Kleding kiezen voor wisselend weer | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 今週は天気が変わりやすいです。

   Het weer verandert deze week steeds.

   今週

   deze week

   天気

   het weer

   変わりやすい

   verandert gemakkelijk

   です

   beleefde afsluiting

   Uitgebreide uitleg

   今週 betekent hier “deze week”. Het woord 今 betekent “nu” en 週 “week”; samen vormt dit een vaste tijdsaanduiding. Met は wordt 今週 als onderwerp/thema van de zin gemarkeerd: “Wat deze week betreft …”. Bijvoorbeeld: 今週は忙しいです。 — “Deze week ben ik druk.” 天気 betekent “het weer”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan bijvoorbeeld het onderwerp of thema van een zin zijn. In deze zin gaat het specifiek om veranderingen in het weer, zonder dat een bepaald soort weer wordt genoemd. 変わりやすい betekent hier dat het weer gemakkelijk geneigd is te veranderen. De basisvorm van het werkwoord is 変わる (“veranderen”). Voor やすい wordt de stamvorm gebruikt: 変わる → 変わり + やすい → 変わりやすい. やすい maakt zo een patroon dat “gemakkelijk …” of “geneigd om …” betekent. Dezelfde vorm kan ook gemak voor iemand uitdrukken: このペンは書きやすいです。 — “Met deze pen is het gemakkelijk schrijven.” です sluit de zin beleefd af. Het maakt de mededeling beleefd, maar voegt hier geen afzonderlijke handeling toe. Na een beschrijving zoals 変わりやすい geeft het een beleefde mededelende stijl. Samen betekent 今週は “deze week, wat betreft”, 天気が “het weer” en 変わりやすいです “verandert het gemakkelijk / is geneigd te veranderen” in beleefde vorm. De volledige betekenis is: “Het weer verandert deze week steeds.”

2. 重ね着をして、日中に一枚着たり脱いだりできるようにしてください。

   Draag meerdere lagen, zodat je overdag iets aan of uit kunt trekken.

   重ね着をして

   laagjes dragen

   日中

   overdag

   一枚

   één kledingstuk

   着たり脱いだり

   aan- en uittrekken

   できる

   kunnen

   ようにしてください

   zorg ervoor dat het mogelijk is

   Uitgebreide uitleg

   重ね着をして betekent hier “draag meerdere lagen”. 重ね着 is een zelfstandig naamwoord voor het dragen van kleding in lagen; をして gebruikt het werkwoord する in de te-vorm. Die vorm verbindt deze handeling met het daaropvolgende doel: “doe dit en …”. Een vergelijkbaar patroon is 準備をして (“bereid je voor en …”), maar de betekenis van het zelfstandige naamwoord bepaalt de handeling. 日中 betekent “overdag”, dus gedurende het deel van de dag vóór de avond. Het is een tijdsbepaling en zegt op zichzelf niets over een exact tijdstip. 夜 betekent daarentegen “’s nachts” of “de nacht”, afhankelijk van de context. 一枚 betekent hier “één kledingstuk” of, in deze laagjescontext, “één laag”. 枚 is de Japanse telmaat voor dunne, vlakke voorwerpen, waaronder kledingstukken zoals shirts. Het getal 一 is hier wel aanwezig: anders dan een onbepaald artikel drukt 一枚 expliciet één exemplaar uit. In de vertaling is dat natuurlijk weergegeven als “iets”. 着たり脱いだり beschrijft de twee handelingen “aan- en uittrekken”. 着たり komt van 着る (“aantrekken/dragen”) en 脱いだり van 脱ぐ (“uittrekken”). De uitgang -たり wordt gebruikt om handelingen als voorbeelden of onderdelen van een reeks op te sommen; de combinatie AたりBたり betekent hier dat men het ene of het andere kan doen. De vormen zijn dus niet de gewone tegenwoordige vormen van de werkwoorden: 着る wordt 着たり, en 脱ぐ wordt 脱いだり. できる betekent hier “kunnen” of “mogelijk zijn”. In combinatie met de voorafgaande 着たり脱いだり maakt het de betekenis: “aan- en uittrekken kunnen”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgedrukt; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat de aangesprokene dit moet kunnen doen. ようにしてください vraagt iemand ervoor te zorgen dat een gewenste toestand mogelijk wordt: “zorg ervoor dat …” of beleefder “zorg alstublieft dat …”. ように markeert het beoogde resultaat, en してください is de beleefde verzoekvorm van する (“doen”). Dit is iets anders dan een eenvoudig bevel om een handeling direct uit te voeren: de nadruk ligt op het zo regelen dat het genoemde resultaat bereikt kan worden. Samen ontstaat de structuur 重ね着をして、[doel] ようにしてください: “Draag meerdere lagen en zorg ervoor dat [het doel mogelijk is].” Het doel is hier 日中に一枚着たり脱いだりできる — overdag één kledingstuk of laag kunnen aan- of uittrekken. De volledige betekenis is daarom: “Draag meerdere lagen, zodat je overdag iets aan of uit kunt trekken.”

