Een activiteit kiezen op basis van het weer | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 明日は屋内で何かするか、外で何かするか、どちらにしますか。

   Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?

   明日は

   morgen

   屋内

   binnen

   何かするか

   of we iets doen

   外

   buiten

   どちらにしますか

   welke van de twee zullen we kiezen?

   Uitgebreide uitleg

   明日は bestaat uit 明日 (“morgen”) en de topicmarkeerder は. 明日 is een zelfstandig naamwoord voor de volgende dag; met は wordt “morgen” als tijdskader van de zin gemarkeerd. Voorbeeld: 明日は休みです。 — “Morgen ben ik vrij.” 屋内 betekent hier “binnen” of “in een gebouw”. Het is een zelfstandig naamwoord dat een plaats aanduidt en kan bijvoorbeeld met で worden gebruikt als plaats waar een handeling gebeurt: 屋内で待ちます。 — “Ik wacht binnen.” In 何かするか betekent 何か “iets” en する “doen”. する is de woordenboekvorm; します is de beleefde vorm. 何か staat vóór する en vormt zo “iets doen”. De afsluitende か maakt van dit deel een alternatief in de grotere vraag: “of we iets doen”. Voorbeeld: 何か食べますか。 — “Eet je iets?” 外 betekent hier “buiten” en is, net als 屋内, een plaatsaanduidend zelfstandig naamwoord. Met で kan het de plaats van een activiteit aangeven: 外で話します。 — “We praten buiten.” In de vaste zin staat 外 na het eerste alternatief 屋内で何かするか, zodat de twee mogelijkheden “binnen iets doen” en “buiten iets doen” tegenover elkaar staan. どちらにしますか vraagt welke van twee mogelijkheden men kiest. どちら betekent “welke van de twee” en is geschikt wanneer er twee opties zijn; どれ wordt gebruikt voor “welke” uit meerdere concrete dingen. にする betekent “voor iets kiezen” of “iets beslissen”; しますか is daarvan de beleefde vraagvorm. Voorbeeld: どちらにしますか。 — “Welke van de twee kiest u?” De structuur is Aか、Bか、どちらにしますか: eerst worden twee opties genoemd, daarna wordt gevraagd voor welke optie men kiest. Hier zijn 屋内で何かする en 外で何かする de twee opties. 明日は geeft aan dat de keuze betrekking heeft op morgen. Samen betekent de hele zin: “Zullen we morgen iets binnen of buiten doen?”

2. 決める前に天気予報を確認しましょう。

   Laten we de weersvoorspelling bekijken voordat we beslissen.

   決める

   beslissen

   前に

   voordat; vóór

   天気予報

   weersvoorspelling

   確認しましょう

   laten we controleren of bekijken

   Uitgebreide uitleg

   決める betekent hier “beslissen”. Het is de woordenboekvorm van het werkwoord. Een bruikbare vorm in een andere tijd is bijvoorbeeld 決めた (“besliste/heeft beslist”); de vorm 決める zelf benoemt de handeling zonder die als voltooid te presenteren. 前に betekent “voordat” of letterlijk “vóór”. Na een werkwoord in de woordenboekvorm geeft V前に aan dat iets eerder gebeurt dan V: 寝る前に本を読みます。 betekent “Ik lees een boek voordat ik ga slapen.” In deze zin hoort 前に bij 決める, dus het controleren vindt plaats vóór het beslissen. 天気予報 betekent “weersvoorspelling”. Het is een zelfstandig naamwoord voor informatie over verwacht weer. Het kan bijvoorbeeld het onderwerp of de bron van informatie zijn in 天気予報では、雨だそうです。 — “Volgens de weersvoorspelling gaat het regenen.” 確認しましょう betekent hier “laten we controleren” of, natuurlijker in deze context, “laten we bekijken”. De vorm bestaat uit 確認する (“controleren; nagaan”) en ましょう, een beleefde vorm om een voorstel met “laten we …” uit te drukken. Het werkwoord 確認する gebruikt dus niet 決める als zijn basis; 確認 is het zelfstandige naamwoordgedeelte en する maakt er een werkwoord van. Vergelijk 確認します (“ik/wij controleren” in beleefde stijl) met 確認しましょう (“laten we controleren”). Samen vormen 決める前に en 天気予報を確認しましょう de betekenis: “Laten we de weersvoorspelling bekijken voordat we beslissen.” を markeert 天気予報 als datgene wat wordt gecontroleerd. De beleefde voorstelvorm maakt van de hele zin een gezamenlijk voorstel; de zin zegt niet dat de beslissing al genomen is.

