Ingrediënten controleren voor het koken | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 料理を始める前に、どんな材料がありますか。

   Voordat we gaan koken, welke ingrediënten hebben we?

   料理

   koken

   始める

   beginnen

   前に

   voordat

   どんな

   wat voor; welke soort

   材料

   ingrediënten

   ありますか

   zijn er?

   Uitgebreide uitleg

   料理 betekent hier koken als activiteit. Hetzelfde woord kan ook naar een gerecht of de keuken verwijzen; de combinatie met 始める maakt hier de lezing “koken” passend. Voorbeeld: 料理が好きです。 = “Ik houd van koken.” 始める is de basisvorm “beginnen”. In 料理を始める is 料理 het object van dit werkwoord: “met koken beginnen”. De vorm 始める staat hier niet op zichzelf als bevel, maar in een bijzin vóór 前に. Voorbeeld: 仕事を始める。 = “Ik begin met werken.” 前に betekent in deze combinatie “voordat”. Het zelfstandig naamwoord of de werkwoordgroep ervoor noemt de gebeurtenis die eerst moet plaatsvinden: V-る前に = “voordat men V”. Hier is 料理を始める前に dus “voordat we gaan koken”. に maakt de tijdsrelatie expliciet. Het Japans noemt in deze zin geen letterlijk onderwerp; “we” komt uit de vaste Nederlandse vertaling en de gezamenlijke context, niet uit een zichtbaar Japans voornaamwoord. どんな vraagt naar het soort of de aard van iets en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bepaalt. In どんな材料 vraagt het welke soort ingrediënten er zijn; het drukt op zichzelf geen aantal uit en is niet hetzelfde als een vraag naar “hoeveel”. Voorbeeld: どんな料理が好きですか。 = “Van wat voor gerechten houd je?” 材料 betekent “ingrediënten” in deze kookcontext. Het is een zelfstandig naamwoord en kan door een bepaler zoals どんな worden voorafgegaan. In het vervolg wordt concreet genoemd dat het recept uien en tomaten nodig heeft; dat is contextuele informatie, niet een uitbreiding van de betekenis van 材料 zelf. ありますか bestaat uit ある “er zijn; aanwezig zijn” en de beleefde niet-verleden vorm あります, met か als vraagmarkering. ある wordt gebruikt voor niet-levende zaken, zoals ingrediënten. In een context over beschikbare zaken kan die aanwezigheid natuurlijk als bezit worden vertaald: “hebben we”. De Japanse zin bevat geen zichtbaar woord voor “we”; de Nederlandse vertaling maakt die bedoelde deelnemer expliciet. Voorbeeld: 時間がありますか。 = “Heb je tijd?” Samen vormt 料理を始める前に de tijdsbepaling “voordat we gaan koken”. Daarna vraagt どんな材料がありますか welke soorten ingrediënten aanwezig of beschikbaar zijn. De volledige betekenis is daarom: “Voordat we gaan koken, welke ingrediënten hebben we?”

2. レシピには玉ねぎとトマトが必要です。

   Het recept heeft uien en tomaten nodig.

   レシピ

   recept

   には

   voor wat betreft …

   玉ねぎ

   ui

   トマト

   tomaat

   必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   レシピ betekent hier “recept”. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is レシピには…が必要です: “voor het recept is/zijn … nodig”. には bestaat uit に en de topic-/contrastmarkeerder は. In deze zin markeert に het kader of de zaak waarvoor iets nodig is: “voor het recept”. は zet dat kader centraal. De combinatie には betekent hier dus niet simpelweg “heeft”; de Japanse zin beschrijft dat iets noodzakelijk is binnen het kader van het recept. 玉ねぎ betekent “ui”. Dit zelfstandig naamwoord blijft in deze vorm staan voor enkelvoud en meervoud; het Japans markeert het aantal hier niet verplicht met een aparte meervoudsvorm. In 玉ねぎとトマト is と het verbindingswoord “en”. トマト betekent “tomaat”. Ook dit zelfstandig naamwoord heeft hier geen aparte verplichte meervoudsvorm. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het in deze zin om tomaten als benodigd ingrediënt gaat. 必要です betekent hier “nodig zijn” of “noodzakelijk zijn”. 必要 is de vorm die de noodzakelijkheid uitdrukt; です maakt de formulering beleefd. Een herbruikbaar patroon is X が必要です — “X is nodig”. Bijvoorbeeld: 水が必要です。 — “Water is nodig.” De twee ingrediënten worden verbonden door と: 玉ねぎとトマト betekent “uien en tomaten”. Het geheel 玉ねぎとトマトが必要です zegt dat deze combinatie nodig is. Samen met het kader レシピには ontstaat de betekenis: “Voor het recept zijn uien en tomaten nodig.”

