Eten labelen in een gedeelde koelkast | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. このスープを共有の冷蔵庫に入れてもいいですか。

   Kan ik deze soep in de gedeelde koelkast zetten?

   この

   deze

   スープ

   soep

   共有の

   gedeeld

   冷蔵庫

   koelkast

   入れてもいいですか

   mag ik erin doen?

   Uitgebreide uitleg

   この staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “deze”: het wijst naar een zaak die de spreker als nabij of contextueel aangewezen behandelt. Het is een attributieve aanwijzer; zelfstandig gebruik heeft een andere vorm, zoals これ voor “dit/deze zaak”. In deze zin bepaalt この dus スープ. スープ is een zelfstandig naamwoord voor “soep”. Het is een leenwoord en verandert hier niet door getal of grammaticaal geslacht. Een bruikbaar patroon is この + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld この本 — “dit boek”. 共有の betekent hier “gedeeld”. 共有 drukt het delen of gezamenlijk gebruiken uit; の verbindt dit woord met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord en maakt er een bepaling van. Zo beschrijft 共有の冷蔵庫 een koelkast die gezamenlijk wordt gebruikt. Het is niet hetzelfde als 共用の, dat specifiek “voor gemeenschappelijk gebruik” kan benadrukken. 冷蔵庫 betekent “koelkast”. Het is het zelfstandig naamwoord dat de plaats aanduidt waar de soep wordt gezet. In het Japans staat de plaatsbepaling vóór het werkwoord, bijvoorbeeld 冷蔵庫に入れる — “in de koelkast zetten”. 入れてもいいですか is een beleefde vraag om toestemming: “mag ik het erin doen?” De vorm 入れて is de te-vorm van 入れる, “erin doen” of “naar binnen brengen”. De combinatie て + もいい betekent dat iets toegestaan is; ですか maakt de uiting beleefd en vragend. Het object wordt hier niet opnieuw genoemd, omdat このスープ al het ding is dat in de koelkast wordt gezet. Een herbruikbaar patroon is V-てもいいですか, bijvoorbeeld ここに座ってもいいですか — “mag ik hier zitten?” Samen vormen de delen: このスープ (“deze soep”) + 共有の冷蔵庫に (“in de gedeelde koelkast”; に markeert de bestemming) + 入れてもいいですか (“mag ik hem erin doen?”). De volledige betekenis is dus: “Kan ik deze soep in de gedeelde koelkast zetten?” De formulering is een beleefde toestemmingsvraag.

2. そこに置く前に、容器にラベルを貼ってください。

   Plak een label op de bak voordat je hem daar laat staan.

   そこに

   daar

   置く

   plaatsen; neerzetten

   前に

   voordat

   容器

   bak; recipiënt

   ラベル

   label

   貼ってください

   plak alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   そこに betekent hier ‘daar’. そこ verwijst naar een plaats, en に markeert de plaats waar iets wordt neergezet. De precieze locatie wordt in de vaste zin niet benoemd. 置く betekent hier ‘neerzetten’ of ‘plaatsen’. Dit is de woordenboekvorm en de gewone niet-verleden vorm. In 置く前に staat hij vóór 前に in de structuur ‘voordat je iets neerzet’. De te-vorm van hetzelfde werkwoord is 置いて, bijvoorbeeld in ここに置いてください — ‘Zet het hier alstublieft neer.’ 前に betekent in deze combinatie ‘voordat’. Na een werkwoord in de gewone vorm vormt het de structuur V前に — ‘voordat je V doet’. Na een zelfstandig naamwoord kan het ook ‘voor’ betekenen, zoals in 食事の前に — ‘vóór het eten’. Hier geeft het aan dat het labelen eerder moet gebeuren dan het neerzetten. 容器 betekent ‘bak’ of algemener ‘recipiënt/container’. Het is een zelfstandig naamwoord. In 容器にラベルを貼る markeert に de bak als de plaats of het doel waarop het label wordt aangebracht: ‘een label op de bak plakken’. ラベル betekent ‘label’. Het is hier het voorwerp dat wordt opgeplakt. In ラベルを markeert を het directe object van 貼る. 貼ってください betekent ‘plak alstublieft’. 貼る is de woordenboekvorm voor ‘opplakken’; 貼って is de te-vorm. ください na een te-vorm maakt de structuur Vてください, een beleefd verzoek: ‘doe V alstublieft’. 貼る wordt gebruikt voor iets dat ergens op wordt aangebracht, zoals een label of sticker. Samen ontstaat de structuur そこに置く前に、容器にラベルを貼ってください: ‘Plak een label op de bak voordat je hem daar neerzet.’ Het hoofdverzoek is ラベルを貼ってください; そこに置く前に bepaalt wanneer dat moet gebeuren. In de vaste Nederlandse vertaling verwijst ‘hem’ naar de bak/container; in het Japans wordt dat object in そこに置く niet afzonderlijk uitgesproken.

