Vertraging en wachten op nieuwe informatie | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. アナウンスでは遅延があると言っていますが、理由は言っていません。

   De omroep meldt dat er vertraging is, maar niet waarom.

   アナウンスでは

   in de aankondiging

   遅延

   vertraging

   がある

   er is

   と言っています

   zegt dat

   理由

   reden

   言っていません

   zegt niet

   Uitgebreide uitleg

   アナウンスでは betekent hier “in of volgens de aankondiging”. で geeft hier de context of bron aan, en は maakt die context tot het gespreksonderwerp en kan een afbakening of tegenstelling aangeven. は is hier dus niet simpelweg een onderwerpmarkeerder. 遅延 betekent “vertraging”. Dit zelfstandig naamwoord komt vaak voor in formele mededelingen, bijvoorbeeld over vervoer. 遅れ kan in sommige contexten een alledaagser woord voor “vertraging” zijn, maar is niet de basisvorm van 遅延. がある betekent hier “er is”. ある is de niet-verleden vorm van ある, een werkwoord voor het bestaan of aanwezig zijn van iets niet-levends. In 遅延がある is 遅延 datgene waarvan het bestaan wordt gemeld. Voorbeeld: 問題がある。 — “Er is een probleem.” と言っています geeft aan dat iemand een inhoud zegt of meldt. De inhoud vóór と wordt als aangehaalde inhoud gemarkeerd; 言っています bestaat uit 言う (“zeggen”), de vorm 言っている en de beleefde vorm. Hier past het bij een mededeling die op dat moment wordt gedaan of als geldige mededeling wordt weergegeven. 遅延があると言っています betekent samen “meldt dat er vertraging is”. 理由 betekent “reden” of “oorzaak”. Het is een zelfstandig naamwoord. Hier gaat het om de reden voor de vertraging, maar die reden wordt niet genoemd. 言っていません is de beleefde ontkenning van 言っています: 言う → 言っている → 言っていません. Hier betekent het dat de reden niet wordt gezegd of niet in de mededeling wordt genoemd. De ontkenning hoort bij 言う, niet bij 理由. Samen contrasteert de zin twee mededelingen: 遅延があると言っています — “de aankondiging meldt dat er vertraging is” — maar 理由は言っていません — “ze zegt niet wat de reden is”. In 理由は markeert は de reden als het afgebakende, contrasterende gespreksonderwerp. De volledige betekenis is: “De omroep meldt dat er vertraging is, maar niet waarom.”

2. 係員が乗客を乗せる前に列車を点検しているのだと思います。

   Ik denk dat zij de trein controleren voordat ze mensen laten instappen.

   係員

   medewerker

   乗客

   passagier

   乗せる

   laten instappen

   前に

   voordat

   列車

   trein

   点検している

   aan het controleren

   のだと思います

   ik denk dat ...