3. トマトはありますが、玉ねぎはもうありません。

   We hebben tomaten, maar de uien zijn op.

   トマト

   tomaat

   あります

   er is / aanwezig zijn

   が

   maar

   玉ねぎ

   ui

   もう

   al; niet meer in een ontkenning

   ありません

   er is/zijn niet

   Uitgebreide uitleg

   トマト betekent hier “tomaat” of, zoals de Nederlandse vertaling aangeeft, “tomaten”. Het Japans markeert het meervoud meestal niet verplicht; het enkelvoud of meervoud volgt uit de context. Voorbeeld: トマトを食べます。 — “Ik eet een tomaat/tomaten.” あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende dingen. De vorm あります staat in een bevestigende zin en betekent hier dat de tomaten aanwezig zijn. Voorbeeld: 水があります。 — “Er is water.” De ontkennende vorm is ありません. が verbindt hier twee tegengestelde mededelingen: wat vóór が staat, is wel aanwezig, terwijl het volgende deel een tegenstelling vormt. In deze zin werkt het dus als “maar”. Het is niet hetzelfde als het onderwerp-markerende が in een zin zonder deze tegenstelling; de precieze functie volgt uit de combinatie en context. 玉ねぎ betekent “ui” of “uien”. Ook bij dit zelfstandig naamwoord wordt het meervoud in het Japans niet noodzakelijk door een aparte vorm aangegeven. Voorbeeld: 玉ねぎを切ります。 — “Ik snijd een ui/uien.” もう betekent in deze ontkennende omgeving “niet meer”. Het geeft aan dat iets eerst aanwezig was of verwacht werd, maar nu niet langer beschikbaar is. In een bevestigende zin kan もう ook “al” betekenen, bijvoorbeeld もう食べました。 — “Ik heb al gegeten.” De betekenis “al” en “niet meer” hangt dus samen met de polariteit van de zin. ありません is de beleefde ontkenning van ある: iets is niet aanwezig of bestaat niet in de relevante situatie. Hier betekent het, samen met もう, “zijn niet meer aanwezig” of natuurlijker “zijn op”. De vorm verandert niet om op zichzelf enkelvoud of meervoud aan te geven; het onderscheid tussen één ui en meerdere uien komt uit de context. Samen vormt トマトはありますが、玉ねぎはもうありません。 de structuur “Wat tomaten betreft, die zijn er, maar wat uien betreft, die zijn er niet meer.” は markeert in beide delen het besproken onderwerp: eerst de tomaten en daarna de uien. De tegenstelling ありますが tegenover もうありません levert de volledige betekenis op: “We hebben tomaten, maar de uien zijn op.”

4. 代わりに青ねぎを使えますか。

   Kunnen we in plaats daarvan bosuitjes gebruiken?

   代わりに

   in plaats daarvan

   青ねぎ

   bosuitjes; lente-ui

   使えますか

   kunnen gebruiken?

   Uitgebreide uitleg

   代わりに betekent hier ‘in plaats daarvan’ en geeft een vervanging aan: iets anders wordt gebruikt waar de eerder genoemde uien niet beschikbaar zijn. Het zelfstandige naamwoord 代わり betekent ‘vervanging’ of ‘plaatsvervanger’; met に vormt het de vaste uitdrukking 代わりに. Voorbeeld: 砂糖の代わりに蜂蜜を使います。 — ‘Ik gebruik honing in plaats van suiker.’ 青ねぎ betekent hier ‘bosuitjes’ of ‘lente-ui’. 青 betekent letterlijk ‘blauw/groen’ en ねぎ is ‘ui/prei-achtige plant’; samen duidt het op de groene ui die als ingrediënt wordt gebruikt. De vorm is hier een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 青ねぎを切ります。 — ‘Ik snijd bosuitjes.’ 使えますか komt van het werkwoord 使う (‘gebruiken’). 使える is de mogelijkheidvorm: ‘kunnen gebruiken’; 使えます is daarvan de beleefde vorm. か maakt er een vraag van. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten; in deze vertaling wordt de vraag opgevat als ‘kunnen we … gebruiken?’. Voorbeeld: これを使えますか。 — ‘Kunnen we dit gebruiken?’ Samen betekent 代わりに 青ねぎを 使えますか。: ‘Kunnen we in plaats daarvan bosuitjes gebruiken?’ 代わりに geeft de vervanging aan, 青ねぎを markeert de bosuitjes als het voorwerp van 使う, en 使えますか vraagt beleefd of dat mogelijk is.

5. たぶん、でも味が違います。

   Misschien, maar de smaak zal anders zijn.

