“alstublieft”): V-てください = “doe alstublieft V”. Hier betekent het dus “blijf alstublieft” of letterlijker “wees alstublieft aanwezig”. Dit is geen bevel om ergens naartoe te gaan; daarvoor zou een werkwoord van gaan/bewegen nodig zijn. Samen vormen de delen できるだけ 日陰に いてください: “Blijf alstublieft zo veel mogelijk in de schaduw.” De eerdere en volgende context sluit aan bij bescherming tegen zon en hitte, maar de zin zelf drukt vooral een beleefd verzoek uit om in de schaduw te blijven.

5. この暑さでは、すぐ水分不足になるかもしれません。

   In deze hitte kan ik snel uitdrogen.

   この

   deze

   暑さ

   hitte

   では

   in deze omstandigheden

   すぐ

   snel

   水分不足

   vochttekort

   なる

   worden

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   この verwijst naar iets dat de spreker als nabij of als de huidige situatie presenteert. Hier bepaalt het samen met 暑さ welke hitte bedoeld is: “deze hitte”. Het staat vóór het zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is この + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld: この本は面白いです。 — “Dit boek is interessant.” 暑さ betekent hier “hitte” of “warmte”. Het is een zelfstandig naamwoord dat is gevormd uit het bijvoeglijk naamwoord 暑い (“heet”); 暑さ benoemt dus de mate of toestand van hitte. Vergelijk 暑い日 — “een hete dag” — met 暑さ — “de hitte”. では geeft hier de omstandigheid aan: “in deze hitte” of “onder deze omstandigheden”. In deze vorm staat で voor de situatie waarin iets gebeurt, en は markeert die situatie als onderwerp of kader van de uitspraak. Preciezer gezegd markeert は hier de situatie als onderwerp of kader, niet als grammaticaal onderwerp van なる. Het patroon Nでは kan daarom een voorwaarde of context benadrukken, bijvoorbeeld: この天気では、出かけません。 — “Met dit weer ga ik niet naar buiten.” すぐ betekent hier “snel” of “al gauw”: het bedoelde gevolg kan kort daarna optreden. Het kan ook “meteen” betekenen, afhankelijk van de context, maar in deze zin ligt de nadruk op het snel ontstaan van het vochttekort. Voorbeeld: すぐ帰ります。 — “Ik kom meteen terug.” 水分不足 is een zelfstandig naamwoord en betekent “vochttekort” of letterlijk “tekort aan vocht”. 水分 is “vocht” en 不足 is “tekort”; samen vormen ze één vaste samenstelling voor een onvoldoende hoeveelheid vocht in het lichaam of een andere context. In deze zin gaat het, volgens de vertaling en de context over water drinken, om uitdroging. なる betekent “worden” of “in een toestand komen”. Het volgt hier op 水分不足 en geeft aan dat iemand in de toestand van vochttekort raakt: 水分不足になる — “een vochttekort krijgen” of “uitdrogen”. De vorm なる is de woordenboekvorm; in beleefde tegenwoordige stijl wordt bijvoorbeeld なります gebruikt. Voorbeeld: 冬になる。 — “Het wordt winter.” かもしれません drukt mogelijkheid uit in beleefde stijl: “misschien” of “het kan zijn dat”. Het maakt de uitspraak niet stellig. Het patroon werkwoord + かもしれません betekent dat de genoemde gebeurtenis mogelijk is, bijvoorbeeld: 明日、雨が降るかもしれません。 — “Morgen kan het misschien regenen.” In deze zin staat なる vóór かもしれません in zijn gewone vorm: なるかもしれません. Samen vormen de delen: この暑さでは — “in deze hitte”, すぐ — “al gauw”, 水分不足になる — “een vochttekort krijgen/uitdrogen”, en かもしれません — “kan misschien”. De volledige betekenis is daarom: “In deze hitte kan ik snel uitdrogen.” De Japanse zin formuleert dat als een mogelijke toestand; het onderwerp van なる wordt in de zin niet afzonderlijk uitgesproken, maar de vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier om de spreker gaat.

6. 水を持って、こまめに飲んでください。

   Neem water mee en drink vaak.

