Vragen over plaats en tijd | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 它在哪里？

   Waar is het?

   它

   het

   在哪里

   waar is

   Uitgebreide uitleg

   它 betekent hier “het” en is een persoonlijk voornaamwoord voor een derde persoon of zaak. In gesproken Mandarijn klinkt 他, 她 en 它 hetzelfde; het schrift onderscheidt hun gebruik, maar 它 wordt voor niet-menselijke referenten gebruikt. Het woord verandert niet naar grammaticaal geslacht. Voorbeeld: 它很大。 — “Het is groot.” 在哪里 vraagt naar een plaats. Het bestaat uit 在 (“zich bevinden in/op; zijn bij”) en 哪里 (“waar”). Samen vormt het een herbruikbaar patroon voor “waar is/zijn …?”: [onderwerp] + 在哪里？ Het vraagwoord 哪里 staat op de plaats waar het gevraagde plaatsdeel in een mededelende zin zou staan; het wordt dus niet naar voren verplaatst zoals in sommige andere talen. Voorbeeld: 书在哪里？ — “Waar is het boek?” In de gegeven zin verwijst 它 volgens de vaste vertaling naar “het”; de concrete zaak waarnaar wordt verwezen is niet nader geïdentificeerd. 它 is het onderwerp, en 在哪里 vraagt naar de locatie daarvan. Samen betekent 它在哪里？: “Waar is het?” Ter vergelijking geeft de context 你在哪里？ hetzelfde locatiepatroon met 你 (“je/jij”) als onderwerp: “Waar ben je?”

2. 你在哪里？

   Waar ben je?

   你

   je

   在哪里

   waar zijn; waar bevinden

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is het persoonlijk voornaamwoord voor de aangesproken persoon. Het verwijst dus naar één gesprekspartner; de vorm verandert niet voor grammaticaal geslacht. Vergelijk 我 voor “ik”. Voorbeeld: 你好吗？ — “Hoe gaat het met je?” 在哪里 vraagt naar een plaats. Het bestaat hier uit 在, “zich bevinden/ergens zijn”, en 哪里, “waar”; samen vormt het de herbruikbare vraagstructuur “waar … zijn/zich bevinden”. 哪里 is het vraagwoord voor een locatie. Voorbeeld: 他在哪里？ — “Waar is hij?” Samen betekent 你在哪里？ letterlijk ongeveer “Jij bevindt je waar?” en natuurlijk Nederlands: “Waar ben je?” De vraag gebruikt 你 als degene van wie de locatie wordt gevraagd en 在哪里 als de vraag naar die locatie.

3. 这里发生了什么？

   Wat is hier gebeurd?

   这里

   hier

   发生

   gebeuren

   了

   voltooide gebeurtenis

   什么

   wat

   Uitgebreide uitleg

   这里 betekent hier en duidt de plaats aan. Het is een vaste plaatsaanduiding; vergelijk 那里 voor daar. Voorbeeld: 我在这里。 — Ik ben hier. 发生 betekent gebeuren of plaatsvinden. De vorm verandert niet voor persoon of aantal. Het onderwerp van 发生 is wat er gebeurt; in deze zin wordt dat onderwerp bevraagd door 什么. Voorbeeld: 发生了什么？ — Wat is er gebeurd? 了 staat hier na 发生 en markeert de gebeurtenis als een afgerond feit in deze context. Het is geen zelfstandig werkwoord voor een Nederlandse verleden tijd; de precieze tijd wordt uit de context afgeleid. 发生了 betekent hier dus dat het gebeuren als voltooid wordt bekeken. 什么 betekent wat en vraagt naar de gebeurtenis of zaak die 发生 als onderwerp heeft. Het staat in het Chinees op de plaats van het onbekende element; het wordt niet naar voren verplaatst zoals het Nederlandse vraagwoord vaak wel wordt. Samen vormen 这里 + 发生了 + 什么 de vraag 这里发生了什么？: Wat is hier gebeurd? De plaats staat voorop, daarna komt de vraag naar de afgeronde gebeurtenis. De vraagvolgorde en het vraagteken maken er een directe vraag van.

4. 现在几点？

   Hoe laat is het?