3. 暖かい上着も持って行きましょうか。

   Zal ik ook een warme jas meenemen?

   暖かい

   warm

   上着

   jas; bovenkleding

   も

   ook

   持って行きましょうか

   zal ik meenemen?

   Uitgebreide uitleg

   暖かい betekent hier “warm” en beschrijft 上着. Het is de attributieve vorm van het i-adjectief 暖かい: vóór een zelfstandig naamwoord blijft deze vorm zo staan, bijvoorbeeld 暖かい部屋 = “een warme kamer”. 上着 betekent “jas” of algemener “bovenkleding”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin is het het voorwerp dat meegenomen kan worden. Een voorbeeld is 上着を着ます = “Ik trek een jas aan.” も betekent hier “ook”. Het voegt de jas toe aan iets dat al in de context genoemd is, zonder zelf aan te geven hoeveel jassen er zijn. De combinatie 暖かい上着も betekent dus “ook een warme jas”. 持って行きましょうか is een beleefde vraag met de betekenis “zal ik meenemen?”. 持って行く is de vaste combinatie “meenemen”: 持つ (“vasthouden/meenemen”) staat in de verbindingsvorm 持って vóór 行く (“gaan”). De vorm 行きましょうか gebruikt de beleefde voorstelvorm 〜ましょうか om te vragen of de spreker iets zal doen. Een voorbeeld is 荷物を持って行きましょうか = “Zal ik de bagage meenemen?” Samen vormen 暖かい上着も持って行きましょうか。 de beleefde aanbieding: “Zal ik ook een warme jas meenemen?” De spreker biedt aan die extra kleding mee te nemen.

4. 朝のために一枚持って行ってください。

   Neem er een mee voor de ochtend.

   朝

   ochtend

   のために

   voor; ten behoeve van

   一枚

   één exemplaar

   持って行ってください

   neem mee

   Uitgebreide uitleg

   朝 betekent hier “ochtend”. Het is een zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: 朝です。 — “Het is ochtend.” のために maakt van het voorafgaande doel of bestemming: 朝のために betekent “voor de ochtend” of “met het oog op de ochtend”. の verbindt 朝 met ため, en ために drukt hier het doel uit. Bijvoorbeeld: 旅行のために準備します。 — “Ik bereid me voor op de reis.” 一枚 betekent hier “één exemplaar” met de telvorm voor platte of dunne voorwerpen, en ook voor bepaalde kledingstukken. 一 is “één” en 枚 is de betreffende classifier; samen vormen ze niet zomaar een algemene manier om elk soort voorwerp te tellen. In de vertaling wordt dit natuurlijk weergegeven als er een, omdat het getelde voorwerp uit de context bekend is. 持って行ってください is een beleefd verzoek: “neem mee”. De basisvorm van de constructie is 持って行く, letterlijk “meenemen” in de zin van iets naar een andere plaats brengen. 持つ (“vasthouden; hebben”) krijgt hier de vorm 持って, die met 行く een samengestelde werkwoordconstructie vormt. 行ってください bestaat uit de te-vorm 行って plus ください; dat patroon maakt een beleefd verzoek. Bijvoorbeeld: これを持って行ってください。 — “Neem dit mee.” Samen bestaat de zin uit 朝のために (“voor de ochtend”), 一枚 (“één exemplaar”) en het verzoek 持って行ってください (“neem mee”). De volledige betekenis is dus: “Neem er één mee voor de ochtend.” De zin specificeert niet in het Japans welk zelfstandig naamwoord met 一枚 wordt geteld; de vaste vertaling maakt wel duidelijk dat het om een al bekende zaak gaat.

5. 暖かくなったら、あとでその上着を持ち歩いてください。

   Neem hem later mee als het warmer wordt.

