De gemeenschappelijke ruimte opruimen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 私たちは共用室をしばらく使いました。

   We hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.

   私たちは

   wij

   共用室

   gemeenschappelijke ruimte

   しばらく

   een tijdje

   使いました

   hebben gebruikt

   Uitgebreide uitleg

   私たちは betekent hier ‘wij’ als onderwerp van gesprek. 私たち verwijst naar de spreker samen met minstens één andere persoon; は markeert deze groep als het besproken onderwerp. Het is niet hetzelfde als 私 (‘ik’). Voorbeeld: 私は学生です。 = ‘Ik ben student.’ 共用室 betekent ‘gemeenschappelijke ruimte’. Dit zelfstandig naamwoord bestaat uit 共用 (‘gemeenschappelijk gebruik’) en 室 (‘kamer/ruimte’), maar als geheel is het de relevante benaming voor de ruimte. Een vergelijkbare vorm is 会議室 (‘vergaderruimte’); dat is een ander zelfstandig naamwoord. しばらく is een bijwoord dat een niet-nauwkeurig bepaalde tijdsduur aangeeft: ‘een tijdje’ of ‘geruime tijd’. De duur wordt hier niet exact gespecificeerd. Voorbeeld: しばらく待ってください。 = ‘Wacht alstublieft een tijdje.’ 使いました betekent hier ‘gebruikten’ of, in de vaste Nederlandse vertaling, ‘hebben gebruikt’. De vorm komt van het werkwoord 使う (‘gebruiken’): 使い- + ました vormt de beleefde verleden tijd. Het onderwerp is de eerder genoemde groep in 私たちは, en het gebruikte object is 共用室. Japans heeft hier geen aparte vorm die precies overeenkomt met het Nederlandse voltooid deelwoord; de beleefde verleden tijd kan in deze context als ‘hebben gebruikt’ worden vertaald. Samen geeft 私たちは 共用室を しばらく 使いました。 de structuur ‘Wij hebben de gemeenschappelijke ruimte een tijdje gebruikt.’ を markeert 共用室 als het directe object van 使いました. De punt sluit de mededeling af.

2. 出る前に片付けましょう。

   Laten we het opruimen voordat we vertrekken.

   出る

   vertrekken

   前に

   voordat

   片付けましょう

   laten we opruimen

   Uitgebreide uitleg

   出る betekent hier “vertrekken”. De basisvorm is 出る; in deze zin staat die vorm vóór 前に en krijgt hij de betekenis “voordat iemand vertrekt”. Het onderwerp van 出る wordt in de Japanse zin niet uitgedrukt; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “wij” gaat. Voor “naar buiten gaan” kan dezelfde vorm in een andere context ook passend zijn, maar hier bepaalt de context van vertrekken de betekenis. 前に betekent letterlijk “ervoor” en vormt hier het tijdspatroon [werkwoord in basisvorm] + 前に: “voordat …”. Het onderdeel に markeert het tijdspunt. Bijvoorbeeld: 寝る前に歯を磨きます。 — “Ik poets mijn tanden voordat ik ga slapen.” 片付けましょう betekent hier “laten we opruimen”. De zelfstandige werkwoordbasis is 片付ける, “opruimen”. De vorm 〜ましょう is de beleefde aansporende vorm: de spreker stelt voor dat de spreker en de aangesprokene(n) iets samen doen. Ze moet niet worden verward met een gewone tegenwoordige of toekomstige mededeling zoals 片付けます, “ik ruim op / ik zal opruimen”. Samen vormen 出る前に en 片付けましょう de betekenis: “Laten we opruimen voordat we vertrekken.” De zin drukt een voorstel uit om eerst op te ruimen en daarna te vertrekken. De beleefde formulering past bij een neutrale, samenwerkende situatie.

3. 私が椅子を元の場所に戻します。

   Ik zet de stoelen terug op hun plaats.