   Uitgebreide uitleg

   係員 betekent hier een medewerker die een taak bij het vervoer uitvoert, bijvoorbeeld een spoorwegmedewerker. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 係員に聞きます。 — Ik vraag het aan een medewerker. 乗客 is het zelfstandig naamwoord voor een passagier, iemand die met het vervoermiddel reist. Hier is het de persoon die door 乗せる wordt meegenomen of laat instappen. Voorbeeld: 乗客が来ました。 — De passagier is gekomen. 乗せる betekent hier passagiers laten instappen of hen meenemen. Dit is de woordenboekvorm; de beleefde vorm is 乗せます. Let op het verschil met 乗る, waarbij de persoon zelf instapt of meerijdt: 乗客が列車に乗る — De passagier stapt in de trein. In 乗客を乗せる is 乗客 het object van de handeling. 前に betekent hier ‘voordat’. Het patroon is [handeling] 前に — voordat [handeling]. Voorbeeld: 出かける前に、窓を閉めます。 — Voordat ik wegga, sluit ik het raam. 乗客を乗せる前に geeft dus aan dat het controleren vóór het laten instappen gebeurt. 列車 is het zelfstandig naamwoord ‘trein’. Het wordt gevolgd door を, de markering van het object van 点検する: de trein is wat gecontroleerd wordt. Voorbeeld: 列車を見ます。 — Ik kijk naar de trein. 点検している betekent hier ‘aan het controleren zijn’. Het werkwoord is 点検する, ‘inspecteren of controleren’. している bestaat uit de te-vorm して plus いる en geeft hier een lopende handeling aan. In deze bijzin staat de gewone vorm, niet de beleefde vorm, omdat die vorm vóór のだと思います wordt gebruikt. Als zelfstandige beleefde zin kan men bijvoorbeeld zeggen: 係員が設備を点検しています。 — De medewerker controleert de apparatuur. のだと思います maakt van de voorafgaande mededeling de inhoud van een gedachte: ‘ik denk dat ...’. 思います is de beleefde vorm van 思う, ‘denken’. のだ geeft de voorafgaande inhoud een verklarende of samenvattende vorm; samen met と思います vormt dit een gebruikelijke manier om een inschatting te formuleren. Voorbeeld: 彼は来るのだと思います。 — Ik denk dat hij komt. Het onderwerp van 思います wordt niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de spreker ‘ik’ bedoelt. Samen vormen 係員が乗客を乗せる前に en 列車を点検している de inhoudelijke situatie: voordat de medewerker de passagiers laat instappen, controleert die medewerker de trein. が markeert de medewerker als handelende persoon, en を markeert de passagiers bij 乗せる en de trein bij 点検する. De afsluiting のだと思います presenteert deze hele situatie als de gedachte van de spreker: ‘Ik denk dat de medewerker de trein controleert voordat die medewerker de passagiers laat instappen.’

3. ここにいるべきでしょうか、それとも別のホームを探すべきでしょうか。

   Zullen we hier blijven, of zullen we een ander perron zoeken?

   ここに

   hier

   いる

   zijn; blijven

   べきでしょうか

   zou ... moeten?

   それとも

   of anders

   別の

   ander(e)

   ホーム

   perron

   探す

   zoeken

   Uitgebreide uitleg

   ここに geeft hier de plaats aan: ここ betekent “hier” en に markeert de plaats waar iemand of iets is. In deze zin is het onderwerp niet uitgesproken; volgens de vaste vertaling gaat het om “we”, maar Japans laat zo’n onderwerp vaak weg wanneer het uit de situatie begrijpelijk is. Voorbeeld: ここにいてください。 — “Blijf hier, alstublieft.” いる betekent hier dat iemand op een plaats is; in deze context krijgt het natuurlijk de betekenis “hier blijven”. Het is de vorm voor levende wezens van het werkwoord いる. Voor een niet-levend voorwerp gebruikt het Japans doorgaans ある, maar dat is niet de vorm in deze zin. Voorbeeld: 彼は家にいる。 — “Hij is thuis.” べきでしょうか vormt samen de vraag “zou(den) ... moeten?”. べき drukt uit wat volgens de spreker passend of verstandig is; でしょうか maakt daar een beleefde, voorzichtige vraag van. In いるべきでしょうか hoort べき bij いる: “zouden we hier moeten blijven?”. Het onderwerp van de vraag blijft onuitgesproken; de vaste vertaling identificeert het als “we”. Voorbeeld: 今、出発するべきでしょうか。 — “Zouden we nu moeten vertrekken?” それとも introduceert het tweede alternatief in een vraag: “of anders” / “of”. Het verbindt hier twee mogelijkheden: hier blijven of een ander perron zoeken. 別の betekent “ander(e)” in de betekenis van een andere keuze of plaats dan de al bedoelde. Het woord verandert hier niet door het grammaticale geslacht of meervoud van het daaropvolgende zelfstandig naamwoord; Japans heeft die Nederlandse verbuiging niet in deze vorm. Voorbeeld: 別の方法を試します。 — “Ik probeer een andere methode.” ホーム is hier het leenwoord voor “perron” bij een station. De betekenis wordt door de context bepaald; het is niet het Engelse of Nederlandse woord voor een woonhuis. Voorbeeld: ホームで待ちます。 — “Ik wacht op het perron.” 探す betekent “zoeken”. Het is de woordenboekvorm. In 探すべきでしょうか wordt deze handeling, net als いる, gekoppeld aan べきでしょうか: “zouden we moeten zoeken?”. Voorbeeld: 駅を探す。 — “Ik zoek het station.” De eerste mogelijkheid is ここにいるべきでしょうか: “Zouden we hier moeten blijven?” Daarna geeft それとも de tweede mogelijkheid aan: 別のホームを探すべきでしょうか, “of zouden we een ander perron moeten zoeken?”. Samen vormen de twee parallelle delen een beleefde vraag over welke van beide handelingen passend is. Het volledige vaste betekenisresultaat is: “Zullen we hier blijven, of zullen we een ander perron zoeken?”