3. 日付も書いたほうがいいですか。

   Zal ik de datum er ook op schrijven?

   日付

   datum

   書いたほうがいいですか

   zal ik het beter schrijven?

   Uitgebreide uitleg

   日付 betekent hier “datum”. Het is een zelfstandig naamwoord en komt vaak voor in de combinatie 日付を書く: “de datum schrijven”. Voorbeeld: 日付を書きます。 — “Ik schrijf de datum.” 書いたほうがいいですか is een beleefde vraag van het patroon werkwoord in de verleden vorm + ほうがいいですか, met de betekenis “zal ik het beter …?” of “is het beter als ik …?”. 書いた is de verleden vorm van 書く (“schrijven”); in dit patroon verwijst die vorm niet naar een handeling in het verleden, maar maakt zij deel uit van een advies- of keuzevraag. ですか maakt de uitdrukking beleefd vragend. Het onderwerp is hier volgens de vaste vertaling “ik”. Voorbeeld: ここに名前を書いたほうがいいですか。 — “Zal ik hier beter mijn naam schrijven?” も betekent in deze zin “ook”. Samen met 日付 maakt het duidelijk dat de datum naast de al besproken informatie eveneens geschreven wordt. De delen combineren dus als 日付も (“ook de datum”) + 書いたほうがいいですか (“zal ik die beter schrijven?”). Als geheel vraagt de spreker beleefd of die ook de datum moet opschrijven: “Zal ik de datum er ook op schrijven?”

4. そうすると、どのくらい中に入っているか分かります。

   Dan weten mensen hoelang het erin staat.

   そうすると

   dan

   どのくらい

   hoelang

   中に

   erin

   入っている

   erin zitten

   分かります

   weten

   Uitgebreide uitleg

   そうすると betekent hier “dan” of “als je dat doet, dan”. Het verbindt een voorwaarde of voorafgaande handeling met het gevolg dat daarna komt. In deze uiting wordt het gevolg ingeleid: daarna kan men iets vaststellen. どのくらい vraagt naar de mate of duur. In combinatie met 入っている krijgt het hier de betekenis “hoelang”. Hetzelfde vraagwoord kan in andere zinnen ook naar een hoeveelheid of graad vragen; de combinatie met het werkwoord bepaalt de relevante lezing. 中に bestaat uit 中 (“binnenkant”, “binnen”) en de plaatsmarkeerder に. Samen betekent het “naar/binnenin” of, zoals hier bij een toestand, “erin”. De vorm geeft de plaats aan waar iets zich bevindt. 入っている komt van het werkwoord 入る (“binnengaan”, “binnenkomen”). De vorm 入っている gebruikt de te-vorm met いる en beschrijft hier de toestand dat iets binnen is en daar blijft: “erin zitten” of “erin staan”, afhankelijk van het voorwerp. Het is dus niet alleen de beweging van het naar binnen gaan; de nadruk ligt op de aanwezige toestand. 分かります is de beleefde niet-verleden vorm van 分かる, “weten” of “begrijpen”. In deze zin betekent het “weten”. Bijvoorbeeld: 意味が分かります。 — “Ik begrijp de betekenis.” De beleefde vorm past bij neutrale, beleefde communicatie. Samen ontstaat de structuur そうすると、どのくらい中に入っているか分かります: “Dan weet men hoelang het erin staat.” De bijzin どのくらい中に入っているか bevat de indirecte vraag “hoelang het erin zit/staat”; 分かります zegt dat die informatie daarna bekend is. Het Japanse onderwerp is weggelaten; de gegeven Nederlandse vertaling maakt dat algemene onderwerp expliciet als “mensen”.

5. 自分用の食べ物はどの棚ですか。

   Welke plank is voor persoonlijk eten?

   自分用の

   voor persoonlijk gebruik

   食べ物

   eten; voedsel

   どの

   welke

   棚

   plank

   ですか

   is het?

