Beleefd reageren op lawaai in een stille bibliotheek | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 私たちの後ろの人たちが、静かなエリアで話しています。

   De mensen achter ons praten in de stille zone.

   私たち

   wij, ons

   後ろ

   achterkant; achter

   人たち

   mensen

   静かな

   stil

   エリア

   zone; gebied

   話しています

   zijn aan het praten

   Uitgebreide uitleg

   私たち betekent hier “wij/ons”: een eerste-persoonsvorm voor de spreker en minstens één andere persoon. Het is de vorm 私 (“ik”) met たち, een veelgebruikte markering voor een groep. Voor “ik” zonder die groepsbetekenis gebruik je 私. Voorbeeld: 私たちは学生です。 — “Wij zijn studenten.” 後ろ betekent “achter” of “de achterkant”. In deze zin wordt het met の verbonden aan 人たち: 私たちの後ろ betekent “achter ons”. の geeft hier de relatie tussen de twee naamwoordgroepen aan; het is dus niet zelf het woord voor “achter”. Voorbeeld: 駅の後ろ — “achter het station”. 人たち betekent “mensen”. 人 is “persoon/mens”, en たち maakt er een groep van. In 私たちの後ろの人たち is deze groep het onderwerp van de handeling; de vertaling maakt duidelijk dat het om de mensen achter ons gaat. Voorbeeld: 子どもたちが遊んでいます。 — “De kinderen zijn aan het spelen.” 静かな betekent “stil” in de vorm die direct vóór een zelfstandig naamwoord staat. De basisvorm van dit beschrijvende woord is 静か, en vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het な: 静かなエリア — “een stille zone”. Dit is anders dan een beschrijvend woord dat zonder な vóór een zelfstandig naamwoord komt, zoals 大きい部屋 — “een grote kamer”. エリア betekent “zone” of “gebied”. Het is een leenwoord dat in het Japans als een zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. In 静かなエリアで is het de plaats waar de handeling plaatsvindt; で markeert hier de plaats van een actie. Voorbeeld: 公園で話します。 — “Ik/wij praten in het park.” 話しています betekent hier “zijn aan het praten”. De woordenboekvorm is 話す (“praten”). De vorm 話している drukt een voortdurende of momenteel lopende handeling uit, en 話しています is daarvan de beleefde vorm: 話す → 話している → 話しています. Het element います draagt hier niet de zelfstandige betekenis “zijn” als locatie, maar helpt de voortdurende handeling uit te drukken. Voorbeeld: 彼は電話で話しています。 — “Hij is aan het praten aan de telefoon.” De delen bouwen als volgt op: 私たちの後ろ is “achter ons”, 私たちの後ろの人たち is “de mensen achter ons”, en 静かなエリアで geeft de plaats “in de stille zone” aan. Met 話しています wordt de lopende actie toegevoegd. Samen betekent de zin: “De mensen achter ons praten in de stille zone.” De beleefde werkwoordsvorm maakt de formulering geschikt voor een neutrale, beleefde beschrijving.

2. 気が散りますが、礼儀正しく対応できます。

   Het leidt af, maar we kunnen er beleefd mee omgaan.

   気が散ります

   het leidt af

   礼儀正しく

   beleefd

   対応できます

   ermee kunnen omgaan

   Uitgebreide uitleg

   気が散ります is de beleefde niet-verleden-vorm van 気が散る. In deze zin betekent het dat de aandacht wordt afgeleid, dus natuurlijk: “het leidt af”. 気 betekent hier aandacht of concentratie; 散る is het basiswerkwoord “uiteengaan” of “verspreid raken”. Het daaropvolgende が verbindt dit met een tegenstelling en betekent hier “maar”. Het hoort niet bij de geselecteerde quote, maar verbindt wel de twee delen van de zin. 礼儀正しく is de bijwoordelijke vorm van het beschrijvende woord 礼儀正しい, “beleefd” of “hoffelijk”. Bij deze vorm verandert -い in -く, zodat het woord het volgende werkwoord kan bepalen. Voorbeeld: 礼儀正しく話します。 — “Ik spreek beleefd.” 対応できます komt van 対応する, “reageren” of “met iets omgaan”, met de mogelijkheid-vorm 対応できる en de beleefde vorm daarvan. Het betekent hier dat men ermee kan omgaan of erop kan reageren. Het onderwerp staat niet afzonderlijk in het Japans; de vaste vertaling maakt dit onderwerp expliciet als “we”. Voorbeeld: この問題に対応できます。 — “We kunnen met dit probleem omgaan.” Samen vormen de delen 気が散りますが en 礼儀正しく対応できます de betekenis: “Het leidt af, maar we kunnen er beleefd mee omgaan.” De eerste helft noemt de afleiding; de tweede zegt dat de betrokkenen toch op een beleefde manier kunnen reageren.