4. 今は近くにいてください。状況が変わったら、係員がどこへ行けばよいか教えてくれます。

   Blijf voorlopig in de buurt. Als de situatie verandert, zullen medewerkers zeggen waar we heen moeten.

   今は

   voorlopig

   近く

   in de buurt

   いてください

   blijf alstublieft

   状況

   situatie

   変わったら

   als het verandert

   係員

   medewerker

   どこへ

   waarheen

   行けばよいか

   waar men heen moet

   教えてくれます

   zal het vertellen

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier “voorlopig” of “op dit moment”. 今 betekent “nu”; は maakt hiervan het besproken tijdskader. In deze zin past “voorlopig” bij het verzoek om in de buurt te blijven totdat er iets verandert. 近く betekent “in de buurt”. Hier is het een zelfstandig naamwoord met de betekenis “nabije omgeving”; het is dus niet nodig om het als een verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord 近い (“dichtbij”) te analyseren. In 近くにいる markeert に de plaats: “zich in de buurt bevinden”. Voorbeeld: 駅の近くにいます。 — “Ik ben in de buurt van het station.” いてください is een beleefd verzoek. いる betekent bij levende wezens “zich bevinden” of, afhankelijk van de context, “blijven”; てください vraagt iemand om die handeling of toestand aan te houden. Samen met 近くに betekent dit “blijf in de buurt”. 状況 betekent “situatie” of “omstandigheden”. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 状況を確認します。 — “Ik controleer de situatie.” 変わったら betekent “als het verandert”. De basisvorm is 変わる (“veranderen”); 変わった is de verleden/perfectieve vorm, en 〜たら maakt daarvan een voorwaarde. In deze context gaat het om een toekomstige voorwaarde, dus natuurlijk Nederlands is “als de situatie verandert”. 係員 betekent hier “medewerker”, namelijk iemand die op deze plek informatie verstrekt of helpt. Het is een zelfstandig naamwoord; が markeert deze medewerker als degene die de informatie zal geven. Het Japanse zelfstandig naamwoord geeft hier op zichzelf geen verplicht enkelvoud of meervoud aan; de vaste vertaling maakt er “medewerkers” van. どこへ betekent “waarheen”. どこ is “waar” en へ markeert de richting. へ wordt uitgesproken als e. Voorbeeld: どこへ行きますか。 — “Waar gaat u heen?” 行けばよいか is een ingebedde vraag over waar men het beste heen kan gaan: “waar men heen moet”. De basisvorm is 行く (“gaan”); 行けば is de ば-voorwaardevorm. よい betekent “goed” en か markeert hier de ingebedde vraag. Binnen どこへ行けばよいか vormt dit geen los bevel, maar de inhoud van de informatie die de medewerker zal geven. 教えてくれます betekent hier “zal het vertellen” of “zal het ons laten weten”. De basisvorm van 教えて is 教える (“vertellen” of “uitleggen”); 教えて is de て-vorm. くれます is de beleefde vorm van くれる en geeft aan dat iemand iets ten gunste van de spreker of diens groep doet. ます maakt de uitdrukking beleefd. Hier zal de medewerker de gevraagde informatie aan ons geven. De volledige opbouw is 今は (“voorlopig”) + 近くにいてください (“blijf in de buurt”). Daarna geeft 状況が変わったら de voorwaarde (“als de situatie verandert”). De inhoud van de latere informatie is どこへ行けばよいか (“waar we heen moeten”), en 係員が教えてくれます zegt dat medewerkers die informatie aan ons zullen geven. Samen betekent de zin: “Blijf voorlopig in de buurt. Als de situatie verandert, zullen medewerkers zeggen waar we heen moeten.”