3. 天気予報では、午前中は晴れるそうです。

   Er staat dat het in de ochtend zonnig wordt.

   天気予報では

   volgens de weersvoorspelling

   午前中

   in de ochtend

   晴れる

   zonnig worden; opklaren

   そうです

   naar verluidt; er wordt gezegd dat

   Uitgebreide uitleg

   天気予報では betekent hier “volgens de weersvoorspelling”. 天気予報 is “weersvoorspelling”; では markeert deze bron of dit kader voor de uitspraak. Het patroon Xでは、... kan dus betekenen: “volgens X ...” of “wat X betreft ...”, afhankelijk van de context. 午前中 betekent “in de ochtend” of letterlijk “gedurende de ochtend”. Het verwijst naar het ochtendgedeelte van de dag; 中 geeft hier een periode aan. Voorbeeld: 午前中に電話します。 — “Ik bel in de ochtend.” 晴れる is de woordenboekvorm en betekent hier “zonnig worden” of “opklaren”. Het is de werkwoordsvorm voor een verandering naar zonnig weer; het is niet het bijvoeglijk naamwoord “zonnig” zelf. De vorm 晴れる is ook de gewone vorm die vóór そうです wordt gebruikt in de betekenis “naar verluidt”. Voorbeeld: 午後は晴れる。 — “In de middag klaart het op.” そうです volgt hier op de gewone vorm 晴れる en geeft overgeleverde informatie aan: “naar verluidt” of “er wordt gezegd dat”. Dit is een andere constructie dan 〜そうです na een stamvorm, die vaak een indruk of verwachting uit directe waarneming uitdrukt. In deze zin is 晴れるそうです dus: “er wordt gezegd dat het zonnig wordt”. Samen vormen de delen: 天気予報では — “volgens de weersvoorspelling” — 午前中は — “wat de ochtend betreft” — 晴れるそうです — “wordt het naar verluidt zonnig”. De volledige betekenis is: “Volgens de weersvoorspelling wordt het in de ochtend zonnig.”

4. それなら、昼食前に散歩ができそうです。

   Dan kunnen we voor de lunch een wandeling maken.

   それなら

   dan; in dat geval

   昼食

   lunch

   前に

   ervoor; vooraf

   散歩

   wandeling

   できそうです

   lijkt mogelijk

   Uitgebreide uitleg

   それなら betekent hier “als dat zo is / dan”. それ verwijst naar een eerder genoemde situatie, en なら maakt daarvan een voorwaarde of uitgangspunt. In deze context sluit het aan bij de mededeling over het weer: als dat zo is, volgt de mogelijkheid in de rest van de zin. Voorbeeld: 雨なら、行きません。 — “Als het regent, ga ik niet.” 昼食 betekent “lunch”. Het is een zelfstandig naamwoord; in gewone combinaties kan het ook in woorden als 昼食時間 (“lunchtijd”) voorkomen. In deze zin wordt het niet als handelende persoon of als object gebruikt, maar als tijdreferentie in 昼食前に. 前に betekent hier “vóór”. 前 is het zelfstandige naamwoord “voorkant” of “ervoor”; na een zelfstandig naamwoord geeft Nの前に doorgaans “voor N” aan, en V-る前に betekent “voordat …”. Hier staat 昼食前に, zonder の, in de compacte tijdsuitdrukking “vóór de lunch”. Voorbeeld: 寝る前に本を読みます。 — “Ik lees een boek voordat ik ga slapen.” 散歩 betekent “wandeling” of “wandelen”. Het is een zelfstandig naamwoord dat ook als activiteit kan functioneren, zoals in 散歩する — “een wandeling maken / wandelen”. In de vaste zin is 散歩 het inhoudelijke onderwerp van de mogelijkheidconstructie 散歩ができる; が markeert hier datgene wat mogelijk is. Voorbeeld: 毎朝、散歩します。 — “Ik maak elke ochtend een wandeling.” できそうです bestaat uit できる en そうです. できる betekent “kunnen” of “mogelijk zijn”; in 散歩ができる betekent het dat een wandeling mogelijk is. そうです na de stam でき drukt een verwachting op basis van de beschikbare aanwijzingen uit: “het lijkt mogelijk” of “het ziet ernaar uit dat het kan”. De vorm です maakt de uiting beleefd. Dit is iets anders dan そうです na een volledige mededeling, waar het vaak “naar verluidt” betekent. Voorbeeld: 今日は早く帰れそうです。 — “Het lijkt erop dat ik vandaag vroeg naar huis kan gaan.” Samen betekent それなら、昼食前に散歩ができそうです。 dus: “Als dat zo is, lijkt het erop dat we vóór de lunch een wandeling kunnen maken.” Het onderwerp van “we” staat in het Japans niet uitgedrukt; die deelnemerslezing volgt hier uit de vaste Nederlandse vertaling. それなら stelt de genoemde situatie als voorwaarde, 昼食前に bepaalt het tijdstip en 散歩ができそうです geeft een beleefde verwachting van de mogelijkheid.