   たぶん

   misschien; waarschijnlijk

   でも

   maar

   味

   smaak

   違います

   is anders; verschilt

   Uitgebreide uitleg

   たぶん is een bijwoord dat onzekerheid uitdrukt: ‘misschien’ of ‘waarschijnlijk’. In deze zin staat het vóór de tegenstelling en vormt het de vertaling van het eerste, elliptische antwoord ‘Misschien’; het maakt dus niet noodzakelijk de daaropvolgende bewering over de smaak onzeker. Voorbeeld: たぶん来ます。 — ‘Waarschijnlijk komt hij/zij.’ でも betekent ‘maar’. Het markeert hier een tegenstelling met wat eraan voorafgaat. Voorbeeld: でも、今日は行きません。 — ‘Maar vandaag ga ik niet.’ 味 betekent ‘smaak’, bijvoorbeeld de smaak van eten of drinken. Voorbeeld: この料理は味がいいです。 — ‘Dit gerecht smaakt goed.’ 違います is de beleefde niet-verleden vorm van 違う, ‘verschillen’ of ‘anders zijn’. De vorm ます maakt de uitspraak beleefd; op zichzelf markeert 違います niet specifiek de toekomst. In 味が違います is 味 het onderwerp van de vergelijking: ‘de smaak is anders’. De precieze vergelijking wordt hier niet benoemd. Voorbeeld: 色が違います。 — ‘De kleur is anders.’ De zin begint met het korte antwoord たぶん (‘misschien’), waarna でも (‘maar’) een nieuwe, tegengestelde mededeling inleidt. 味が違います betekent letterlijk dat de smaak verschilt. Samen betekent de vaste uiting: ‘Misschien, maar de smaak zal anders zijn.’ Het Nederlandse ‘zal’ geeft de bedoelde verwachting in de vaste vertaling weer; de Japanse vorm 違います blijft grammaticaal een beleefde niet-verleden vorm.

6. では、角の店で玉ねぎを買います。

   Dan koop ik uien bij de winkel op de hoek.

   では

   dan

   角

   hoek

   店

   winkel

   玉ねぎ

   uien

   買います

   kopen

   Uitgebreide uitleg

   では betekent hier “dan” en markeert een overgang naar de volgende stap of beslissing. Het is geen deel van het werkwoord. In een andere context kan dezelfde vorm ook een afscheid of een formele verbinding markeren; hier past de overgangsbetekenis. 角 betekent hier “hoek”. Het zelfstandig naamwoord kan ook in andere vaste combinaties voorkomen, maar in deze zin verwijst het naar de hoek als plaatsaanduiding. 店 betekent “winkel” of “zaak”. Samen met de daaropvolgende plaatsmarkering vormt het de plaatsaanduiding “bij de winkel op de hoek”. Het woord staat hier niet op zichzelf als onderwerp of object; de volledige relatie met de hoek wordt door 角の店 uitgedrukt. 玉ねぎ betekent “ui” of, zoals in de vertaling, “uien”. Het is een zelfstandig naamwoord. Het partikel を na dit woord markeert het als het directe object van de koophandeling: wat er gekocht wordt. Het Japanse zelfstandig naamwoord zelf krijgt hier geen verplichte meervoudsuitgang; enkelvoud of meervoud volgt uit de context. 買います betekent hier “koop”. De basisvorm is 買う (“kopen”); 買います is de beleefde niet-verleden vorm. Die vorm kan afhankelijk van de context een gewoonte, een geplande handeling of een handeling in de nabije toekomst uitdrukken. Voorbeeld: 本を買います。 — “Ik koop een boek.” De vorm 買います vermeldt de persoon niet door een aparte persoonsuitgang. Het onderwerp wordt hier door de vaste Nederlandse vertaling als “ik” ingevuld; het Japanse onderwerp zelf staat niet uitgeschreven. Het partikel で na 店 geeft de plaats van de handeling aan, en の verbindt 角 en 店: 角の店 betekent letterlijk “de winkel van/bij de hoek”, natuurlijk vertaald als “de winkel op de hoek”. Samen ontstaat de betekenis: では (“dan”) + 角の店で (“bij de winkel op de hoek”) + 玉ねぎを (“uien” als object) + 買います (“koop ik”). De volledige zin betekent dus: “Dan koop ik uien bij de winkel op de hoek.”

7. 私たちはまだ米を量る必要があります。

   We moeten de rijst nog afmeten.