5. 荷物があるので、あちこち動き回り続けたくありません。

   Ik heb bagage bij me, dus ik wil niet steeds heen en weer lopen.

   荷物

   bagage

   あるので

   omdat er ... is

   あちこち

   hier en daar

   動き回り続けたくありません

   niet willen blijven rondlopen

   Uitgebreide uitleg

   荷物 betekent hier bagage of spullen die de spreker bij zich heeft. Het is een zelfstandig naamwoord; 荷物を持つ betekent bijvoorbeeld “bagage dragen” en 荷物を預ける “bagage afgeven”. あるので bestaat uit ある en ので. ある wordt gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van iets niet-levends; がある betekent dus dat iets aanwezig is. ので maakt daarvan een reden: “omdat …” of “aangezien …”. In deze zin geeft 荷物があるので volgens de vertaling de reden “omdat ik bagage bij me heb”. De vorm ある zelf verandert hier niet om persoon of aantal van een mens aan te geven. 荷物があるので is daarmee een redengevende bijzin. Het onderwerp van ある is 荷物, gemarkeerd door が; het is niet nodig om in het Japans een bezittelijk woord voor “mijn” uit te drukken om de bedoelde betekenis “ik heb bagage bij me” te krijgen. あちこち betekent “hier en daar” of “op allerlei plaatsen”. Het wordt vaak gebruikt bij beweging of verspreiding, zoals in あちこち探す: “overal zoeken”. Hier beschrijft het de verschillende richtingen of plaatsen waarheen men zou rondbewegen. 動き回り続けたくありません bevat drie opeenvolgende onderdelen. 動き回る betekent “rondbewegen” of “rondlopen”; 動き is de verbindingsvorm van 動く (“bewegen”), terwijl 回る hier aan het werkwoord vastzit en het idee van rondgaan toevoegt. 続ける betekent “doorgaan” en maakt 動き回り続ける: “blijven rondlopen”. Een vergelijkbaar patroon is 働き続ける, “blijven werken”. De vorm 〜たくありません drukt beleefd uit dat de spreker iets niet wil doen. Ze hoort bij 〜たい, “willen … doen”: 動き回りたい betekent “willen rondlopen”, 動き回りたくない “niet willen rondlopen”, en 動き回りたくありません is de beleefde negatieve vorm. De ontkenning betreft dus de wens van de spreker, niet het feit dat er helemaal niet bewogen wordt. De hele zin is opgebouwd als 荷物があるので (“omdat ik bagage bij me heb”) + あちこち (“hier en daar”) + 動き回り続けたくありません (“wil ik niet blijven rondlopen”). Samen betekent hij: “Ik heb bagage bij me, dus ik wil niet steeds heen en weer lopen.”

6. 別のホームに移る必要がある場合、手伝ってもらえるか係員に聞いてみます。

   Ik zal vragen of ze kunnen helpen als we van perron moeten wisselen.