   暖かく

   warmer

   なったら

   als het wordt

   あとで

   later

   その

   die/dat

   上着

   jas

   持ち歩いてください

   neem mee; draag bij je

   Uitgebreide uitleg

   暖かく komt van het i-bijvoeglijk naamwoord 暖かい (“warm”). Voor なる krijgt het de bijwoordelijke vorm 暖かく: letterlijk “warm worden”. De vertaling “warmer” geeft hier het bedoelde temperatuurverloop weer; de Japanse vorm zelf is niet een aparte vergelijkende vorm zoals “warmer”. Een vergelijkend voorbeeld is もっと暖かい (“warmer”): daar drukt もっと de vergelijking uit. なったら bestaat uit なった, de verleden vorm van なる (“worden”), plus たら. Na een toestand of verandering betekent 〜たら hier “als/wanneer … wordt”. Het geheel 暖かくなったら betekent dus “als het warmer wordt” of “wanneer het warm geworden is”. De verleden vorm in なったら bepaalt hier niet dat de hele gebeurtenis in het verleden ligt; met たら markeert hij de voorwaarde waarna de hoofdhandeling geldt. あとで betekent “later” of “daarna”. Het kan een handeling plaatsen na een eerder genoemd of verondersteld moment. In deze zin bepaalt het dat het meenemen of bij zich houden later gebeurt; het hoort niet bij de voorwaardelijke betekenis van 暖かくなったら. その is een aanwijzend woord dat vóór een zelfstandig naamwoord staat en “die/dat” of, volgens de vaste vertaling, “hem/de” betekent. De vorm verandert niet naar getal of grammaticaal geslacht zoals Nederlandse aanwijzende woorden soms doen. Het concrete referent van その wordt in deze ene zin niet verder benoemd; その上着 geeft wel aan dat het om een bepaalde jas of een bepaald kledingstuk gaat. 上着 betekent “jas” of “bovenkleding”. Het is een zelfstandig naamwoord voor kleding die over andere kleding wordt gedragen. In その上着 specificeert その welk kledingstuk bedoeld is. Een bruikbaar nieuw voorbeeld is 上着を着る — “een jas aantrekken”; dat is een ander werkwoord dan het werkwoord in de vaste zin. 持ち歩いてください is een verzoeksvorm. Het werkwoord 持ち歩く betekent “bij zich dragen” of “meedragen terwijl je rondloopt”. De vorm 持ち歩いて is de te-vorm, gevolgd door ください (“doe alstublieft …”); samen geeft dat een beleefd verzoek: “neem mee en houd bij je” of “draag bij je”. Dit is niet hetzelfde als alleen 持つ (“hebben/vasthouden”) en ook niet precies hetzelfde als 持って行く (“meenemen naar een andere plaats”). Een nieuw voorbeeld is 傘を持ち歩いてください — “Draag alstublieft een paraplu bij u.” De volledige opbouw is: 暖かくなったら (“als het warmer wordt”) + あとで (“later”) + その上着を (“die jas”, met を als markering van het object) + 持ち歩いてください (“draag/heb bij u, alstublieft”). Samen betekent de zin: “Neem hem later mee als het warmer wordt.” De Nederlandse vertaling maakt van その上着 het voornaamwoord “hem”; in het Japans blijft het bedoelde kledingstuk als zelfstandig naamwoord aanwezig.

6. 私は歩きやすい靴も必要です。

   Ik heb ook schoenen nodig waarin ik makkelijk kan lopen.

   私

   ik

   歩きやすい

   gemakkelijk om te lopen

   靴

   schoenen

   も

   ook

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私 betekent hier “ik”. Dit is de vorm voor de eerste persoon; het woord zelf verandert niet naar geslacht. In 私は markeert は het gespreksonderwerp: “wat mij betreft” of eenvoudig “ik”. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” 歩きやすい betekent hier dat iets gemakkelijk of comfortabel is om in te lopen. De vorm bestaat uit de stam 歩き van 歩く (“lopen”) en やすい (“gemakkelijk om te ...”). Na een werkwoordstam maakt やすい een beschrijving van gemak. 歩きやすい靴 is dus “schoenen waarin je gemakkelijk kunt lopen”. Het tegenovergestelde patroon is 歩きにくい: “moeilijk om in te lopen”. Voorbeeld: この靴は歩きやすいです。 — “Deze schoenen lopen comfortabel.” 靴 betekent “schoen” of “schoenen”. Het Japans markeert in deze vorm niet automatisch enkelvoud of meervoud; de Nederlandse meervoudsvorm volgt hier uit de vaste vertaling en de context. Het zelfstandig naamwoord staat na de beschrijving: 歩きやすい靴 = “schoenen waarin je gemakkelijk kunt lopen”. Voorbeeld: 新しい靴を買いました。 — “Ik heb nieuwe schoenen gekocht.” も betekent “ook” of “eveneens”. Het voegt 靴 toe aan iets anders dat al relevant is. Het partikel staat direct na het element waarop “ook” betrekking heeft: 靴も = “ook schoenen”. 必要です betekent hier “nodig zijn” in een beleefde formulering. 必要 is een zelfstandig naamwoord of beschrijvend element met de betekenis “noodzaak” of “nodig”; です maakt de formulering beleefd. In 私は靴も必要です wordt de behoefte uitgedrukt als “voor mij zijn schoenen ook nodig”, natuurlijk vertaald als “ik heb ook schoenen nodig”. Voorbeeld: 水が必要です。 — “Ik heb water nodig.” Samen vormen 歩きやすい靴 en も必要です de betekenis “ook schoenen waarin gemakkelijk gelopen kan worden, zijn nodig”. Met 私 als gespreksonderwerp wordt dat natuurlijk: “Ik heb ook schoenen nodig waarin ik makkelijk kan lopen.”