   私が

   ik (als uitvoerder)

   椅子

   stoel(en)

   元の場所

   de oorspronkelijke plaats

   戻します

   zet terug

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier dat de spreker zelf de uitvoerder is. 私 is het persoonlijke voornaamwoord voor “ik”; が markeert in deze zin het onderwerp, dus degene die de handeling verricht. Het Japans maakt in 私 geen onderscheid naar geslacht. Een vergelijkbaar patroon is 私がします — “ik doe het”. 椅子 betekent “stoel”. Het Japans markeert in deze vorm geen verplichte enkelvoud-meervoudsvorm: 椅子 kan dus, afhankelijk van de context, één stoel of meerdere stoelen aanduiden. Dat de vaste vertaling “de stoelen” gebruikt, maakt hier de meervoudige lezing bedoeld. を staat na het lijdend voorwerp: 椅子を is “de stoel(en) als datgene wat wordt teruggezet”. 元の場所 betekent “de oorspronkelijke plaats”. 元 verwijst hier naar de vroegere of oorspronkelijke toestand/positie, en 場所 betekent “plaats”. In 元の場所 verbindt の beide zelfstandige naamwoorden: letterlijk gaat het om “de plaats van oorsprong”, natuurlijk vertaald als “de oorspronkelijke plaats”. に markeert hier de bestemming of positie waarnaar iets wordt teruggebracht. Een herbruikbaar patroon is AをBに戻す: “A naar B terugbrengen”. 戻します is de beleefde vorm op -ます van het werkwoord 戻す (“terugbrengen”, “terugzetten”). 戻す is transitief: iemand brengt iets terug; het voorwerp staat met を. De vorm 戻します drukt in deze zin een beleefde tegenwoordige of toekomstige handeling uit. Vergelijk 戻ります, de vorm van 戻る (“teruggaan/terugkeren”), waarbij het onderwerp zelf teruggaat en niet iets anders terugzet. Een voorbeeld: 本を棚に戻します。 — “Ik zet het boek terug op de plank.” Samen vormen de delen: 私が (“ik” als uitvoerder) + 椅子を (“de stoel(en) als voorwerp) + 元の場所に (“naar de oorspronkelijke plaats”) + 戻します (“zet terug”). De volledige betekenis is daarom: “Ik zet de stoelen terug op hun plaats.” Het Japans laat het aantal stoelen grammaticaal ongespecificeerd; het meervoud volgt hier uit de vaste Nederlandse vertaling.

4. 私がテーブルのごみを片付けます。

   Ik ruim het afval van de tafels op.

   私が

   ik als onderwerp

   テーブル

   tafel

   ごみ

   afval

   片付けます

   ruim op

   Uitgebreide uitleg

   私が betekent hier “ik” als onderwerp. 私 is de vorm voor “ik”; が markeert het onderwerp en legt hier nadruk op de uitvoerder. Voorbeeld: 私がします。 — “Ik doe het.” テーブル betekent “tafel”. Dit is een leenwoord dat in het Japans met katakana wordt geschreven. In テーブルのごみ verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het tweede: letterlijk “het afval van de tafel(s)” of natuurlijker “afval op/van de tafel(s)”. ごみ betekent “afval” of “rommel”. Het is hier het ding dat wordt opgeruimd. Voorbeeld: ごみを捨てます。 — “Ik gooi het afval weg.” 片付けます betekent hier “ruim op”. De basisvorm is 片付ける; 片付けます is de beleefde niet-verleden vorm. Die vorm kan in de context een handeling in het heden of de nabije toekomst uitdrukken. 片付ける betekent opruimen of netjes maken; het is niet hetzelfde als alleen iets weggooien. Samen vormen テーブルのごみ en 片付けます de handeling “het afval van/op de tafel(s) opruimen”. De volledige zin 私がテーブルのごみを片付けます。 betekent: “Ik ruim het afval van de tafels op.” 私が maakt duidelijk dat de spreker zichzelf als uitvoerder aanwijst, を markeert het opgeruimde object, en de beleefde werkwoordsvorm sluit de zin af.

5. 電気も消しましょうか。

   Zullen we de lichten ook uitdoen?

   電気

   de lichten

   も

   ook

   消しましょうか

   zullen we uitdoen?