   別の

   andere

   ホーム

   perron

   移る

   overstappen

   必要がある

   nodig zijn

   場合

   geval

   手伝ってもらえるか

   of iemand kan helpen

   係員

   medewerker

   聞いてみます

   ik zal proberen te vragen

   Uitgebreide uitleg

   別の betekent hier “een ander(e)” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het nader bepaalt. Het is de attributieve vorm; bijvoorbeeld 別の方法 betekent “een andere manier”. ホーム is hier het leenwoord voor “perron”. In combinatie met 移る gaat het in deze zin om naar een ander perron gaan, niet simpelweg om willekeurig ergens heen bewegen. 移る is de woordenboekvorm “verplaatsen/overgaan”. Hier staat het in de vorm die na 必要がある wordt gebruikt: 移る必要がある = “het is nodig om over te stappen/te verplaatsen”. De concrete vertaling maakt duidelijk dat het om van perron wisselen gaat. 必要がある drukt uit dat iets nodig is: letterlijk een constructie met 必要 (“noodzaak”) en ある (“zijn/bestaan”). Het patroon V-woordenboekvorm + 必要がある betekent “het is nodig om V”. Voorbeeld: 予約する必要がある betekent “het is nodig om te reserveren”. 場合 betekent “geval” of “situatie” en vormt hier met de voorafgaande inhoud een voorwaarde: ...場合 = “als/wanneer ... het geval is”. Het gaat dus om de situatie waarin wisselen nodig is, niet om een afzonderlijk tijdstip. 手伝ってもらえるか vraagt of de spreker hulp kan krijgen. 手伝って is de te-vorm van 手伝う (“helpen”); もらえる is de mogelijkheidvorm van もらう (“ontvangen/krijgen”) en geeft hier weer dat iemand voor de spreker kan helpen. De afsluitende か maakt van dit deel een indirecte ja-neevraag: “of iemand kan helpen”. Voorbeeld: 手伝ってもらえますか betekent rechtstreeks “Kunt u mij helpen?”; in deze zin is de vraag ingebed in 聞いてみます. 係員 betekent “medewerker”, hier een medewerker aan wie de spreker iets vraagt. Het doel van de vraag wordt met het daaropvolgende partikel に gemarkeerd: 係員に聞く = “het aan een medewerker vragen”. 聞いてみます combineert de te-vorm van 聞く (“vragen” of “luisteren”) met みる in de betekenis “proberen”. De beleefde vorm ます maakt dit hier tot “ik zal proberen te vragen” of natuurlijker “ik zal het vragen”. In deze context is de relevante betekenis van 聞く dus “vragen”, niet “luisteren”. Het onderwerp is in het Japans niet uitgesproken; de vaste vertaling identificeert de spreker als “ik”. Samen betekent 別のホームに移る必要がある場合 “als we van perron moeten wisselen”: に markeert het andere perron als bestemming, en 必要がある場合 maakt er de voorwaarde van. Daarna zegt 係員に聞いてみます dat de spreker het aan een medewerker zal vragen. 手伝ってもらえるか is de inhoud van die vraag. De volledige betekenis is daarom: “Ik zal aan een medewerker vragen of ze kunnen helpen als we van perron moeten wisselen.”

7. それなら、変更が直前に決まった場合は助かります。

   Dat zou helpen als de wijziging pas op het laatste moment komt.

   それなら

   als dat zo is

   変更

   wijziging

   直前

   vlak ervoor; op het laatste moment

   決まった

   werd vastgesteld

   場合

   geval; wanneer

   助かります

   dat helpt

   Uitgebreide uitleg

   それなら betekent hier “als dat zo is” of “in dat geval”. それ verwijst niet automatisch naar één specifiek zelfstandig naamwoord in deze zin; de uitdrukking sluit aan bij een eerder genoemde situatie. なら maakt daar een voorwaarde of uitgangspunt van. Een herbruikbaar patroon is それなら、… — “als dat zo is, dan …”. 変更 betekent hier “wijziging”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan met が als onderwerp worden gemarkeerd: 変更が… betekent “de wijziging …”. Het werkwoord dat daarna komt, beschrijft wat er met die wijziging gebeurt. 直前 betekent “vlak ervoor” en kan ook “het laatste moment” aanduiden. In 直前に markeert に het tijdstip waarop iets plaatsvindt. Dit woord zegt niet op zichzelf wat er precies vlak voor gebeurt; hier bepaalt de combinatie met 決まった dat de wijziging pas kort tevoren werd vastgesteld. 決まった komt van 決まる, “vaststaan” of “besloten worden”. De vorm 決まった is de verleden vorm: de beslissing was op dat moment al vastgelegd. 決まる is een intransitief werkwoord; de wijziging wordt dus als onderwerp gepresenteerd in 変更が決まった. Dat verschilt van het transitieve 決める, “iets beslissen”: 担当者が変更を決めた betekent bijvoorbeeld “de verantwoordelijke besloot de wijziging”. 場合 betekent “geval” en vormt met …場合は een patroon voor “als …” of “in het geval dat …”. Hier staat de volledige voorwaarde 変更が直前に決まった場合: “als de wijziging pas vlak ervoor wordt vastgesteld”. Het deel vóór 場合 beschrijft de situatie; は markeert die situatie als thema van wat volgt. Een bruikbaar patroon is V-た場合は、…, bijvoorbeeld 遅れた場合は連絡してください — “als u te laat bent, neem dan contact op.” 助かります komt van 助かる, waarvan de kernbetekenis “gered worden” of “geholpen zijn” is. In deze beleefde niet-verleden vorm betekent het in deze context “dat zou helpen” of “dat zou goed uitkomen”. De vorm is niet zelf een expliciete toekomstaanduiding; de voorwaardelijke context maakt duidelijk dat de hulp relevant zou zijn als die situatie zich voordoet. 助かります is een beleefde formulering om te zeggen dat iets welkom of praktisch behulpzaam is. Samen opgebouwd: それなら stelt de eerder besproken situatie als uitgangspunt, 変更が直前に決まった場合は betekent “als de wijziging pas op het laatste moment wordt vastgesteld”, en 助かります geeft het gevolg: “dan zou dat helpen”. De volledige betekenis is dus: “Als de wijziging pas op het laatste moment komt, zou dat helpen.”

