Beleefd reageren op voordringen in de rij | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. すみません、列の最後は私たちの後ろだと思います。

   Pardon, ik denk dat het einde van de rij achter ons is.

   すみません

   pardon; excuseer

   列

   rij

   最後

   einde; laatste deel

   私たち

   wij; ons

   後ろ

   achterkant; achter

   と思います

   ik denk dat

   Uitgebreide uitleg

   すみません is hier een beleefde manier om iemand aan te spreken of zich te verontschuldigen: “pardon” of “sorry”. Het is een vaste uitdrukking; de precieze functie hangt van de situatie af. 列 betekent hier “rij”, bijvoorbeeld een rij wachtende mensen. In 列の最後 verbindt の twee zelfstandige naamwoorden; de combinatie betekent “het einde van de rij”. 最後 betekent “het einde” of “het laatste deel”. In 列の最後 gaat het dus om het einde van de rij, niet om een persoon die “de laatste” is. 最後 is hier een zelfstandig naamwoord en geen verbogen vorm van een bijvoeglijk naamwoord. 私たち betekent “wij” of “ons” en verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon. De grammaticale rol wordt in het Japans vaak door een partikel aangegeven of uit de context begrepen. In 私たちの後ろ verbindt の dit woord met 後ろ, zodat de betekenis “achter ons” ontstaat. 後ろ betekent “achterkant” of, als plaatsaanduiding ten opzichte van iemand of iets, “achter”. In deze zin vormt het met 私たちの de plaatsaanduiding “achter ons”. Een nuttig contrast is 前 (“voor; voorkant”): 私たちの前 betekent “voor ons”. と思います drukt op beleefde wijze een gedachte of inschatting uit: “ik denk dat …”. と markeert de inhoud van de gedachte. 思います is de beleefde vorm van 思う (“denken; vinden”). Voor と staat hier だ, omdat de voorafgaande inhoud naamwoordelijk is: 後ろだと思います betekent “ik denk dat het achter ons is”. De structuur is 列の最後は (“wat het einde van de rij betreft”), gevolgd door 私たちの後ろだ (“het is achter ons”), en daarna と思います (“ik denk dat …”). は markeert 列の最後 als het gespreksonderwerp, niet noodzakelijk als grammaticaal onderwerp. Samen betekent de volledige uiting: “Pardon, ik denk dat het einde van de rij achter ons is.”

2. すみません、列がどこで終わるのか気づきませんでした。

   Sorry, ik had niet gezien waar de rij eindigde.

   すみません

   sorry

   列

   rij

   どこで

   waar

   終わる

   eindigen

   のか

   of / waar ...?

   気づきませんでした

   had niet gemerkt

   Uitgebreide uitleg

   すみません betekent hier “sorry” en is een beleefde verontschuldiging. Het kan ook worden gebruikt om iemands aandacht te trekken, maar in deze zin past de verontschuldigende betekenis bij 気づきませんでした. 列 betekent “rij”, hier de rij mensen waarnaar ook in de vertaling wordt verwezen. Het woord kan in andere contexten bijvoorbeeld een rij of reeks dingen aanduiden; de context bepaalt wat er in een rij staat. どこで vraagt naar de plaats waar iets gebeurt: どこ is “waar” en で markeert hier de plaats van de gebeurtenis. In combinatie met 終わる ontstaat de vraag “waar eindigt het?”. Voor een vraag naar een bestemming wordt in het Japans vaak どこへ of どこに gebruikt, maar dat is een andere relatie dan de plaats waar het eindigen plaatsvindt. 終わる betekent hier “eindigen”. Dit is de woordenboekvorm en een intransitief werkwoord: iets eindigt zelf. Een bruikbaar contrast is 終える, “iets beëindigen”, waarbij iemand een activiteit als object beëindigt. Voorbeeld: 会議は五時に終わります。 — “De vergadering eindigt om vijf uur.” のか maakt van de voorafgaande inhoud een ingebedde vraag of een punt waarvan iemand zich bewust kan zijn. どこで終わるのか betekent daardoor “waar het eindigt” in de inhoud van wat wel of niet is opgemerkt. 終わる blijft hier in de gewone vorm vóór のか; か markeert de vraag binnen de grotere zin, niet noodzakelijk een afzonderlijke vraag aan de luisteraar. 気づきませんでした betekent “had niet gemerkt” of “merkte niet”. De vorm hoort bij 気づく, “merken, zich realiseren”: 気づきます is beleefd positief, 気づきません beleefd negatief in de tegenwoordige/niet-verleden vorm, en 気づきませんでした is beleefd negatief verleden. Het negatieve verleden geeft hier aan dat de spreker het eerder niet heeft opgemerkt. Voorbeeld: 間違いに気づきませんでした。 — “Ik had de fout niet opgemerkt.” Samen vormt 列がどこで終わるのか de ingebedde inhoud “waar de rij eindigt”. 列が markeert 列 als datgene wat eindigt; 終わる beschrijft vervolgens het eindpunt van de rij. Die inhoud is het object van 気づきませんでした: de spreker had niet opgemerkt waar de rij eindigde. Met すみません ervoor ontstaat de volledige beleefde betekenis: “Sorry, ik had niet gezien waar de rij eindigde.”