3. 私がその人たちに話しかけますか、それとも司書に頼みますか。

   Zal ik met hen praten of het aan de bibliothecaris vragen?

   私

   ik

   その人たち

   die mensen

   話しかけます

   spreek aan

   それとも

   of anders

   司書

   bibliothecaris

   頼みます

   vraag

   Uitgebreide uitleg

   私 betekent hier “ik”. De vorm zelf verandert niet voor beleefdheid of tijd; de beleefde werkwoordsvorm verderop maakt de vraag beleefd. 私が markeert de spreker als onderwerp: de spreker vraagt welke handeling die persoon zal uitvoeren. その人たち betekent “die mensen”. その verwijst naar iets of iemand dat in de context als “die” wordt aangewezen, en 人たち is het meervoud van 人 “persoon”, met たち als veelgebruikte meervoudsaanduiding bij personen. In その人たちに markeert に de personen tot wie de handeling gericht is. 話しかけます is de beleefde niet-verleden vorm van 話しかける, “iemand aanspreken / tegen iemand beginnen te praten”. Het werkwoord bestaat hier uit 話す “spreken” en かける in de constructie 話しかける; leer het als een vaste, vaak gebruikte combinatie voor iemand aanspreken. Voorbeeld: 先生に話しかけます。 — “Ik spreek de docent aan.” De eerste か maakt van het voorafgaande deel een vraag. De beleefde niet-verleden vorm kan in deze context een voorgenomen of te kiezen handeling uitdrukken, zodat 私がその人たちに話しかけますか neerkomt op “Zal ik die mensen aanspreken?” それとも introduceert een alternatief: “of anders / of”. Het verbindt hier twee vraagmogelijkheden. In een keuzevraag staat het vaak tussen twee vraagdelen, waarbij elk deel met か kan eindigen. 司書 betekent “bibliothecaris”. 司書に gebruikt opnieuw に, nu om aan te geven aan wie de volgende handeling gericht is. 司書 heeft in deze vorm geen zichtbare meervoudsmarkering; de context maakt hier geen aantal bibliothecarissen expliciet. 頼みます is de beleefde niet-verleden vorm van 頼む, “vragen om hulp of een dienst / iemand iets verzoeken”. Het verschilt van 話しかけます: 話しかける legt de nadruk op iemand aanspreken of een gesprek beginnen, terwijl 頼む een verzoek aan iemand richten uitdrukt. Het gevraagde wordt hier niet als afzonderlijk object uitgesproken; de vertaling maakt duidelijk dat het om “het” vragen gaat. Voorbeeld: 司書に助けを頼みます。 — “Ik vraag de bibliothecaris om hulp.” De tweede か sluit ook het tweede vraagdeel af. Samen vormen de twee delen een keuze: de spreker vraagt of die persoon de genoemde mensen moet aanspreken, dan wel de bibliothecaris om hulp of een dienst moet vragen. De volledige betekenis is: “Zal ik met die mensen praten of het aan de bibliothecaris vragen?”

4. それが気まずく感じられないなら、まず静かに注意してみましょう。

   Probeer ze er eerst zachtjes aan te herinneren, tenzij dat ongemakkelijk voelt.