   Uitgebreide uitleg

   自分用の betekent hier “voor persoonlijk gebruik”. 自分 is “zelf”, en 用 geeft het doel of gebruik aan; samen vormt 自分用 een zelfstandig naamwoordachtig patroon voor iets dat voor eigen gebruik bestemd is. De daaropvolgende の verbindt dit met het volgende zelfstandig naamwoord: 自分用の食べ物 = “eten voor persoonlijk gebruik”. 食べ物 betekent “eten” of “voedsel”. Het is een zelfstandig naamwoord; het werkwoord 食べる (“eten”) is een verwante vorm, maar 食べ物 benoemt het voedsel zelf. Een bruikbaar voorbeeld is 食べ物を冷蔵庫に入れます。 — “Ik doe het eten in de koelkast.” どの betekent “welke” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het vraagt hier om een keuze uit planken, zonder zelf de meervoudigheid of een exact aantal uit te drukken. Vergelijk どの棚 (“welke plank”) met どの部屋 (“welke kamer”); どの blijft in deze functie dezelfde vorm. 棚 betekent “plank” of, afhankelijk van de context, “schap”. In deze zin gaat het om een plank waarop voedsel kan staan. Het meervoud wordt hier niet apart gemarkeerd; de context bepaalt of één plank of meer planken bedoeld zijn, maar de vraagvorm vraagt naar welke plank. ですか maakt van de voorafgaande nominale formulering een beleefde vraag. です is de beleefde koppelvorm (“is”), en か markeert de zin als vraag. Het is dus niet nodig om hier een afzonderlijk werkwoord voor “zijn” toe te voegen. De volledige structuur is 自分用の食べ物は どの棚 ですか。 Het onderwerp/thema 自分用の食べ物 (“eten voor persoonlijk gebruik”) wordt met は gemarkeerd. Daarna komt どの棚 (“welke plank”), gevolgd door de beleefde vraagvorm. Samen betekent de zin: “Welke plank is voor persoonlijk eten?”

6. 共有の物から離れた上の棚を使ってください。

   Gebruik de bovenste plank, weg van de gedeelde spullen.

   共有の物

   gedeelde spullen

   離れた

   weg van; verwijderd

   上の

   bovenste; boven-

   棚

   plank

   使ってください

   gebruik alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   共有の物 betekent hier “gedeelde spullen”. 共有 kan als zelfstandig naamwoord of in de vorm 共有する “delen/gemeenschappelijk gebruiken” betekenen; met の beschrijft het het daaropvolgende 物 (“dingen/spullen”). 物 is een algemeen woord voor een ding of voor spullen. 離れた komt van 離れる, “zich verwijderen” of “op afstand zijn”. De vorm 離れた kan vóór een zelfstandig naamwoord staan en beschrijft dan iets dat verwijderd of op afstand is. In deze zin wordt de afstand gekoppeld aan 共有の物 met から: 共有の物から離れた = “weg van de gedeelde spullen”. 上の betekent hier “bovenste” of “boven-” en beschrijft de positie van 棚. 上 betekent “bovenkant/boven”, en の verbindt die positie met het volgende zelfstandig naamwoord. 棚 betekent “plank” of “schap”. Samen geeft 上の棚 hier de bovenste plank aan. 使ってください is een beleefd verzoek. Het is opgebouwd uit 使う (“gebruiken”), de て-vorm 使って, en ください (“doe alstublieft”). De combinatie Vてください betekent “doe alstublieft V”. Voorbeeld: このペンを使ってください。 — “Gebruik deze pen alstublieft.” De zin bouwt dus op als 共有の物から離れた (“weg van de gedeelde spullen”) + 上の棚 (“de bovenste plank”) + を使ってください (“gebruik alstublieft”). Het volledige verzoek is: “Gebruik de bovenste plank, weg van de gedeelde spullen.”

7. そこに置いて、近いうちに家に持って帰ります。

   Ik laat het daar staan en neem het binnenkort mee naar huis.