3. ここからは案内表示が見えにくいです。

   De borden zijn vanaf hier moeilijk te zien.

   ここからは

   vanaf hier

   案内表示

   aanwijzingsborden

   見えにくい

   moeilijk te zien

   Uitgebreide uitleg

   ここからは betekent hier “vanaf hier”. ここ is een aanwijzend woord voor een plaats bij de spreker; そこ verwijst doorgaans naar een plaats bij de gesprekspartner en あそこ naar een plaats verder van beide gesprekspartners. から markeert het beginpunt. は markeert dit beginpunt als het kader of onderwerp van de uitspraak; het maakt het niet tot het grammaticale onderwerp. In deze zin gaat het dus om de zichtbaarheid vanaf dit punt. Het drukt op zichzelf geen tijdsduur uit. 案内表示 betekent hier “aanwijzingsbord” of “informatiedisplay”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: 案内 verwijst naar begeleiding of informatie, en 表示 naar een aanduiding of display. Het Japanse zelfstandig naamwoord markeert hier geen enkelvoud of meervoud; de vertaling “de borden” geeft de bedoelde context weer, maar het aantal staat niet expliciet in de Japanse vorm. 見えにくい betekent “moeilijk te zien”. De vorm is opgebouwd uit de stam 見え van 見える (“zichtbaar zijn; te zien zijn”) en にくい (“moeilijk om … te”). Hier wordt dus niet de handeling 見る (“kijken; zien”) rechtstreeks gebruikt: het gaat om hoe gemakkelijk iets zichtbaar is. De vorm 見えにくい is een i-adjectief en kan bijvoorbeeld beleefd worden gemaakt met 見えにくいです. Een vergelijkbaar patroon is 読みやすい (“gemakkelijk te lezen”), met やすい voor “gemakkelijk om … te”. です maakt de mededeling beleefd. De combinatie 見えにくいです is daarom een beleefde manier om de toestand “moeilijk zichtbaar zijn” te beschrijven. Samen betekent de zin: “Vanaf hier zijn de aanwijzingsborden moeilijk te zien.” ここからは geeft het relevante vertrekpunt aan, 案内表示が markeert de aanwijzingsborden als datgene waarvan de zichtbaarheid wordt beschreven, en 見えにくいです zegt dat ze vanaf dat punt niet gemakkelijk zichtbaar zijn.

4. 灰色のコートを着た人の後ろに並べばいいですか？

   Zal ik achter de persoon met de grijze jas gaan staan?

   灰色の

   grijs

   コート

   jas

   着た

   die draagt

   人

   persoon

   の後ろに

   achter …

   並べばいいですか？

   Zal ik in de rij gaan staan?