   水

   water

   持って

   meenemen

   こまめに

   regelmatig, vaak

   飲んでください

   drink alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   水 betekent hier “water” en is het voorwerp bij 持って: water meenemen. Het woord staat vaak met を als objectmarkering, zoals in 水を飲む (“water drinken”). Voorbeeld: 水を買います。 — “Ik koop water.” 持って komt van het werkwoord 持つ (“vasthouden; bij zich hebben; meenemen”). 持って is de て-vorm. Hier verbindt die vorm het meenemen met de daaropvolgende handeling; de vertaling maakt daarvan “neem water mee en …”. Voorbeeld: 傘を持って行きます。 — “Ik neem een paraplu mee.” こまめに is een bijwoord met de betekenis “regelmatig” of “vaak, met korte tussenpozen”. Het zegt hoe vaak of met welke regelmaat er gedronken moet worden, niet hoeveel water er gedronken moet worden. Voorbeeld: こまめに休んでください。 — “Neem regelmatig pauze, alstublieft.” 飲んでください bestaat uit 飲んで, de て-vorm van 飲む (“drinken”), plus ください, waarmee een beleefd verzoek wordt gevormd: “drink alstublieft”. 飲んで is hier niet op zichzelf de verleden tijd; samen met ください vraagt de uitdrukking de aangesprokene om de handeling uit te voeren. Voorbeeld: 薬を飲んでください。 — “Neem het medicijn in, alstublieft.” Samen vormen 水を持って en こまめに飲んでください de betekenis: “Neem water mee en drink regelmatig.” Het onderwerp en het object bij 飲んでください worden niet opnieuw uitgesproken. De zin heeft daar dus geen afzonderlijk uitgesproken object; door de voorafgaande vermelding van 水 is “water drinken” een natuurlijke lezing. De beleefde verzoeksvorm past bij een vriendelijke aanwijzing.

7. 涼しくなったら、あとで公園に行きましょう。

   Laten we later naar het park gaan als het koeler is.

   涼しく

   koeler

   なったら

   als het wordt

   あとで

   later

   公園

   park

   行きましょう

   laten we gaan

   Uitgebreide uitleg

   涼しく betekent hier “koeler” en is de bijwoordelijke vorm van het i-adjectief 涼しい (“koel”). De uitgang -く verbindt het adjectief met een werkwoord: 涼しくなる betekent “koeler worden”. Ter vergelijking: 暑い → 暑くなる betekent “warmer worden” in de zin van “heet worden”. なったら komt van なる (“worden”) en bestaat hier uit de verleden vorm なった plus ら. In deze constructie geeft -たら de voorwaarde of het tijdstip aan: “als/wanneer het geworden is”. Samen met 涼しく vormt het 涼しくなったら: “als het koeler wordt”. De vorm drukt hier geen afzonderlijke verleden gebeurtenis uit; ze markeert de voorwaarde voor wat daarna wordt voorgesteld. あとで betekent “later” of “daarna”. Het verwijst hier naar een later moment waarop de voorgestelde activiteit plaatsvindt. Voorbeeld: あとで電話します。 — “Ik bel later.” 公園 is het zelfstandig naamwoord “park”. Het staat vóór に, dat bij 行く de bestemming markeert. De combinatie 公園に行く betekent dus “naar het park gaan”. Voorbeeld: 駅に行きます。 — “Ik ga naar het station.” 行きましょう is de beleefde voorstelvorm van 行く (“gaan”). De vorm -ましょう wordt gebruikt om een gezamenlijk voorstel te doen: “laten we gaan”. Ze drukt hier niet alleen uit dat de spreker zelf zal gaan, maar stelt een gezamenlijke activiteit voor. De zin bouwt zo op: 涼しくなったら (“als het koeler wordt”) + あとで (“later”) + 公園に (“naar het park”) + 行きましょう (“laten we gaan”). Het geheel betekent: “Laten we later naar het park gaan als het koeler is.”

8. そのほうが安全で、過ごしやすいです。

   Dat is veiliger en comfortabeler.

   そのほうが

   dat is beter

   安全で

   veilig en

   過ごしやすい

   comfortabel; gemakkelijk om tijd door te brengen

   Uitgebreide uitleg

   そのほうが betekent hier dat die optie of manier beter is. ほう (方) kan in vergelijkingen verwijzen naar een kant, keuze of handelwijze; その verwijst naar iets dat in de context al bekend is. De partikel が markeert hier wat als beter wordt beoordeeld. Het is dus een bruikbaar patroon: Aのほうがいい = “A is beter” of “de voorkeur gaat uit naar A”. 安全で komt van 安全だ (“veilig zijn”). De vorm で verbindt deze beschrijving met de volgende: “veilig en ...”. Bij een zelfstandig naamwoord of een な-adjectief zoals 安全 wordt だ in zo’n verbinding で. 過ごしやすい betekent dat het gemakkelijk of aangenaam is om tijd door te brengen. Het bestaat uit 過ごす (“tijd doorbrengen”) en 〜やすい (“gemakkelijk om ... te doen”). 過ごしやすい is dus niet simpelweg het losse bijvoeglijk naamwoord “comfortabel”, maar beschrijft dat de omstandigheden het doorbrengen van tijd aangenaam maken. Het patroon werkwoordstam + やすい is herbruikbaar, bijvoorbeeld 読みやすい = “gemakkelijk te lezen”. Het tegenovergestelde patroon is 〜にくい, “moeilijk om ... te doen”. Samen betekent そのほうが安全で、過ごしやすいです。: “Dat is veiliger en comfortabeler.” そのほうが vergelijkt die optie met een andere mogelijkheid; daarna worden de twee eigenschappen genoemd: ze is veiliger en het is er gemakkelijker of aangenamer om tijd door te brengen. です aan het einde maakt de uitspraak beleefd.