Een rustige avondroutine voor beter slapen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 私は最近、よく眠れていません。

   Ik slaap de laatste tijd niet goed.

   私は

   ik (als onderwerp/thema)

   最近

   de laatste tijd

   よく

   goed

   眠れていません

   niet kunnen slapen

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, de onderwerp-/themamarkeerder. In deze zin wordt de spreker als degene die slaapt naar voren gebracht. は betekent op zichzelf niet “ik”; het markeert de functie van het voorafgaande woord in de zin. 最近 betekent “de laatste tijd” en geeft de periode aan waarin de situatie geldt. Het kan ook vóór andere beschrijvingen staan, bijvoorbeeld: 最近忙しいです。 — “De laatste tijd ben ik druk.” よく betekent hier “goed”, in combinatie met slapen. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook “vaak” betekenen, maar de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “goed”. Een nuttig contrast is あまり met een ontkenning: あまりよく眠れません。 — “Ik kan niet zo goed slapen.” 眠れていません is de beleefde negatieve vorm van een toestand die voortduurt. De vorm is gebaseerd op 眠る (“slapen”): 眠れる betekent “kunnen slapen”, en 眠れていません betekent letterlijk ongeveer “ben niet in staat geweest goed te slapen / kan niet goed slapen”. Het element ていません is de beleefde ontkenning van ている en laat de aanhoudende toestand zien. Dit is anders dan 眠りません, dat eenvoudig “slaap niet” of “zal niet slapen” kan uitdrukken zonder deze vorm van aanhoudende slaapmoeilijkheid. Samen vormen de delen: 私は (“wat mij betreft/ik”) + 最近 (“de laatste tijd”) + よく (“goed”) + 眠れていません (“kan niet goed slapen”). De natuurlijke betekenis van de volledige uiting is daarom: “Ik slaap de laatste tijd niet goed.”

2. 夜の習慣を変える必要があるかもしれません。

   Misschien moet je je avondroutine aanpassen.

   夜

   avond

   習慣

   gewoonte; routine

   変える

   veranderen; aanpassen

   必要がある

   nodig zijn

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   夜 betekent hier “avond”, zoals de vaste vertaling aangeeft. Het woord kan afhankelijk van de context ook naar “nacht” verwijzen. In 夜の習慣 verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het volgende: 夜の習慣 is dus een gewoonte of routine voor de avond. Japans markeert hier geen meervoud; 習慣 kan daarom zowel “gewoonte” als “routine” betekenen. 習慣 is het zelfstandige naamwoord “gewoonte/routine”. Het staat met を als lijdend voorwerp van 変える: 習慣を変える betekent “een gewoonte veranderen” of “een routine aanpassen”. Voorbeeld: 毎日の習慣を変えます。 — “Ik verander mijn dagelijkse routine.” 変える betekent in deze zin “veranderen/aanpassen” en is de transitieve vorm: iemand verandert iets. De vorm 変える is de woordenboekvorm en staat hier vóór 必要がある; een werkwoord in deze vorm kan zo deel worden van een constructie voor noodzaak. Vergelijk het zelfstandige werkwoord 変わる, “veranderen” in de zin dat iets zelf verandert: 予定が変わりました。 — “Het plan is veranderd.” 必要がある drukt uit dat iets nodig of noodzakelijk is. In 習慣を変える必要がある is het noodzakelijke precies het veranderen van de routine: “het is nodig om de routine aan te passen” of “je moet de routine misschien aanpassen”. 必要 is hier het woord voor “noodzaak”; がある vormt met dat woord de uitdrukking voor “er is noodzaak”. かもしれません maakt de voorafgaande bewering onzeker: “misschien” of “het zou kunnen dat”. De minder formele vorm is かもしれない; かもしれません is de beleefde vorm. Hier geldt de onzekerheid voor 習慣を変える必要がある: de zin zegt dus niet stellig dat aanpassen noodzakelijk is, maar dat dit misschien zo is. Samen vormt 夜の習慣を変える het onderdeel “de avondroutine aanpassen”. Dat onderdeel krijgt met 必要がある de betekenis “nodig zijn om de avondroutine aan te passen”, en かもしれません verzacht dit tot een mogelijkheid. De volledige betekenis is daarom: “Misschien moet je je avondroutine aanpassen.”