   Uitgebreide uitleg

   電気 betekent hier “licht(en)”. Het zelfstandig naamwoord kan, afhankelijk van de context, ook “elektriciteit” betekenen; de vaste vertaling en de omliggende zinnen ondersteunen hier de betekenis “de lichten”. Japans markeert gewoonlijk geen enkelvoud of meervoud, dus 電気 zegt op zichzelf niet hoeveel lichten het zijn. も betekent “ook” en voegt 電気 toe aan iets dat al in de context wordt genoemd. In deze zin staat het op de plaats waar bij een gewoon object vaak を zou staan: 電気を消す = “de lichten uitdoen”, 電気も消す = “de lichten ook uitdoen”. 消しましょうか komt van het werkwoord 消す (“uitdoen”, bij een licht of ander apparaat). De vorm 消しましょう is de beleefde voorstelvorm: “laten we uitdoen” of “zullen we uitdoen?”. か maakt er een vraag van. Samen vraagt 消しましょうか of de spreker en de gesprekspartner het samen zullen doen; het is dus niet dezelfde vorm als de opdracht 消してください (“doe het uit, alstublieft”). Voorbeeld: 電気を消しましょうか。 — “Zullen we de lichten uitdoen?” Hier is を de objectmarkeerder, terwijl も in de vaste zin het idee “ook” toevoegt. De hele zin bestaat uit 電気 (“de lichten”), も (“ook”) en 消しましょうか (“zullen we uitdoen?”). De betekenis is daarom: “Zullen we de lichten ook uitdoen?” De beleefde voorstelvorm maakt er een aanbod of voorstel van, geen bevel.

6. 電気を消してください。

   Doe de lichten uit.

   電気

   elektriciteit; hier: de lichten

   消し

   uitdoen of uitzetten

   てください

   doe alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   電気 is hier een zelfstandig naamwoord. De gewone betekenis is “elektriciteit”, maar in de combinatie 電気を消す betekent het “de verlichting/de lichten”. Het Japanse を markeert 電気 als het object van de handeling; het zegt op zichzelf niets over het aantal lichten. 消し hoort bij het werkwoord 消す, “uitdoen” of “uitzetten”. 消し is de stam die vóór bepaalde uitgangen verschijnt, niet de volledige woordenboekvorm. In deze zin gaat die stam over in 消して: 消す → 消し + て. Het werkwoord is transitief: iets wordt uitgezet. Bijvoorbeeld: テレビを消します。 — “Ik zet de televisie uit.” てください volgt op de て-vorm van een werkwoord en maakt daarvan een beleefd verzoek: “doe alstublieft …” of natuurlijker “wilt u …”. Hier is de volledige werkwoordsvorm 消してください; vergelijk 消します (“zet uit” als beleefde mededeling) met 消してください (“zet alstublieft uit”). Samen bestaat de zin uit het object 電気を (“de verlichting”) en het beleefde verzoek 消してください (“doe uit”). De volledige betekenis is dus: “Doe de lichten uit.”

7. 鍵をかける前に窓を閉めてください。

   Doe de ramen dicht voordat we de ruimte afsluiten.

   鍵をかける

   op slot doen; afsluiten

   前に

   voordat

   窓

   raam; venster

   閉めてください

   doe alstublieft dicht

   Uitgebreide uitleg

   鍵をかける betekent hier “op slot doen” of “afsluiten”. De basisvorm is 鍵をかける; かける is het werkwoord en 鍵 is het zelfstandig naamwoord. Deze combinatie gebruik je voor het op slot doen van bijvoorbeeld een deur of raam. Voorbeeld: ドアに鍵をかける。— “De deur op slot doen.” 前に betekent “voordat”. In dit patroon staat een werkwoord in de gewone vorm vóór 前に: [handeling]前に = “voordat [handeling]”. Voorbeeld: 寝る前に歯を磨きます。— “Ik poets mijn tanden voordat ik ga slapen.” 窓 betekent “raam”. Het Japans markeert hier geen enkelvoud of meervoud; 窓 kan dus afhankelijk van de context “raam” of “ramen” betekenen. Voorbeeld: 窓を開けます。— “Ik doe het raam/de ramen open.” 閉めてください betekent “doe alstublieft dicht”. De basisvorm is 閉める, “sluiten” of “dichtdoen”. De vorm 閉めて is de te-vorm; met ください vormt die een beleefd verzoek: [te-vorm]ください = “doe alstublieft …”. Voorbeeld: ドアを閉めてください。— “Doe de deur alstublieft dicht.” Samen is de volgorde: 鍵をかける前に = “voordat we afsluiten” en 窓を閉めてください = “doe de ramen alstublieft dicht”. De volledige betekenis is: “Doe de ramen dicht voordat we de ruimte afsluiten.” Het Japanse verzoek noemt de uitvoerder niet expliciet; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat het om “we” gaat.

8. 部屋は次のグループが使える状態になっています。

   De ruimte ziet er klaar uit voor de volgende groep.