   それが

   dat

   気まずく

   ongemakkelijk

   感じられないなら

   als het niet aanvoelt

   まず

   eerst

   静かに

   zachtjes

   注意してみましょう

   laten we proberen erop te wijzen

   Uitgebreide uitleg

   それが bestaat uit それ en het onderwerpdeeltje が. それ is een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dat/het”; het drukt op zichzelf geen grammaticaal geslacht of meervoud uit. In deze context verwijst het naar wat volgens de vertaling ongemakkelijk zou kunnen aanvoelen, terwijl が dat element als onderwerp markeert. 気まずく komt van het i-adjectief 気まずい (“ongemakkelijk, gênant”). De vorm 気まずく is de bijwoordelijke vorm: zij beschrijft hoe iets wordt aangevoeld. Vergelijk: 楽しい (“leuk”) → 楽しく (“op een leuke manier” of “leuk aanvoelend”, afhankelijk van de zin). 感じられないなら bouwt voort op 感じる (“voelen, aanvoelen”). 感じられる kan betekenen “kunnen voelen” of “aangevoeld worden”; hier betekent de ontkennende vorm 感じられない dat het niet ongemakkelijk aanvoelt. なら maakt er een voorwaarde van: “als/wanneer dat niet zo aanvoelt”. In combinatie met de hoofdzin wordt dit in de vaste vertaling natuurlijk weergegeven als “tenzij dat ongemakkelijk voelt”. Voorbeeld: 難しく感じられないなら、続けましょう。 — “Als het niet moeilijk aanvoelt, laten we doorgaan.” まず betekent “eerst” en zet deze handeling voorop in de volgorde. Het zegt hier niet hoeveel handelingen er precies zijn; het markeert alleen wat als eerste wordt voorgesteld. 静かに is de bijwoordelijke vorm van 静かだ (“stil, rustig”). Hier beschrijft het de manier waarop de volgende handeling wordt uitgevoerd: rustig of zachtjes. Voorbeeld: 静かに話してください。 — “Spreek alstublieft zachtjes.” 注意してみましょう bevat 注意する (“iemand ergens op wijzen, waarschuwen” of “aandacht besteden”), 〜てみる (“proberen iets te doen”) en 〜ましょう (“laten we …”, een beleefde voorstelvorm). In deze context gaat 注意する volgens de vertaling om iemand er voorzichtig aan te herinneren of ergens rustig op te wijzen. 注意してみる betekent dus “proberen erop te wijzen”; 注意してみましょう maakt daar “laten we proberen erop te wijzen” van. Het zelfstandige patroon is V-てみましょう: “laten we proberen V te doen”. Samen betekent de zin: “Als dat niet ongemakkelijk aanvoelt, laten we eerst proberen er rustig op te wijzen.” De voorwaardelijke bijzin それが気まずく感じられないなら bepaalt wanneer het voorstel geldt; まず geeft de volgorde aan; 静かに注意してみましょう beschrijft vervolgens de voorgestelde, rustige poging.

5. 外で話してもらえないか、頼めます。

   Ik kan vragen of ze hun gesprek buiten willen voortzetten.

   外

   buiten

   話してもらえないか

   of ze willen praten

   頼めます

   kan vragen

   Uitgebreide uitleg

   外 betekent hier “buiten”. Met het niet afzonderlijk geselecteerde で vormt het 外で: de plaats waar de handeling gebeurt. で markeert bij een werkwoord als 話す doorgaans de plaats van de activiteit; het gaat dus om buiten praten, niet om een beweging naar buiten. 話してもらえないか bevat de te-vorm 話して van 話す (“praten”) plus もらう. In de constructie Vてもらえないか vraagt de spreker of iemand de handeling wil uitvoeren: “zou je/ zouden ze V’en?” In deze zin is de bedoelde handeling dat de betrokken personen buiten praten. De negatieve vorm もらえないか is hier een vraagvorm voor een verzoek, niet simpelweg een mededeling dat iemand niet kan praten. 話す is de basisvorm; 話して is de vorm die vóór もらう staat. Voorbeeld: 少し待ってもらえないか。 — “Zou je even kunnen wachten?” Dit is een nieuw voorbeeld met hetzelfde verzoekspatroon. 頼めます is de beleefde vorm van het potentiële 頼める, van 頼む (“vragen” of “verzoeken”). Hier drukt de vorm uit dat de spreker dit kan vragen. Hij is dus niet dezelfde vorm als 頼みます, dat eenvoudig “ik vraag/verzoek” betekent. De beleefde uitgang -ます maakt de formulering beleefd. Samen staat eerst de gewenste handeling en plaats: 外で話してもらえないか — of de betrokken personen buiten willen praten. Daarna volgt 頼めます — de spreker kan dat verzoek doen. De hele zin betekent daarom: “Ik kan vragen of ze hun gesprek buiten willen voortzetten.”