3. 私は寝る直前にスマホを使っています。

   Ik gebruik mijn telefoon vlak voor het slapengaan.

   私は

   ik

   寝る

   slapen

   直前に

   vlak ervoor

   スマホ

   smartphone

   使っています

   gebruik

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”, de spreker) en は, de topicpartikel. In deze zin valt het onderwerp van de handeling samen met de spreker, zoals de vertaling bevestigt. 私 verandert niet voor getal of grammaticaal geslacht. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” 寝る is de woordenboekvorm van het werkwoord “slapen”. Hier staat 寝る vóór 直前に in de tijdsbepaling 寝る直前に: “vlak voordat men gaat slapen”. De woordenboekvorm kan in zo’n bepaling vóór een zelfstandig naamwoord staan; er is hier geen verleden of beleefde verbuiging. Voorbeeld: 寝る前に本を読みます。 — “Ik lees een boek voordat ik ga slapen.” 直前に betekent “vlak ervoor” of “onmiddellijk daarvoor”. 直前 duidt het direct voorafgaande moment aan en に markeert dat moment als tijdstip. Het is sterker en specifieker dan alleen “ervoor”. Voorbeeld: 出発の直前に電話がありました。 — “Vlak voor vertrek kwam er een telefoontje.” スマホ is de informele, verkorte vorm voor een smartphone of mobiele telefoon. Het is hier het voorwerp van de handeling; de partikel を na dit woord markeert dat voorwerp. Voorbeeld: スマホを見ます。 — “Ik kijk op mijn telefoon.” 使っています betekent hier “gebruik” in een beleefde vorm. De basisvorm is 使う (“gebruiken”); 使っています bestaat uit de -て-vorm 使って plus います. Deze vorm kan een handeling die nu bezig is uitdrukken, maar ook een huidige gewoonte of toestand; in deze zin past de lezing “ik gebruik mijn telefoon vlak voor het slapengaan”. De vorm markeert geen verschil in persoon of grammaticaal geslacht. Voorbeeld: 毎日このアプリを使っています。 — “Ik gebruik deze app elke dag.” Samen vormen de delen 私は + 寝る直前に + スマホを + 使っています de betekenis: “Ik gebruik mijn telefoon vlak voor het slapengaan.” Het topic is de spreker, 寝る直前に bepaalt het precieze moment, スマホを is het gebruikte voorwerp en 使っています beschrijft de huidige activiteit of gewoonte. De beleefde vorm maakt de zin geschikt voor neutraal, beleefd gesprek.

4. 画面を見る時間を減らすと、リラックスできるかもしれません。

   Minder schermtijd kan je helpen ontspannen.