   私たちは

   wij

   まだ

   nog

   米

   rijst

   量る

   afmeten

   必要があります

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私たちは betekent hier “wij”. 私たち is de vorm voor “wij/ons”; は markeert 私たち als het onderwerp of gespreksthema. Het voornaamwoord zelf verandert niet naar geslacht. Voorbeeld: 私は米を量ります。 — “Ik meet de rijst af.” まだ betekent hier “nog”: de handeling is op dit moment niet afgerond of blijft nog nodig. Het staat vóór de rest van de predicatie en werkt samen met de noodzakelijkheid in deze zin. Voorbeeld: まだ必要です。 — “Het is nog nodig.” 米 betekent “rijst”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan in het Japans zowel naar rijst als voedingsmiddel als naar ongekookte rijst verwijzen; de precieze lezing hangt van de context af. Hier gaat het om de rijst die afgemeten moet worden. Voorbeeld: 米を買います。 — “Ik koop rijst.” を markeert 米 als het directe object. 量る betekent “afmeten” of “meten”, hier specifiek rijst afmeten. Dit is de woordenboekvorm. In een constructie met 必要があります staat deze vorm vóór 必要があります om aan te geven welke handeling nodig is. De vorm 量ります is een beleefde tegenwoordige/toekomende vorm van hetzelfde werkwoord: 米を量ります。 — “Ik meet de rijst af.” 必要があります betekent “nodig zijn” en vormt hier met de voorafgaande werkwoordsvorm de betekenis “moeten”. 必要 is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “noodzaak/noodzakelijkheid”, あり is de verbindingsvorm van ある (“er zijn” voor niet-levende zaken), en ます maakt de uitdrukking beleefd. Het patroon werkwoord in woordenboekvorm + 必要があります drukt uit dat het nodig is om die handeling te verrichten; het zegt niet op zichzelf wie de handeling uitvoert, maar hier wordt dat door 私たちは aangegeven. Samen geeft 私たちはまだ米を量る必要があります。 de betekenis: “Wij moeten de rijst nog afmeten.” De structuur is: “wat betreft wij” + “nog” + “rijst” + “afmeten” + “het is nodig”. De beleefde vorm maakt de mededeling neutraal en beleefd.

8. 戻ってきたら、私は4人分に足りる米を量ります。

   Als ik terug ben, meet ik genoeg rijst af voor vier personen.

   戻ってきたら

   als ik terug ben

   4人分

   voor vier personen

   足りる

   voldoende zijn

   米

   rijst

   量ります

   afmeten

   Uitgebreide uitleg

   戻ってきたら betekent hier “als ik terug ben”. 戻ってくる is de basisvorm voor “terugkomen”: 戻る betekent “teruggaan/terugkeren” en くる voegt het perspectief “naar hier komen” toe. In 戻ってきたら staat きた, de verleden vorm van くる, vóór ら; samen geeft dat een voorwaarde of tijdsmoment: “als/wanneer ik teruggekomen ben”. Het onderwerp wordt in het Japans niet in deze vorm zelf uitgedrukt; de vaste Nederlandse vertaling maakt hier “ik” duidelijk. Voorbeeld: 家に戻ってきたら、電話します。 — “Als ik thuis terug ben, bel ik.” 4人分 betekent “voor vier personen”. 人 is de telvorm voor personen en 分 geeft een hoeveelheid of portie voor een bepaald aantal personen aan. 4人分 is dus een vaste hoeveelheidsaanduiding, niet alleen het losse getal vier. 足りる is de basisvorm van het werkwoord “voldoende zijn” of “genoeg zijn”. In 4人分に足りる geeft に de hoeveelheid of het doel aan waarvoor iets genoeg is: “voldoende voor vier personen”. Het is niet hetzelfde als 足す (“erbij optellen”). Voorbeeld: この水は二人分に足りる。 — “Dit water is genoeg voor twee personen.” 米 betekent hier “rijst”. Het kan in andere contexten ook specifieker naar ongekookte rijst verwijzen; de vaste vertaling ondersteunt hier eenvoudig de betekenis “rijst”. In de woordgroep 4人分に足りる米 beschrijft 足りる welke rijst bedoeld wordt: rijst die voldoende is voor vier personen. 量ります betekent hier “meet af”. De basisvorm is 量る, “meten” of “afmeten”; 量ります is de beleefde vorm voor een handeling in de tegenwoordige of toekomstige tijd. De vorm zegt op zichzelf niet dat de handeling al bezig is. 量る wordt gebruikt voor het bepalen van een hoeveelheid, bijvoorbeeld met een maat of weegschaal. Voorbeeld: 米を二合量ります。 — “Ik meet twee maatbekers rijst af.” Samen bestaat de zin uit een tijdsvoorwaarde (戻ってきたら), daarna het onderwerp “ik” dat in het Japans onuitgesproken blijft maar in de vaste vertaling wordt gegeven, en vervolgens 4人分に足りる米を量ります: “rijst afmeten die voldoende is voor vier personen”. De volledige betekenis is daarom: “Als ik terug ben, meet ik genoeg rijst af voor vier personen.”