   Uitgebreide uitleg

   灰色の beschrijft het volgende zelfstandig naamwoord: 灰色 betekent ‘grijs’, en の verbindt deze beschrijving met コート. Het patroon kleur + の + zelfstandig naamwoord betekent dus ‘een ...-kleurige ...’. Voorbeeld: 青い車 betekent ‘een blauwe auto’; met een zelfstandig naamwoord kan ook 青色の車 worden gebruikt. コート is het leenwoord voor ‘jas’ of specifieker ‘mantel’. In deze zin vormt het samen met 灰色の de woordgroep ‘de grijze jas’. 着た komt van 着る (‘aandoen’ of ‘dragen’, bij kleding die men aan het bovenlichaam draagt). 着た is de verleden vorm; vóór een zelfstandig naamwoord werkt die hier als bepalende vorm: コートを着た人 = ‘de persoon die een jas draagt’. De vorm 着た zegt hier niet dat de persoon de jas op een eerder moment heeft aangetrokken; in deze constructie beschrijft hij de persoon als iemand die de jas aan heeft. Voorbeeld: 帽子をかぶった人 = ‘de persoon die een hoed draagt’; かぶった is daar de verleden vorm van かぶる, het werkwoord voor een hoed opzetten/dragen. 人 betekent ‘persoon’ of ‘mens’. In コートを着た人 is het de kern van de beschrijving: de persoon wordt geïdentificeerd door de jas die hij of zij draagt. De vertaling maakt deze persoon concreet als de persoon met de grijze jas. の後ろに betekent ‘achter ...’. の maakt hier een relatie tussen de voorafgaande persoon en 後ろ (‘achterkant’): 人の後ろ is ‘achter de persoon’. に markeert de plaats waar iemand gaat staan. Het patroon A の後ろに is daarom bruikbaar voor ‘achter A’ als bestemmingsplaats. Voorbeeld: 先生の後ろに立ちます。 = ‘Ik ga achter de docent staan.’ 並べばいいですか？ gebruikt het werkwoord 並ぶ (‘in de rij staan’ of ‘aansluiten’) in de voorwaardelijke vorm 並べば, gevolgd door いい (‘goed’). Letterlijk vraagt V-ばいいですか of het goed is om V te doen; in deze context wordt dat natuurlijk ‘Zal ik ...?’ of ‘Moet ik ...?’. 並ぶ is hier intransitief: de spreker vraagt of hij of zij zelf in de rij moet gaan staan, niet of iemand anders iets in een rij moet plaatsen. Voorbeeld: ここで待てばいいですか？ = ‘Moet ik hier wachten?’ Samen vormen de delen: 灰色のコートを着た人 is ‘de persoon met de grijze jas’, の後ろに is ‘achter die persoon’, en 並べばいいですか？ vraagt of de spreker daar in de rij moet gaan staan. De volledige betekenis is: ‘Zal ik achter de persoon met de grijze jas gaan staan?’ De beleefde vorm ですか maakt er een beleefde vraag van.

5. お願いします。みんな、しばらく待っています。

   Doe dat alstublieft; iedereen wacht al een tijdje.

   お願いします

   alstublieft

   みんな

   iedereen

   しばらく

   een tijdje

   待っています

   wacht

   Uitgebreide uitleg

   お願いします is hier een beleefde manier om een verzoek te doen: “alstublieft” of “graag”. Het is de beleefde vorm van de vaste uitdrukking お願いする, letterlijk ongeveer “een verzoek doen”. In deze zin verwijst het verzoek naar de handeling die uit de context duidelijk is; de Japanse uitdrukking hoeft die handeling niet zelf te herhalen. みんな betekent hier “iedereen” en verwijst naar de groep die wacht. Het woord kan zelfstandig als aanduiding van een groep worden gebruikt. Het drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. しばらく geeft een onbepaalde tijdsduur aan: “een tijdje”. De duur is niet exact gemeten. In combinatie met de lopende vorm van het werkwoord krijgt het hier de betekenis dat het wachten al enige tijd aan de gang is. 待っています komt van het werkwoord 待つ (“wachten”). De vorm 待って is de て-vorm; います is de beleefde vorm van いる. Samen geeft 〜ている hier een voortdurende of nog relevante toestand aan, terwijl ます de beleefdheid markeert. Daarom past in deze zin “wacht” of, met de duur erbij, “wacht al een tijdje”. Het onderwerp van 待っています wordt niet door deze werkwoordsvorm zelf genoemd; みんな levert hier de bedoelde groep. Voorbeeld: ここで待っています。 betekent “Ik wacht hier.” Dezelfde vorm 待っています kan dus voor een andere, uit de context begrepen wachtende persoon of groep worden gebruikt. Samen vormt de zin: お願いします is het beleefde verzoek, みんな geeft de wachtende groep aan, しばらく noemt de onbepaalde duur en 待っています beschrijft het voortdurende wachten. De vaste betekenis is daarom: “Doe dat alstublieft; iedereen wacht al een tijdje.”

6. 割り込むつもりはありませんでした。

   Ik wilde niet voordringen.

   割り込む

   voordringen

   つもりはありませんでした

   was niet van plan

   Uitgebreide uitleg

   割り込む betekent hier “voordringen”: ergens tussen andere mensen of dingen in gaan. Het is een werkwoord; de woordenboekvorm is 割り込む. In andere contexten kan het ook betekenen dat iemand een gesprek of handeling onderbreekt, maar in deze zin past de betekenis “voordringen” bij de vaste vertaling. つもりはありませんでした drukt uit dat iets niet de bedoeling was. つもり betekent “bedoeling” of “voornemen”. In het patroon Vつもりはない betekent V + つもりはない: “niet van plan zijn om V te doen”. Het onderwerp van V is hier dezelfde persoon als de spreker; de zin zegt dus dat de spreker niet van plan was om voor te dringen. は markeert つもり als het besproken punt en geeft in deze combinatie het ontkennende contrast: er was geen dergelijke bedoeling. ありませんでした is de beleefde verleden ontkenning van ある (“er zijn” of “bestaan”). Samen met つもり betekent het letterlijk dat die bedoeling niet bestond. De verleden vorm maakt duidelijk dat het om de bedoeling op dat eerdere moment gaat; つもりはありません zou betekenen “ik ben niet van plan ...” of “het is niet mijn bedoeling ...”. De hele zin wordt opgebouwd als 割り込む + つもりはありませんでした: “een bedoeling om voor te dringen bestond niet”. Natuurlijk Nederlands is: “Ik wilde niet voordringen.” De formulering is beleefd en geschikt om een eerdere handeling of indruk te verduidelijken zonder de handeling zelf als bedoeling te presenteren.