   现在

   nu

   几点

   hoe laat

   Uitgebreide uitleg

   现在 betekent hier ‘nu’. Het is een zelfstandig tijdswoord en staat vaak vóór de rest van de zin om het huidige moment aan te geven. Voorbeelden: 现在下雨。 = ‘Het regent nu.’; 现在 kan ook als zelfstandig antwoord voorkomen: ‘Nu.’ 几点 vraagt naar het precieze uur. 几 betekent in deze vraag ‘welk(e)/hoeveel’ en 点 is het uur als tijdseenheid; samen vormen ze de vaste vraag naar de kloktijd. Dit is iets anders dan 什么时候, dat naar een tijdstip of moment in ruimere zin vraagt: 你什么时候来？ = ‘Wanneer kom je?’ Voor een antwoord op 几点 kan bijvoorbeeld 三点 = ‘drie uur’ worden gebruikt. Samen vormen 现在几点？ de vraag ‘Hoe laat is het nu?’. Het huidige tijdswoord 现在 bepaalt dat er naar de kloktijd op dit moment wordt gevraagd, terwijl 几点 de onbekende uurwaarde opvraagt. De korte vorm is al volledig natuurlijk in het Chinees; een werkwoord als ‘zijn’ hoeft hier niet apart te worden uitgesproken.

5. 你什么时候来？

   Wanneer kom je?

   你

   je

   什么时候

   wanneer

   来

   komen

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier ‘je’ en is het voornaamwoord voor de aangesprokene. Deze vorm markeert op zichzelf geen getal; dezelfde vorm kan afhankelijk van de context ook naar meer dan één aangesprokene verwijzen. De vaste vertaling bepaalt dat het om ‘je’ gaat, maar maakt het aantal aangesproken personen niet expliciet. 什么时候 betekent ‘wanneer’. Het is een vraaguitdrukking voor tijd. In deze zin staat het vóór het werkwoord: 你什么时候来？ = ‘Je wanneer komen?’ in de Chinese woordvolgorde. 来 betekent hier ‘komen’. De vorm verandert in het Chinees niet naar persoon of getal en draagt op zichzelf geen expliciete tijdsmarkering. Een bruikbaar contrast is 来 ‘komen’ tegenover 去 ‘gaan’: 你什么时候来？ betekent ‘Wanneer kom je?’, terwijl 你什么时候去？ betekent ‘Wanneer ga je?’. Samen vormt 你什么时候来？ een directe vraag met de volgorde ‘je + wanneer + komen’. Het vraagwoord staat op de plaats van het gevraagde tijdselement; er is geen apart vraagwoord aan het einde nodig. De hele zin betekent: ‘Wanneer kom je?’

6. 你为什么迟到？

   Waarom ben je laat?

   你

   jij

   为什么

   waarom

   迟到

   te laat komen

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en verwijst naar de aangesprokene. Het is een persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud; de beleefde vorm 您 wordt in formelere situaties gebruikt. Voorbeeld: 你好吗？ — “Hoe gaat het met je?” 为什么 betekent “waarom” en vraagt naar de reden van een gebeurtenis of handeling. Het staat in deze vraag vóór het werkwoordelijke deel. Voorbeeld: 你为什么笑？ — “Waarom lach je?” 迟到 betekent hier “te laat komen” of “laat zijn” in de zin van niet op tijd aankomen. Het is een werkwoordelijke uitdrukking. In tegenstelling tot talen met uitgebreide werkwoordsvervoeging verandert 迟到 niet naar persoon of enkelvoud/meervoud: 我迟到 betekent “ik kom te laat” en 他们迟到 betekent “zij komen te laat”. Het eerdere 来 in 你什么时候来？ betekent “komen”, terwijl 迟到 het bijkomende idee van te laat zijn uitdrukt. Samen vormen de delen 你 + 为什么 + 迟到 de vraag “Waarom ben je te laat?”. Het onderwerp is de aangesprokene, 为什么 vraagt naar de reden, en 迟到 benoemt het te laat komen. De Chinese zin gebruikt geen apart werkwoord dat overeenkomt met Nederlands “ben”; de betekenis “ben je te laat” wordt hier door 迟到 uitgedrukt.