6. それなら、失礼に聞こえず、はっきり伝えられます。

   Zo blijft het duidelijk zonder onbeleefd te klinken.

   それなら

   als dat zo is; dan

   失礼に

   onbeleefd; onbeleefdelijk

   聞こえず

   zonder te klinken

   はっきり

   duidelijk

   伝えられます

   kan overbrengen

   Uitgebreide uitleg

   それなら betekent hier “als dat zo is; dan”. それ verwijst in deze zin naar een al bekende situatie of voorwaarde; なら maakt daarvan het uitgangspunt voor wat volgt. Het is dus een bruikbaar patroon voor “als het zo zit, dan …”. Voorbeeld: それなら、私も行きます。 — “Als dat zo is, ga ik ook.” 失礼に drukt hier uit dat iets op een onbeleefde manier zou overkomen. De vorm 失礼に is de bijwoordelijke vorm van 失礼だ/失礼な: 失礼な言い方 betekent “een onbeleefde manier van zeggen”, terwijl 失礼に話す “onbeleefd praten” betekent. De vorm verwijst hier niet naar een zelfstandig genoemde persoon of zaak; hij beschrijft de manier waarop het klinken zou kunnen worden beoordeeld. 聞こえず komt van 聞こえる, “hoorbaar zijn; klinken”. ず vormt hier een ontkennende verbindingsvorm: 聞こえず betekent “zonder te klinken” of letterlijker “niet klinkend”. Het onderwerp is niet uitgedrukt; de zin zegt alleen hoe de boodschap overkomt. Een hedendaags alternatief is 聞こえないで, maar ～ず is een compacte, wat formelere schrijf- of spreekstijl. Voorbeeld: 冷たく聞こえずに伝える — “iets overbrengen zonder dat het kil klinkt.” はっきり is een bijwoord met de betekenis “duidelijk; helder”. Het kan bijvoorbeeld de manier van spreken of overbrengen beschrijven: はっきり話す — “duidelijk spreken”. In deze zin versterkt het de duidelijkheid van de boodschap; het betekent niet op zichzelf “hard” of “luid”. 伝えられます komt van het werkwoord 伝える, “overbrengen; meedelen”. 伝えられる is hier de potentiële vorm: “kunnen overbrengen”, en ます maakt die vorm beleefd. De betekenis is dus niet simpelweg “brengen”, maar dat de spreker de boodschap op die manier kan formuleren of laten overkomen. Voorbeeld: 要点を伝えられます。 — “Ik kan de hoofdpunten overbrengen.” Samen geeft 失礼に聞こえず de voorwaarde “zonder onbeleefd te klinken”. はっきり beschrijft vervolgens hoe de boodschap wordt overgebracht, en 伝えられます zegt dat dit mogelijk is. Met それなら als overgang ontstaat de betekenis: “Als dat zo is, kan men het duidelijk overbrengen zonder onbeleefd te klinken.” Het weggelaten onderwerp wordt door de zin zelf niet nader bepaald; de Nederlandse vertaling geeft dezelfde algemene, situatiegebonden strekking weer.

7. 話し続けるなら、司書に対応してもらうよう頼めます。

   Als ze blijven praten, kunnen we de bibliothecaris vragen om in te grijpen.