5. あとで雨が降ったら、カフェに行けます。

   Als het later regent, kunnen we naar een café gaan.

   あとで

   later

   雨

   regen

   降ったら

   als het regent

   カフェ

   café

   行けます

   kunnen gaan

   Uitgebreide uitleg

   あとで betekent hier “later”, dus op een moment na nu. Het is een tijdsbepaling en kan bijvoorbeeld ook in あとで話します staan: “Ik praat later.” 雨 betekent “regen”. In deze zin is het het verschijnsel dat in de voorwaardelijke bijzin optreedt. Het partikel が na 雨 markeert hier het onderwerp van die gebeurtenis. 降ったら komt van 降る (“vallen”, bij neerslag: “regenen/sneeuwen”). De vorm 降った is de verleden vorm van 降る; met ら vormt 降ったら een voorwaarde: “als het regent” of letterlijk “als het gevallen is”. In deze vaste zin gaat het om de toekomstige voorwaarde “als het later regent”. Een vergelijkbaar patroon is 晴れたら、出かけます — “Als het helder weer wordt, ga ik eropuit.” カフェ betekent “café” en is een leenwoord dat in het Japans in katakana wordt geschreven. Het partikel に na カフェ markeert hier de bestemming: de plaats waar men naartoe gaat. 行けます komt van 行く (“gaan”). 行ける is de potentiële vorm van 行く en betekent “kunnen gaan”; 行けます is daarvan de beleefde niet-verleden vorm. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgedrukt in deze vorm. In de vaste vertaling is dat onderwerp “we”. De vorm 行けます zegt dus hier dat we kunnen gaan, niet alleen dat we gaan. Bijvoorbeeld: 明日行けます betekent “Morgen kunnen we gaan.” Samen vormen 雨が降ったら en あとで de voorwaarde “als het later regent”. Daarna geeft カフェに行けます de mogelijkheid als gevolg: “kunnen we naar een café gaan”. De volledige betekenis is: “Als het later regent, kunnen we naar een café gaan.”

6. そうすれば、予定を柔軟に変えられます。

   Zo blijft het plan flexibel.

   そうすれば

   als dat zo gebeurt

   予定

   plan

   柔軟に

   flexibel

   変えられます

   kan veranderen

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier «als dat zo gebeurt» of «als je dat doet». Het verwijst naar een vooraf genoemde voorwaarde of handeling en leidt naar het resultaat in de rest van de zin. Een vergelijkbaar patroon is そうすると («als dat gebeurt / daardoor»), maar そうすれば legt duidelijker een voorwaarde-gevolgrelatie. 予定 betekent hier «plan» of «geplande afspraak». Het kan ook een planning of verwachting aanduiden; de precieze betekenis hangt van de context af. Voor «een plan wijzigen» staat het zelfstandig naamwoord vóór het werkwoord: 予定を変える. 柔軟に is de bijwoordelijke vorm van 柔軟な («flexibel»). De vorm op に maakt van het beschrijvende woord een bijwoord: 柔軟に変える betekent «op flexibele wijze veranderen». Dit is iets anders dan een zelfstandig naamwoord direct beschrijven, waarvoor 柔軟な vóór dat zelfstandig naamwoord staat, bijvoorbeeld 柔軟な計画 («een flexibel plan»). 変えられます is de beleefde niet-verleden vorm van 変えられる, «kunnen veranderen» in de betekenis «kunnen wijzigen». De basisvorm van het onderliggende werkwoord is 変える («veranderen / wijzigen»); de vorm 変えられる drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. De beleefde vorm 変えられます past in een neutrale, beleefde mededeling. Voorbeeld: 予定を変えられます。— «Ik/we kan/kunnen het plan wijzigen.» Het onderwerp blijft in het Japans vaak onuitgesproken; de zin legt hier dus niet zelfstandig vast wie de wijziging uitvoert. Samen vormt de zin het patroon そうすれば、[iets]を[manier]に変えられます: «Als dat zo gebeurt, kun je [iets] [op die manier] veranderen.» De vaste vertaling geeft dit weer als «Zo blijft het plan flexibel»; de Japanse formulering benadrukt daarbij vooral de mogelijkheid om 予定 flexibel te wijzigen. De komma markeert de voorwaardelijke inleiding, gevolgd door het resultaat.