8. 係員が案内板を更新したら、どこへ行くか迷わずに移動できます。

   Zodra zij het bord hebben bijgewerkt, kunnen we ons verplaatsen zonder te hoeven raden waar we heen moeten.

   係員

   medewerker

   案内板

   informatiebord

   更新したら

   na het bijwerken

   どこへ行くか

   waarheen te gaan

   迷わずに

   zonder te twijfelen

   移動できます

   kunnen verplaatsen

   Uitgebreide uitleg

   係員 betekent hier een medewerker die verantwoordelijk is voor begeleiding of informatie. Het zelfstandig naamwoord heeft geen zichtbare getalsmarkering; uit deze zin volgt niet hoeveel medewerkers het zijn. 案内板 is een informatie- of wegwijzingsbord. Het kan ook in andere praktische contexten een bord met aanwijzingen aanduiden. Samen met 更新する gaat het hier om het bijwerken van de informatie op dat bord. 更新したら komt van 更新する, “bijwerken” of “actualiseren”. De vorm 更新した is de -た-vorm. In combinatie met ら vormt die een voorwaarde of tijdsrelatie, hier “als/zodra de medewerker het heeft bijgewerkt”. De -た-vorm moet hier niet simpelweg als een zelfstandige verleden tijd worden opgevat; in deze constructie markeert zij de voorafgaande handeling. Patroon: werkwoord in de -た-vorm + ら → “als/zodra …”. Voorbeeld: 雨がやんだら、出かけます。 — “Als de regen ophoudt, ga ik naar buiten.” どこへ行くか is een ingebedde vraag naar een bestemming. どこ betekent “waar”, へ markeert de richting en 行く is de basisvorm “gaan”. か maakt van de vraaginhoud een onderdeel van de grotere zin; het is hier geen losse vraag aan het einde. In combinatie betekent dit “waarheen te gaan” of “waar we heen moeten”. Voorbeeld: どこへ行くか分かります。 — “Ik weet waar ik heen moet.” 迷わずに komt van 迷う, dat onder meer “verdwalen” en “aarzelen of niet weten welke richting te kiezen” kan betekenen. 迷わず is de negatieve vorm met ず; に verbindt die vorm met de hoofdhandeling en geeft hier “zonder te …” aan. In deze zin gaat het om zich verplaatsen zonder onzeker te zijn over de juiste richting of bestemming. Voorbeeld: 地図を見れば、迷わずに行けます。 — “Als je naar de kaart kijkt, kun je erheen gaan zonder te verdwalen.” 移動できます betekent hier “kunnen we ons verplaatsen”. 移動する is de basisvorm “zich verplaatsen”; 移動できる drukt de mogelijkheid uit en 移動できます is de beleefde vorm daarvan. Het onderwerp van de hoofdzin is niet uitgesproken; de vaste vertaling maakt het in deze context expliciet als “we”. De vorm drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit, niet een bevel. De structuur is: 係員が案内板を更新したら — “zodra de medewerker het informatiebord heeft bijgewerkt” — gevolgd door どこへ行くか迷わずに — “zonder onzeker te zijn over waar we heen moeten” — en 移動できます — “kunnen we ons verplaatsen”. Samen betekent de zin dat we, zodra de medewerker het informatiebord heeft bijgewerkt, zonder te twijfelen over onze bestemming kunnen verdergaan.