7. ここがこんなに混むと、そういうことが起こります。

   Dat gebeurt als het hier zo druk wordt.

   ここ

   hier

   こんなに

   zo erg

   混む

   druk worden

   そういうこと

   zoiets

   起こります

   gebeurt

   Uitgebreide uitleg

   ここ betekent hier: de plaats die de spreker als “hier” aanwijst. Het is een plaatsaanduiding; de precieze referent wordt door de situatie bepaald. こんなに betekent hier “zo erg” of “in zo sterke mate”. こんな verwijst naar iets zoals dit, vanuit het perspectief van de spreker, en に maakt er hier een graadaanduiding van. Voorbeeld: こんなに暑いです。 — “Het is zó warm.” 混む is de woordenboekvorm met de betekenis “druk worden” of “vol raken”, vooral van een plaats, weg of vervoermiddel. In de zin staat de vorm 混む vóór と, dus niet de beleefde vorm 混みます. De combinatie 混むと betekent hier “als het druk wordt” of “wanneer het druk wordt”. と drukt bij zulke algemene of voorspelbare gevolgen een voorwaarde uit; het zegt hier niet dat iemand bewust een gevolg veroorzaakt. Voorbeeld: 道が混むと、時間がかかります。 — “Als de weg druk wordt, duurt het langer.” そういうこと betekent “zoiets” of “zo’n soort gebeurtenis”. そういう staat vóór het zelfstandig naamwoord こと en verwijst naar een soort situatie of gebeurtenis die in de context als bekend wordt behandeld. こと kan in andere combinaties ook algemener “zaak” of “feit” betekenen; hier gaat het om een gebeurtenis. 起こります is de beleefde vorm van 起こる, “gebeuren” of “plaatsvinden”. De vorm eindigt op -ます en presenteert de uitspraak beleefd in de tegenwoordige tijd; bij algemene gevolgen kan dat ook in het Nederlands als een gewone tegenwoordige tijd worden vertaald. Voorbeeld: 問題が起こります。 — “Er doet zich een probleem voor.” De opbouw is ここがこんなに混むと — “als het hier zo druk wordt” — gevolgd door そういうことが起こります — “gebeurt zoiets”. Samen betekent de zin: “Dat gebeurt als het hier zo druk wordt.” De eerste helft geeft de voorwaarde; de tweede helft geeft het algemene gevolg.

8. 今、列の後ろに行きます。

   Ik ga nu achteraan staan.

   今

   nu

   列

   rij

   後ろ

   achterkant; achter

   行きます

   gaan

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier “nu”: het plaatst de handeling in het huidige moment. Het is een tijdsbepaling en verandert niet naar persoon of aantal. 列 betekent “rij” of “wachtrij”. In 列の後ろ verbindt の dit zelfstandig naamwoord met het volgende woord: letterlijk “de achterkant van de rij”. Een vergelijkbaar patroon is 駅の前 (“voor het station”): AのB betekent “B van A” of “B bij A”. 後ろ betekent “achterkant” of “achter”. In deze zin krijgt het met に de betekenis van een plaats waarheen iemand gaat: 列の後ろに betekent “naar de achterkant van de rij”. に markeert hier dus het doel of de bestemming van de beweging. 行きます is de beleefde niet-verleden vorm van 行く (“gaan”). De vorm 行きます kan in de context zowel “ga” als “zal gaan” weergeven; de vaste vertaling maakt hier “ik ga nu” duidelijk. 行く verandert in deze vorm niet naar mannelijk of vrouwelijk; ます geeft vooral een beleefde stijl aan. Een kort voorbeeld is 学校に行きます。 — “Ik ga naar school.” Samen vormen 今、列の後ろに行きます。 de betekenis “Ik ga nu naar de achterkant van de rij.” In de vaste vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “Ik ga nu achteraan staan.” De komma na 今 markeert de tijdsbepaling aan het begin; de kern is 列の後ろに (“naar achteraan bij de rij”) plus 行きます (“ga”).