   話し続けるなら

   als ze blijven praten

   司書

   bibliothecaris

   対応してもらうよう

   ervoor laten zorgen dat er wordt ingegrepen

   頼めます

   kunnen vragen

   Uitgebreide uitleg

   話し続けるなら bestaat uit 話す (praten) en 続ける (doorgaan). De vorm 話し is de verbindingsvorm van 話す; samen betekent 話し続ける: blijven praten. なら maakt hiervan een voorwaarde: “als ze blijven praten”. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken; de vaste vertaling geeft hier “ze” als bedoeld onderwerp. Voorbeeld: 彼は話し続けた。 — “Hij bleef praten.” 司書 betekent “bibliothecaris”. Dit zelfstandig naamwoord heeft in het Japans geen zichtbare meervouds- of geslachtsvorm in deze zin. Voorbeeld: 司書に聞きます。 — “Ik vraag het aan de bibliothecaris.” 対応してもらう gebruikt de te-vorm 対応して van 対応する (“reageren, iets afhandelen”) met もらう. In deze constructie betekent het dat de spreker de handeling van een ander laat uitvoeren of die als hulp ontvangt: 司書に対応してもらう is “de bibliothecaris het laten afhandelen” of natuurlijker “de bibliothecaris vragen om in te grijpen”. 司書に markeert hier degene die de handeling uitvoert. Voorbeeld: 店員に対応してもらいました。 — “Ik heb een medewerker mijn probleem laten afhandelen.” In 対応してもらうよう頼めます verbindt よう de gewenste handeling met 頼む (“vragen, verzoeken”): V-よう頼む betekent “vragen/verzoeken dat iemand V doet”. 頼めます is de beleefde niet-verleden potentiële vorm van 頼む: 頼む → 頼める → 頼めます, dus “kan vragen”. De vertaling maakt het verzwegen onderwerp met “we” expliciet; het Japans zelf noemt dat onderwerp niet. Voorbeeld: 先生に手伝いを頼めます。 — “We kunnen de leraar om hulp vragen.” De hele zin bouwt dus eerst de voorwaarde op: 話し続けるなら — “als ze blijven praten”. Daarna volgt het mogelijke verzoek: 司書に対応してもらうよう頼めます — “we kunnen de bibliothecaris vragen om in te grijpen”. De vorm ます geeft een beleefde, neutrale formulering.

8. そうすれば、騒ぎになりません。

   Zo loopt het niet uit op een scène.

   そうすれば

   als dat gebeurt, dan

   騒ぎ

   scène

   になりません

   wordt niet

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als dat gebeurt, dan” en verwijst naar de handeling die in de context wordt besproken; de Japanse vorm noemt geen expliciete uitvoerder. すれば is de voorwaardelijke vorm van する (“doen”). Het patroon ～ば drukt een voorwaarde uit: “als …, dan …”. Voorbeeld: 早く行けば、間に合います。 — “Als je vroeg gaat, kom je op tijd.” 騒ぎ is hier een zelfstandig naamwoord voor een scène, opschudding of rumoer. Het is verwant aan 騒ぐ (“lawaai maken; ophef maken”), maar in deze zin benoemt 騒ぎ de ontstane situatie, niet de handeling van lawaai maken. になりません betekent hier “wordt het niet” of natuurlijker: “loopt het niet uit op”. De basisvorm is なる (“worden; uitlopen op”); なり is de verbindingsvorm en ません maakt de beleefde niet-verleden vorm negatief. Het onderwerp is in het Japans niet uitgedrukt. Voorbeeld: 問題になりません。 — “Het wordt geen probleem.” Samen betekent そうすれば、騒ぎになりません。: “Als dat gebeurt, loopt het niet uit op een scène.” De komma scheidt de voorwaarde (そうすれば) van het gevolg (騒ぎになりません).

9. 私は、大きな声で文句を言うより、そうしたいです。

   Dat doe ik liever dan luid te klagen.