   画面

   scherm

   見る

   kijken

   時間

   tijd

   減らす

   verminderen

   リラックス

   ontspannen

   できる

   kunnen

   かもしれません

   misschien

   Uitgebreide uitleg

   画面 betekent hier ‘scherm’. Het is een zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar voorbeeld is 画面が明るい。 — ‘Het scherm is helder.’ 見る betekent ‘kijken’ of ‘bekijken’. Dit is de woordenboekvorm; in 画面を見る betekent het ‘naar een scherm kijken’. Het patroon Nを見る betekent ‘naar N kijken’ of ‘N bekijken’. Voorbeeld: 映画を見る。 — ‘Ik kijk een film.’ 時間 betekent ‘tijd’, hier meer specifiek de tijdsduur die aan een activiteit wordt besteed. 見る staat hier rechtstreeks vóór 時間 als een bepaling: 画面を見る時間 betekent letterlijk ‘de tijd waarin/om naar een scherm te kijken’. Het Japans gebruikt hierbij geen の; een werkwoordelijke bepaling kan direct vóór het zelfstandig naamwoord staan. Voorbeeld: 勉強する時間がありません。 — ‘Ik heb geen tijd om te studeren.’ 減らす betekent ‘verminderen’ of ‘minder maken’. Het is een transitief werkwoord: iets wordt minder gemaakt. De woordenboekvorm is 減らす; de vorm in de zin blijft hier dezelfde omdat de voorwaarde met と geen aparte vervoeging van dit werkwoord vereist. Voorbeeld: 仕事を減らす。 — ‘Ik verminder het werk.’ 画面を見る時間を減らす betekent samen ‘de tijd die je naar een scherm kijkt verminderen’. De uitgang を markeert wat wordt verminderd. Het patroon Nを減らす is herbruikbaar voor zaken waarvan de hoeveelheid of duur kleiner wordt. と verbindt hier een voorwaarde met het gevolg: Aと、B kan in deze context worden weergegeven als ‘als/wanneer A, dan B’. Het geeft hier de relatie weer tussen minder schermkijktijd en de mogelijke ontspanning. リラックス betekent ‘ontspannen’. Dit leenwoord kan als zelfstandig naamwoord worden gebruikt en vormt met する een werkwoord; in deze zin staat het vóór できる, zodat リラックスできる ‘kunnen ontspannen’ betekent. Voorbeeld: 音楽を聞くとリラックスする。 — ‘Als ik naar muziek luister, ontspan ik.’ できる betekent hier ‘kunnen’ in de zin van ergens toe in staat zijn of iets kunnen doen. De vorm is de woordenboekvorm van できる; in リラックスできる drukt hij uit dat ontspannen mogelijk is. Voorbeeld: ここで休むことができる。 — ‘Je kunt hier rusten.’ かもしれません drukt een mogelijkheid uit: ‘misschien’ of ‘zou kunnen’. Het is de beleefde vorm van かもしれない. In リラックスできるかもしれません maakt het de bewering voorzichtig: ontspannen is mogelijk, maar niet zeker. Voorbeeld: 明日は雨かもしれません。 — ‘Morgen regent het misschien.’ De hele opbouw is 画面を見る時間を減らすと — ‘als/wanneer je de tijd die je naar een scherm kijkt vermindert’ — gevolgd door リラックスできるかもしれません — ‘kun je misschien ontspannen’. Samen betekent de zin: ‘Minder schermtijd kan je helpen ontspannen.’

5. 代わりに本を読んだほうがいいですか。

   Zal ik in plaats daarvan een boek lezen?

   代わりに

   in plaats daarvan

   本

   boek

   読んだ

   gelezen

   ほうがいいですか

   is het beter om …?

   Uitgebreide uitleg

   代わりに betekent hier “in plaats daarvan”. Het is een bruikbare manier om een alternatief aan te geven: Aの代わりにB = “B in plaats van A”. In deze zin verwijst het alternatief naar iets dat eerder werd besproken, zonder dat de Japanse zin dat eerdere element opnieuw noemt. 本 betekent hier “boek”. De lezing is ほん (hon). Het woord kan in andere contexten ook naar een boek als exemplaar of naar boeken in het algemeen verwijzen; hier past de betekenis “een boek” bij de vaste vertaling. 読んだ is de gewone verleden vorm van 読む (よむ, “lezen”). 読む → 読んだ. In de constructie Vたほうがいい wordt deze vorm gebruikt voor een advies of voor de vraag welke keuze beter is. 読んだ betekent hier dus niet dat het lezen al als afzonderlijke gebeurtenis voltooid is. ほうがいいですか vormt met de voorafgaande werkwoordsvorm een beleefde vraag naar de betere keuze: Vたほうがいいですか = “is het beter om V te doen?” ですか maakt de uiting beleefd en vragend. Het gaat hier om de keuze van de spreker zelf, zoals in de vaste vertaling “Zal ik … lezen?”. Samen vormt 本を読んだほうがいいですか de vraag “Is het beter dat ik een boek lees?” Door 代わりに ervoor te plaatsen, wordt duidelijk dat een boek lezen als alternatief wordt voorgesteld. De volledige betekenis is daarom: “Zal ik in plaats daarvan een boek lezen?”

6. 落ち着いていて、簡単なものを選んでください。

   Kies iets rustigs en eenvoudigs.