   部屋

   ruimte

   次の

   volgende

   グループ

   groep

   使える

   kunnen gebruiken; bruikbaar zijn

   状態

   toestand

   なっています

   verkeert in; is geworden

   Uitgebreide uitleg

   部屋 betekent hier “ruimte” of “kamer” en is het onderwerp van de hoofdzin, gemarkeerd door は in 部屋は. Afhankelijk van de context kan het zowel een kamer als een andere afgebakende ruimte aanduiden. 次の betekent “volgende”. 次 betekent “volgende” of “het volgende”; の verbindt dit met het zelfstandig naamwoord erna. 次のグループ betekent dus “de volgende groep”. 次の is geen verbogen vorm van 次: の is hier een partikel dat een bepalende verbinding maakt. グループ is het leenwoord voor “groep”. In de bijzin 次のグループが使える wordt de volgende groep in de bedoelde lezing voorgesteld als degene die de ruimte kan gebruiken; het gebruikte voorwerp, de ruimte, is niet afzonderlijk in die bijzin herhaald. De context en vertaling ondersteunen deze lezing. 使える is de mogelijkheidvorm van 使う, “gebruiken”. Hier betekent het met de groep als handelende partij “kan gebruiken”; bij een geschikt voorwerp als onderwerp kan dezelfde vorm ook “bruikbaar zijn” of “kan gebruikt worden” betekenen. Een herbruikbaar patroon is Xが使える, waarvan de precieze rol van X uit de constructie en context blijkt. Bijvoorbeeld: この部屋は使える。 = “Deze kamer is bruikbaar.” 状態 betekent “toestand” of “staat”. In 使える状態 vormt het een patroon met de betekenis “een toestand waarin iets gebruikt kan worden”. Het beschrijft dus de gebruiksgeschiktheid van de ruimte. なっています is de beleefde vorm van なっている: なる betekent “worden” of “in een toestand komen”, なっている geeft de daaruit voortgekomen huidige toestand weer, en ます maakt de uitdrukking beleefd. In deze zin betekent het “verkeert in” of “is geworden”. Het is dus niet 状態 dat hier een werkwoordsuitgang krijgt; de verbale vorm is なっています. Samenbouw: 部屋は zet de ruimte centraal. 次のグループが使える beschrijft een toestand waarin de volgende groep de ruimte kan gebruiken. 使える状態になっています betekent vervolgens “verkeert in een toestand waarin die gebruikt kan worden”. De volledige betekenis is daarom: “De ruimte verkeert in een toestand waarin de volgende groep haar kan gebruiken”, natuurlijk weergegeven als: “De ruimte ziet er klaar uit voor de volgende groep.”

9. それなら、ドアに鍵をかけて出られます。

   Dan kunnen we de deur op slot doen en vertrekken.

   それなら

   dan; in dat geval

   ドア

   deur

   鍵をかけて

   op slot doen en

   出られます

   kunnen vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   それなら betekent hier “dan” of “in dat geval”. Het verwijst naar de voorafgaande voorwaarde of situatie: als de ruimte klaar is voor de volgende groep, geldt wat nu volgt. Het is een bruikbaar patroon om een gevolg aan een eerder genoemde situatie te koppelen. ドア is het zelfstandige naamwoord “deur”. Japanse leenwoorden worden vaak in katakana geschreven; dit woord staat hier als het doel van de handeling bij ドアに. Bij 鍵をかけて betekent 鍵をかける letterlijk een sleutel op een slot toepassen, en in deze context “een deur op slot doen”. De vorm かけて is de て-vorm van かける. Deze vorm verbindt de handeling met wat daarna komt: Aて B kan hier worden opgevat als “A doen en vervolgens/daardoor B”. De を markeert 鍵 als het object van かける; に bij ドアに markeert de deur waarop de handeling gericht is. 出られます komt van 出る, “naar buiten gaan” of “vertrekken”. De vorm 出られる is de potentiële vorm, dus “kunnen vertrekken”; 出られます is daarvan de beleefde vorm. In deze zin betekent de vorm volgens de vaste vertaling dat de bedoelde deelnemers kunnen vertrekken, niet alleen dat iemand feitelijk vertrekt. Een vergelijkbaar patroon is 食べられます (“kunnen eten”), maar de vorm zelf wordt hier alleen voor 出る gebruikt. Samen vormen 鍵をかけて出られます de betekenis “de deur op slot doen en kunnen vertrekken”: eerst wordt de deur afgesloten, waarna vertrek mogelijk is. Japanse zinnen laten het onderwerp vaak weg; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat het bedoelde onderwerp “we” is. De hele uiting betekent daarom: “Dan kunnen we de deur op slot doen en vertrekken.”