   私は

   ik

   大きな

   groot

   声

   stem

   文句

   klacht

   言う

   zeggen; uiten

   より

   dan, in een vergelijking

   そうしたい

   dat willen doen

   です

   beleefde afsluiting

   Uitgebreide uitleg

   私は maakt de spreker tot onderwerp van de uitspraak: 私 is “ik” en は markeert het gespreksonderwerp. De vorm 私 verandert hier niet naar geslacht of aantal. 大きな betekent hier “groot” en staat vóór een zelfstandig naamwoord. Het is een attributieve vorm die je onder andere ziet in 大きな声 (“een luide/grote stem”). Het nabije predicatieve woord is 大きい, bijvoorbeeld 大きい声だ: “De stem is luid.” 声 betekent “stem” of “geluid van een stem”. In 大きな声で betekent で dat iets met die stem of op die manier gebeurt: “met een luide stem”. Een bruikbaar patroon is 大きな声で + werkwoord, bijvoorbeeld 大きな声で話す: “met luide stem spreken”. 文句 betekent hier “klacht” of “gemopper”. In de vaste verbinding 文句を言う betekent het geheel “klagen” of “commentaar leveren”; 言う betekent op zichzelf “zeggen” of “uiten”. Leer deze combinatie dus niet als een bewering over letterlijk iets zeggen alleen. Voorbeeld: 彼は文句を言う betekent “Hij klaagt.” 言う is de basisvorm “zeggen/uiten”. In 文句を言う staat het in de woordenboekvorm, omdat deze verbale groep vóór より staat. De vorm 言います is de beleefde tegenhanger in een niet-verleden mededeling, bijvoorbeeld 彼はそう言います: “Hij zegt dat.” より markeert hier de vergelijking: wat ervoor staat, 大きな声で文句を言う, is de vergelijkingstandaard voor wat erna komt. Het patroon AよりB kan in deze constructie worden begrepen als “liever B dan A”. より is dus niet zelf het woord “liever”; de voorkeur ontstaat samen met そうしたいです. そうしたい bestaat uit そうする (“het zo doen” of “dat doen”) en たい (“willen doen”). そう verwijst hier naar de bedoelde handeling zonder die opnieuw te noemen; de Nederlandse vertaling maakt dat “dat”. たい drukt de wens van de spreker uit en gedraagt zich verder als een i-achtig bijvoeglijk element: そうしたくない betekent “dat niet willen doen” en そうしたかった betekent “dat hebben willen doen”. です is hier de beleefde afsluiting van de uitspraak. Het voegt geen afzonderlijke handeling toe; de wens zit in そうしたい. Samen geeft そうしたいです een beleefde vorm van “dat wil ik doen”. De volledige opbouw is: 私は (wat mij betreft) + 大きな声で文句を言う (met luide stem klagen) + より (dan, als vergelijking) + そうしたいです (wil ik dat liever doen). Daarom betekent de hele zin: “Dat doe ik liever dan luid te klagen.” De beleefde vorm past bij een nette, niet-informele formulering.

10. 静かにお願いして、それから勉強に戻りましょう。

    Laten we het zachtjes vragen en daarna weer gaan studeren.

    静かに

    zachtjes; stil

    お願いして

    het vragen

    それから

    daarna

    勉強

    studie; studeren

    戻りましょう

    laten we teruggaan

    Uitgebreide uitleg

    静かに betekent hier “zachtjes” of “stilletjes”. Het is de vorm op -に van het な-bijvoeglijk naamwoord 静か (“stil, rustig”): 静かに beschrijft hoe de handeling gebeurt. Vergelijk bijvoorbeeld 静かに話す — “zachtjes praten”. お願いして komt van お願いする, “iets vragen/verzoeken” of “een gunst vragen”. して is de て-vorm van する; die verbindt deze handeling met wat daarna komt: “vragen en dan …”. In deze zin wordt het verzoek zelf niet nader genoemd; お願いする kan afhankelijk van de context bijvoorbeeld een gunst of een beleefd verzoek betekenen. それから betekent “daarna” of “vervolgens”. Het markeert dat de volgende handeling na de eerste komt. Het is een verbindend bijwoord, geen onderdeel van het werkwoord お願いして. 勉強 betekent “studie” of “studeren”. In 勉強に戻る staat het zelfstandig naamwoord in de vaste combinatie “terugkeren naar het studeren”. Het partikel に markeert hier het doel of de activiteit waarnaar men terugkeert. Bijvoorbeeld: 仕事に戻る — “weer aan het werk gaan”. 戻りましょう komt van 戻る, “teruggaan” of “terugkeren”. ましょう is de beleefde volitieve vorm: de spreker stelt voor dat de spreker en de aangesprokene samen iets doen, dus “laten we teruggaan”. Het is niet dezelfde vorm als een bevel aan alleen de luisteraar. De vorm 戻りましょう combineert met 勉強に tot “laten we teruggaan naar het studeren”. Samen ontstaat de volgorde 静かにお願いして、それから勉強に戻りましょう: eerst zachtjes vragen, en daarna samen terugkeren naar het studeren. De vaste Nederlandse vertaling geeft die gezamenlijke uitnodiging weer als: “Laten we het zachtjes vragen en daarna weer gaan studeren.”