7. 道がぬれているかもしれないので、滑りにくい軽い靴を選んでください。

   Kies een licht paar met een goede grip voor het geval de paden nat zijn.

   道

   pad

   ぬれている

   nat zijn

   かもしれない

   misschien; mogelijk

   ので

   omdat; aangezien

   滑りにくい

   weinig glad; met goede grip

   軽い

   licht

   靴

   schoenen

   選んでください

   kies alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   道 betekent hier “pad”. Deze vorm markeert op zichzelf niet verplicht enkelvoud of meervoud; de vaste vertaling geeft de bedoelde betekenis als paden. Met 道が wordt het pad als onderwerp van de toestand gemarkeerd. ぬれている betekent hier “nat zijn”. De vorm komt van ぬれる (“nat worden”) en 〜ている beschrijft de daaruit ontstane toestand: iets is nat. Voorbeeld: 服がぬれている。 — “De kleren zijn nat.” かもしれない drukt mogelijkheid uit: de spreker zegt niet dat het pad zeker nat is. Het volgt hier op ぬれている en maakt de voorafgaande inhoud onzeker: “misschien is het nat”. Een voorbeeld met een andere mogelijkheid is 明日は雨かもしれない。 — “Morgen regent het misschien.” ので verbindt een reden met een gevolg en kan hier natuurlijk als “omdat” of “aangezien” worden weergegeven. ぬれているかもしれないので betekent hier: “omdat de paden misschien nat zijn”. Dit is de reden voor het verzoek dat volgt. 滑りにくい beschrijft schoenen die niet snel uitglijden en daardoor goede grip bieden. Het is opgebouwd uit 滑る (“uitglijden”) en 〜にくい (“moeilijk om te …”); dit patroon geeft aan dat iets moeilijk gebeurt. Voorbeeld: この靴は壊れにくい。 — “Deze schoenen gaan niet snel stuk.” Hier beschrijft 滑りにくい de 靴. 軽い betekent hier “licht” in gewicht. De basisvorm is 軽い; deze i-adjectiefvorm kan vóór een zelfstandig naamwoord staan, zoals in 軽い靴 — “lichte schoenen”. Het bruikbare tegengestelde is 重い — “zwaar”. 靴 betekent “schoen” of “schoenen”. Japans markeert in deze vorm niet verplicht enkelvoud of meervoud. In 滑りにくい軽い靴 staan de twee beschrijvingen vóór het zelfstandig naamwoord: schoenen die goede grip bieden en licht zijn. 選んでください is een beleefd verzoek: “kies alstublieft”. 選んで is de て-vorm van 選ぶ (“kiezen”), en 〜てください vormt een beleefde vraag of instructie. Bijvoorbeeld: 好きな色を選んでください。 — “Kies alstublieft een kleur die u mooi vindt.” De hele zin wordt opgebouwd als: 道がぬれているかもしれないので — “omdat de paden misschien nat zijn” — gevolgd door 滑りにくい軽い靴を選んでください — “kies alstublieft lichte schoenen met goede grip”. Samen is de bedoeling: “Kies een licht paar met een goede grip voor het geval de paden nat zijn.”

8. 午後に暖かくなれば、それで大丈夫です。

   Dat zou moeten werken als het 's middags warmer wordt.