   そこに

   daar

   置いて

   neerzetten; laten staan

   近いうちに

   binnenkort

   家に

   naar huis

   持って帰ります

   meenemen naar huis

   Uitgebreide uitleg

   そこに betekent hier “daar”. そこ is een aanwijzend woord voor een plaats; に markeert de plaats waar iets wordt neergezet of blijft staan. De precieze referentie van “daar” wordt door de Japanse zin zelf niet verder benoemd, maar de vertaling bevestigt deze plaatsbetekenis. 置いて is de te-vorm van 置く (“neerzetten”, “plaatsen”; afhankelijk van de context ook “laten staan”). De te-vorm verbindt deze handeling met wat erop volgt. In deze zin wordt het onderwerp en het voorwerp niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “het” gaat. Een bruikbaar patroon is 物を置いて、… = “iets neerzetten en dan …”. 近いうちに betekent “binnenkort” of “in de nabije toekomst”. Het bevat 近い (“dichtbij”, hier: “nabij”) in de uitdrukking 近いうち (“een nabije tijd”) plus に, dat de tijdsomstandigheid markeert. Dit is iets anders dan alleen 近く (“in de buurt” of, in een tijdscontext, “binnenkort”): 近いうちに legt nadruk op een nabije gelegenheid of periode. 家に betekent “naar huis”. 家 is “huis/thuis” en に markeert hier het bestemmingspunt van de beweging. Het is dus niet dezelfde functie als そこに: in そこに gaat に over een plaats waar iets wordt neergezet, terwijl het in 家に de bestemming aangeeft. 持って帰ります betekent “mee naar huis nemen”. Dit is de beleefde niet-verleden vorm van de samengestelde uitdrukking 持って帰る: 持つ (“dragen/vasthouden”) staat in de te-vorm 持って en wordt verbonden met 帰る (“teruggaan”, “naar huis teruggaan”). Samen betekent dit dat iemand iets meeneemt wanneer die naar huis gaat. 帰ります is grammaticaal niet-verleden; in deze context verwijst het, zoals de vaste vertaling aangeeft, naar een toekomstige handeling. De vorm is beleefd; een informelere vorm is 持って帰る. Als geheel verbinden 置いて en 持って帰ります twee handelingen: eerst wordt het voorwerp daar neergezet of gelaten, daarna wordt het binnenkort naar huis meegenomen. De volledige betekenis is daarom: “Ik laat het daar staan en neem het binnenkort mee naar huis.”

8. そうすれば、冷蔵庫が古い食べ物でいっぱいになりません。

   Zo raakt de koelkast niet vol met oud eten.

   そうすれば

   als je dat doet; zo

   冷蔵庫

   koelkast

   古い

   oud

   食べ物

   eten; voedsel

   いっぱい

   vol

   なりません

   wordt niet; raakt niet

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als je dat doet / zo”. Het verwijst naar een eerder genoemde handeling en verbindt die voorwaarde met het gevolg in deze zin. Het patroon そうすれば、… kan bijvoorbeeld worden gebruikt als: そうすれば、わかります。 — “Als je dat doet, begrijp je het.” 冷蔵庫 betekent “koelkast”. Dit is een zelfstandig naamwoord; het woord zelf draagt hier geen zichtbaar getalskenmerk. 冷蔵庫に入れます。 betekent bijvoorbeeld “Ik doe het in de koelkast.” 古い betekent hier “oud” en beschrijft 食べ物. De vorm 古い is de woordenboekvorm van een zogenoemd い-adjectief en kan direct vóór een zelfstandig naamwoord staan: 古い食べ物 — “oud eten”. In de ontkenning verandert 古い in 古くない, maar dat is niet de vorm die in deze zin staat. 食べ物 betekent “eten” of “voedsel”. Het is een zelfstandig naamwoord. Het eerste deel hangt samen met 食べる (“eten”), maar 食べ物 moet hier als het zelfstandige woord “voedsel/eten” worden geleerd. Bijvoorbeeld: 食べ物を買います。 — “Ik koop eten.” いっぱい betekent hier “vol” en geeft aan dat er een grote hoeveelheid aanwezig is. In combinatie met なる vormt het de uitdrukking いっぱいになる: “vol worden” of “vol raken”. いっぱい kan in andere contexten ook “veel” betekenen, maar hier gaat het om de toestand van de koelkast. なりません is de beleefde ontkennende vorm van なる, “worden” of “raken”. De vormketen is なる → なりません: “wordt/r raakt” → “wordt niet/raakt niet”. De ontkenning zit dus in なりません, niet in いっぱい. In いっぱいになりません wordt het geheel “wordt niet vol” of natuurlijker in het Nederlands “raakt niet vol”. Samen vormen 冷蔵庫が en 古い食べ物でいっぱいになりません de mededeling dat de koelkast niet vol raakt met oud eten. が markeert hier de koelkast als datgene wat een toestand krijgt; で markeert waarmee die toestand gevuld is. Met de voorwaardelijke inleiding そうすれば ontstaat de volledige betekenis: “Als je dat doet, raakt de koelkast niet vol met oud eten.”