   落ち着いていて

   rustig zijn

   簡単な

   eenvoudig

   もの

   iets; ding

   選んでください

   kies alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   落ち着いていて komt van 落ち着く (“tot rust komen; rustig zijn”) met 〜ている, dat hier een aanhoudende toestand uitdrukt: “rustig zijn”. De vorm 〜ていて verbindt deze eigenschap met wat volgt. In deze zin beschrijft zij samen met 簡単な het gekozen もの. Voorbeeld: 落ち着いている部屋 — “een rustige kamer”. Hier betekent 落ち着いている niet “aan het kalmeren”, maar “zich in een rustige toestand bevinden”. 簡単な betekent hier “eenvoudig” en staat vóór het zelfstandig naamwoord もの. 簡単 is een na-bijvoeglijk naamwoord: vóór een zelfstandig naamwoord gebruikt het な, terwijl het bijvoorbeeld predicatief kan staan als 簡単です (“het is eenvoudig”). Voorbeeld: 簡単な料理を作ります。 — “Ik maak een eenvoudig gerecht.” もの betekent letterlijk “ding”, maar kan in deze positie ook algemeen “iets” betekenen. Het maakt geen specifiek zelfstandig naamwoord expliciet; de vertaling “iets” past hier bij de bedoelde keuze. Het is niet hetzelfde als こと, dat vaak naar een gebeurtenis, handeling of abstracte aangelegenheid verwijst. 選んでください is een beleefd verzoek. 選ぶ is de basisvorm “kiezen”; daarvan is 選んで de te-vorm, gevolgd door ください. Het patroon 〜てください betekent “doe alstublieft …” of “kies alstublieft …”. Voorbeeld: この本を選んでください。 — “Kies alstublieft dit boek.” De delen verbinden zo: 落ち着いていて geeft de eerste eigenschap, 簡単な de tweede, en もの benoemt algemeen wat die eigenschappen heeft. ものを選んでください betekent “kies iets”; samen ontstaat: “Kies iets rustigs en eenvoudigs.”

7. そうすれば、頭の中が静かになります。

   Zo kan je hoofd rustiger worden.

   そうすれば

   als je dat doet, dan

   頭の中

   in je hoofd

   静か

   stil, rustig

   なります

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば verwijst naar de eerder bedoelde handeling en betekent hier “als je dat doet, dan”. すれば is de voorwaardelijke vorm van する (“doen”); samen met そう vormt het een herbruikbaar patroon voor een gevolg. Voorbeeld: 毎日練習します。そうすれば、上手になります。 — “Ik oefen elke dag. Dan word ik beter.” 頭の中 betekent hier “in je hoofd”. の verbindt 頭 (“hoofd”) met 中 (“binnenkant” of “binnen”). De woordgroep wordt met が als datgene voorgesteld waarvan de toestand verandert; de vertaling ondersteunt hier de lezing “je hoofd”. 静か betekent hier “stil” of “rustig”. Het is een Japans na-bijvoeglijk woord. Voor een zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld 静かな部屋 (“een stille kamer”). In de bronzin krijgt het de bijwoordelijke vorm 静かに, doordat に de verandering naar een toestand markeert vóór なります. Voorbeeld: 部屋が静かになります。 — “De kamer wordt stil.” なります is de beleefde niet-verleden vorm van なる, “worden”. In 静かになります drukt なる een overgang naar een toestand uit: iets wordt stil of rustig, in plaats van alleen stil te zijn. Samen betekent 頭の中が静かになります dat je hoofd rustiger wordt. そうすれば plaatst dat gevolg na de bedoelde handeling: “Als je dat doet, wordt je hoofd rustiger.”

8. それを何晩か試してみます。

   Ik ga dat een paar nachten proberen.