7. 午前中に散歩する予定にしましょう。

   Laten we een ochtendwandeling plannen.

   午前中

   ochtend

   散歩する

   een wandeling maken

   予定

   plan

   にしましょう

   laten we het zo maken

   Uitgebreide uitleg

   午前中 betekent hier “de ochtend” of specifieker “de voormiddag”: het deel van de dag vóór de middag. De partikel に markeert hier het tijdstip waarop iets gebeurt. Een bruikbaar patroon is tijd + に, bijvoorbeeld 七時に出発します = “Ik vertrek om zeven uur.” 散歩する betekent “een wandeling maken” of “wandelen”. Het is een combinatie van het zelfstandig naamwoord 散歩 (“wandeling”) met する (“doen/maken”); samen vormt die combinatie een werkwoord. De vorm する is de niet-verleden vorm en kan in een zelfstandig naamwoordgroep vóór een ander zelfstandig naamwoord staan: 散歩する予定 = “het plan om een wandeling te maken”. 予定 betekent “plan” of “geplande activiteit”. In 散歩する予定 bepaalt de voorafgaande werkwoordgroep welk plan bedoeld wordt: letterlijk “een plan [dat] een wandeling maken [is]”. Het patroon werkwoord in de niet-verleden vorm + 予定です betekent vaak “van plan zijn om …” of “gepland staan om …”. Bijvoorbeeld: 明日出発する予定です = “Ik ben van plan morgen te vertrekken.” にしましょう bestaat uit にする en de beleefde voorstelvorm しましょう. A にする betekent “A kiezen”, “A vastleggen” of “het op A instellen”; met しましょう wordt dat “laten we A kiezen/vastleggen”. Hier is 予定 het gekozen resultaat: 散歩する予定にしましょう betekent “laten we het plan maken dat we een wandeling maken”. しましょう drukt een voorstel namens de spreker en de aangesprokene uit; het is niet simpelweg een bevel. Samen vormt 午前中に de tijdsbepaling, 散歩する予定 het plan om te wandelen, en にしましょう het voorstel om dat plan vast te leggen. De volledige betekenis is daarom: “Laten we plannen om ’s ochtends een wandeling te maken.”

8. 天気が変わったら、屋内に移動できます。

   Als het weer verandert, kunnen we naar binnen gaan.

   天気

   weer

   変わったら

   als het verandert

   屋内

   binnen

   移動できます

   kunnen gaan

   Uitgebreide uitleg

   天気 betekent hier ‘het weer’. Het is een zelfstandig naamwoord. In een zin kan het bijvoorbeeld het onderwerp zijn: 天気がいいです。 — ‘Het weer is goed.’ Het partikel が markeert hier 天気 als onderwerp. 変わったら komt van het werkwoord 変わる (‘veranderen’). De vorm 変わった is de verleden vorm; met ら vormt die een voorwaarde of tijdsrelatie: ‘als/wanneer het veranderd is’ of natuurlijker ‘als het verandert’. Het is dus niet nodig om het Nederlandse verleden letterlijk over te nemen. Een vergelijkbaar patroon is 雨が降ったら、帰ります。 — ‘Als het regent, ga ik naar huis.’ 屋内 betekent ‘binnen’ of letterlijk ‘in een binnenruimte’. Het is een zelfstandig naamwoord. Het partikel に markeert hier de bestemming: de plaats waarnaar men zich verplaatst. 屋内に betekent daardoor ‘naar binnen’. 移動できます is opgebouwd uit 移動する (‘zich verplaatsen’) en de mogelijkheidvorm できる; できます is de beleefde vorm van die mogelijkheid. Het betekent hier ‘kunnen gaan’ of nauwkeuriger ‘zich kunnen verplaatsen’. Het onderwerp staat in het Japans niet in de zin; in de vaste vertaling wordt dat opgevat als ‘we’. Een voorbeeld is ここから移動できます。 — ‘We kunnen vanaf hier verdergaan.’ Samen vormen de delen de voorwaardelijke zin 天気が変わったら (‘als het weer verandert’) en de hoofdzin 屋内に移動できます (‘kunnen we naar binnen gaan’). De volledige betekenis is dus: ‘Als het weer verandert, kunnen we naar binnen gaan.’