   午後

   middag

   暖かく

   warmer

   なれば

   als het wordt

   それで

   daarmee

   大丈夫です

   in orde zijn

   Uitgebreide uitleg

   午後 betekent hier “middag” en verwijst naar het tijdstip waarop de verandering plaatsvindt. Met 午後に staat het tijdstip vóór de voorwaardelijke gebeurtenis: “als het in de middag warmer wordt”. 午前 is de gebruikelijke tegenhanger voor “voormiddag/ochtend”. 暖かく is de vorm van 暖かい (“warm”, vaak over weer of temperatuur) die vóór een werkwoord komt. In 暖かくなる betekent dit letterlijk dat iets warm(er) wordt: 暖かい → 暖かくなる. De vertaling “warmer wordt” geeft hier de verandering goed weer; 暖かく op zichzelf betekent niet “wordt warmer”. なれば komt van なる (“worden”) en is de voorwaardelijke vorm met -ば: なる → なれば, “als/wanneer het wordt”. Samen met 暖かく vormt het 暖かくなれば, “als het warmer wordt”. Het onderwerp van deze verandering wordt in deze zin niet expliciet genoemd. それで betekent hier “daarmee” of, natuurlijker in deze context, “in dat geval”. Het verwijst naar de zojuist genoemde voorwaarde en vormt de overgang naar het resultaat. Het is niet hetzelfde als そして, dat vooral “en daarna/ vervolgens” betekent. 大丈夫です betekent hier “het is in orde” of “dat zou moeten werken”. 大丈夫 is een na-adjectivische beschrijving voor iets dat geen probleem vormt; です maakt de uitdrukking beleefd. In deze zin geeft 大丈夫です het resultaat van de voorwaarde weer, niet een bewering over een specifiek benoemd voorwerp. De onderdelen bouwen de betekenis als volgt op: 午後に暖かくなれば = “als het in de middag warmer wordt”, それで = “dan/in dat geval”, en 大丈夫です = “is het in orde” of “zou dat moeten werken”. Samen betekent de zin: “Dat zou moeten werken als het ’s middags warmer wordt.”

9. そうすれば、重く感じずにその上着を持ち歩けます。

   Dan kun je de jas meenemen zonder dat hij te zwaar aanvoelt.

   そうすれば

   dan; als dat zo gebeurt

   重く

   zwaar

   感じずに

   zonder te ervaren of te vinden

   その

   die/dat; aangewezen

   上着

   jas; bovenkleding

   持ち歩けます

   kunt meenemen

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als je dat doet / dan”. Het verwijst naar de voorwaarde of handeling uit de voorafgaande context en bestaat uit そうする (“het zo doen”) met de voorwaardelijke vorm -ば. Een bruikbaar patroon is Xすれば、Y = “als X gebeurt of wordt gedaan, dan Y”. 重く komt van het bijvoeglijk naamwoord 重い (“zwaar”). De vorm 重く is de verbindende vorm van een zogenoemd い-bijvoeglijk naamwoord; hier verbindt zij 重い met 感じる, zodat de betekenis ontstaat “zwaar aanvoelen”. Vergelijk: 軽い = “licht”, 軽く感じる = “licht aanvoelen”. 感じずに komt van het werkwoord 感じる (“voelen, ervaren”). -ずに drukt uit dat iets niet gebeurt terwijl een andere handeling wel gebeurt: 感じずに = “zonder te voelen of aan te voelen”. Het is een wat formelere schrijf- of spreekvariant van 感じないで; beide kunnen in een passend patroon “zonder te …” betekenen. その is een aanwijzend woord dat vóór een zelfstandig naamwoord staat en dat zelfstandig naamwoord specificeert. Hier hoort het bij 上着 en betekent het “die/dat” in de bedoelde context. De vorm その verandert niet naar geslacht of meervoud; de precieze afstand of verwijzing wordt door de context bepaald. 上着 betekent “jas” of algemener “bovenkleding”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar contrast is 下着 (“ondergoed” of “onderkleding”): 上着 verwijst naar kleding die men boven andere kleding draagt, terwijl 下着 eronder wordt gedragen. 持ち歩けます betekent hier “kan meenemen” of “kan bij zich dragen”. Het is de beleefde vorm van de potentiële vorm 持ち歩ける van 持ち歩く (“rond dragen, meenemen terwijl je je verplaatst”). De potentiële vorm drukt mogelijkheid of vermogen uit; -ます maakt de formulering beleefd. Bijvoorbeeld: このかばんは持ち歩けます。 — “Deze tas kun je meenemen.” Samen is de structuur: そうすれば (“als je dat doet”), 重く感じずに (“zonder dat het zwaar aanvoelt”), その上着を (“die jas”, met を als objectmarkering), en 持ち歩けます (“kun je meenemen/rond dragen”). De volledige betekenis is dus: “Dan kun je die jas meenemen zonder dat hij te zwaar aanvoelt.”