   それを

   dat

   何晩か

   een paar nachten

   試してみます

   proberen

   Uitgebreide uitleg

   それを betekent hier “dat” als hetgene waarnaar wordt verwezen. それ is een aanwijzend voornaamwoord voor iets dat niet nader wordt benoemd; de context en de vertaling identificeren het als de bedoelde aanpak of handeling. を markeert het directe object van het werkwoord. Het voornaamwoord verandert hier niet voor grammaticaal geslacht of meervoud. 何晩か betekent “een paar nachten”. 何晩 bestaat uit 何 (“hoeveel/welke hoeveelheid”) en de telvorm 晩 voor nachten; か maakt de hoeveelheid onbepaald of benaderend. Het zegt dus niet precies hoeveel nachten. De vorm 何晩 is specifiek voor nachten; voor andere telbare zaken gebruikt het Japans andere telvormen. 試してみます betekent hier “ga proberen”. 試す is de basisvorm “proberen/testen”. In 試してみる volgt de te-vorm 試して op みる; deze combinatie drukt uit dat iemand iets probeert om te zien hoe het uitpakt. みます is de beleefde vorm van みる in deze constructie. Het slot ます maakt de uiting beleefd en kan in deze context een voorgenomen toekomstige handeling uitdrukken. Samen vormt それを何晩か試してみます de betekenis: “Ik ga dat een paar nachten proberen.” Het object それを komt vóór de tijdsduur 何晩か, en daarna staat de beleefde werkwoordconstructie 試してみます. De voorafgaande zin geeft een mogelijke aanpak aan, terwijl de volgende zin over een vaste routine spreekt; deze zin zegt alleen dat de spreker die aanpak een paar nachten zal uitproberen.

9. 決まった習慣は、睡眠をよくするのに役立ちます。

   Een vaste routine kan je slaap verbeteren.

   決まった

   vast

   習慣

   gewoonte; routine

   睡眠

   slaap

   よくする

   verbeteren

   のに役立ちます

   helpt om … te

   Uitgebreide uitleg

   決まった betekent hier “vast” of “bepaald”. Het is de gewone verleden vorm van het intransitieve werkwoord 決まる (“vastgesteld raken; vaststaan”), en staat vóór 習慣 als bepaling: een letterlijk “vaststaande” gewoonte. Vergelijk 決める, het transitieve werkwoord “beslissen; vastleggen”, waarbij iemand iets vastlegt. De verleden vorm vóór een zelfstandig naamwoord beschrijft hier vooral een bereikte toestand, niet noodzakelijk een gebeurtenis in het verleden. 習慣 is een zelfstandig naamwoord voor een gewoonte of routine. Samen met 決まった vormt het de naamwoordgroep “een vaste routine”. In 決まった習慣は markeert は deze groep als onderwerp van gesprek. Voorbeeld: 毎日の習慣 betekent “een dagelijkse gewoonte”. 睡眠 betekent “slaap” en is hier het doel waarop de verbetering betrekking heeft. De daaropvolgende partikel を markeert 睡眠 als lijdend voorwerp van よくする, niet van 役立つ. よくする betekent in deze zin “beter maken; verbeteren”. よく is hier de bijwoordelijke vorm van よい (“goed”), gevolgd door する (“doen; maken”): Xをよくする betekent “X verbeteren”. Dat is een andere lezing van よく dan het eveneens vaak voorkomende “vaak”. Voorbeeld: 部屋を明るくする betekent “de kamer lichter maken”; daarin beschrijft een bijwoordelijke vorm samen met する een verandering die iemand of iets teweegbrengt. のに役立ちます vormt hier de bruikbare constructie werkwoord in gewone vorm + のに役立つ: “nuttig zijn om … te” of “helpen bij het …”. の maakt de handeling tot iets waarnaar wordt verwezen, en に geeft het doel aan. 役立ちます is de beleefde niet-verleden vorm van 役立つ (“nuttig zijn; helpen”). In deze zin betekent 役立ちます dus niet “kan” als afzonderlijk modaal werkwoord, maar dat de vaste routine nuttig is voor het verbeteren van de slaap. De onderdelen worden van links naar rechts verbonden als 決まった習慣 (“een vaste routine”), 睡眠をよくする (“de slaap verbeteren”) en 睡眠をよくするのに役立ちます (“helpt bij het verbeteren van de slaap”). Met は als gespreksonderwerp ontstaat de volledige betekenis: een vaste routine helpt om je slaap te verbeteren. De beleefde vorm 役立ちます maakt de formulering geschikt voor neutrale, beleefde uitleg.