Basisgezondheid en temperatuur | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 太热了。

   Het is te warm.

   太

   te; in te hoge mate

   热

   warm; heet

   了

   geeft hier een nieuwe of bereikte toestand aan

   太 … 了

   te ...; in te hoge mate

   Uitgebreide uitleg

   太 staat hier vóór het beschrijvende woord en maakt de mate overdreven hoog: 太 + adjectief betekent “te ...” of “zo ... dat het te veel is”. In deze zin gaat het dus om een ongeschikt hoge temperatuur, niet alleen om “warm”. Een herbruikbaar patroon is bijvoorbeeld 太忙了 — “Het is te druk / Ik heb het te druk.” 热 betekent hier “warm” of “heet” en beschrijft de temperatuur. Het is een beschrijvend woord; in deze vaste uiting wordt het niet vervoegd voor persoon of aantal. Het vergelijkbare woord in de gegeven context is 冷, “koud”: 太冷了 betekent “Het is te koud.” 了 staat aan het einde en markeert hier dat de toestand als nieuw of bereikt wordt gepresenteerd. Het is dus niet simpelweg een apart woord voor “verleden tijd”. Bijvoorbeeld: 天冷了 — “Het weer is koud geworden.” Samen vormen 太 en 了 hier het patroon 太 + beschrijving + 了. 太热了 betekent letterlijk dat de warmte een te hoge mate heeft bereikt of als zodanig wordt ervaren. De volledige uiting 太热了。 betekent daarom: “Het is te warm.”

2. 太冷了。

   Het is te koud.

   太

   te; in te hoge mate

   冷

   koud

   Uitgebreide uitleg

   太 betekent hier ‘te’, namelijk in een te hoge of ongewenste mate. Het staat vóór het beschrijvende woord in het herbruikbare patroon 太 + beschrijvend woord + 了, bijvoorbeeld 太贵了 = ‘te duur’. In deze zin drukt 太 geen hoeveelheid uit; ‘te veel’ zou daarom geen goede losse gloss zijn. 冷 betekent ‘koud’. Het beschrijft hier rechtstreeks de toestand of temperatuur. Een bruikbaar contrast is 热 = ‘warm’; in het voorbeeld 太热了 betekent de volledige combinatie ‘het is te warm’. 了 staat hier aan het einde van de zin. In deze constructie markeert het dat de beschreven toestand als nu geldend of als nieuw relevant wordt gepresenteerd; het is niet simpelweg een afzonderlijk woord voor ‘is’ of voor ‘geworden’. De betekenis ontstaat samen met de rest van de zin. De volledige opbouw is 太 + 冷 + 了: ‘te + koud + markering van de nu geldende toestand’. Daarom betekent 太冷了。 natuurlijk: ‘Het is te koud.’

3. 我很累。

   Ik ben erg moe.

   我

   ik

   很

   erg

   累

   moe

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; dezelfde vorm wordt gebruikt ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” Hier verbindt 是 het onderwerp met een zelfstandig naamwoord; dat is een ander patroon dan in de vaste zin. 很 staat vóór het beschrijvende woord 累 en versterkt de toestand hier: “erg”. In het Chinees kan 很 vóór een adjectief ook helpen om een gewone beschrijvende zin te vormen; de precieze nadruk hangt van de context af. Voorbeeld: 她很忙。 — “Zij is erg druk.” 累 betekent hier “moe” en beschrijft de toestand van de spreker. Het is een adjectief dat in deze zin niet verandert voor persoon of getal. Voorbeeld: 我不累。 — “Ik ben niet moe.” Het bijwoord 不 maakt de beschrijving negatief. Samen vormen 我很累。 de structuur onderwerp + 很 + beschrijving: 我 is de spreker, 很 versterkt de beschrijving en 累 zegt welke toestand geldt. De volledige betekenis is: “Ik ben erg moe.”

4. 我很饿。

   Ik heb erg veel honger.

   我

   ik

   很

   erg

   饿

   hongerig

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud en staat als onderwerp vooraan. Het contrast is 你 (“jij”) of 他 (“hij”), maar de vorm 我 verandert niet voor geslacht. 很 versterkt het woord erna: hier betekent het “erg”. In deze zin verbindt het ook op natuurlijke wijze het onderwerp met het beschrijvende woord 饿; bij beschrijvende woorden als gezegde is zo’n graadwoord in het Chinees vaak gebruikelijk. Voorbeeld: 我很累。 — “Ik ben erg moe.” 饿 betekent hier “honger hebben” of “hongerig zijn”. Het is een beschrijvend woord dat in het Chinees geen aparte persoons- of getalsuitgang krijgt. Het tegenovergestelde is 饱, “verzadigd zijn” of “geen honger meer hebben”. Voorbeeld: 她很饿。 — “Zij heeft erg veel honger.” Dit is een nieuw voorbeeld; het verandert niets aan de referent van 我 in de vaste zin. Samen vormen 我很饿 de volgorde onderwerp + graadwoord + beschrijving: “Ik heb erg veel honger.” De Chinese zin gebruikt dus geen afzonderlijk werkwoord dat letterlijk overeenkomt met het Nederlandse “hebben”; 很饿 beschrijft de toestand van de spreker.

5. 我很渴。

   Ik heb erg veel dorst.

   我

   ik

   很

   erg

   渴

   dorst hebben

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: een persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar de spreker. Het Chinese 我 markeert geen grammaticaal geslacht; voor een meervoudige “wij”-betekenis wordt vaak 我们 gebruikt. Voorbeeld: 我是学生。 — “Ik ben student.” 很 staat vóór het woord dat de toestand beschrijft en versterkt die toestand: “erg”. In deze zin maakt het 渴 sterker. Het is hier geen zelfstandig naamwoord en drukt geen afzonderlijke handeling uit. Hetzelfde patroon staat in 我很饿。 — “Ik heb erg veel honger.”: 很 versterkt daar 饿. 渴 beschrijft de toestand “dorst hebben” of “dorstig zijn”. Het is hier geen werkwoord met een zichtbaar persoons- of tijdsuitgangssysteem: Chinees gebruikt in deze zin geen aparte vorm van 渴 voor “ik”. De combinatie 很渴 betekent “erg dorstig” en kan na een ander onderwerp worden gebruikt, bijvoorbeeld: 她很渴。 — “Zij heeft erg veel dorst.” Samen vormen de delen het patroon onderwerp + 很 + toestandswoord: 我 + 很 + 渴. Letterlijk beschrijft de zin dat de spreker zich in een zeer dorstige toestand bevindt; de vaste Nederlandse vertaling is “Ik heb erg veel dorst.”

6. 我觉得不舒服。

   Ik voel me ziek.

   我

   ik

   觉得

   voelen; vinden

   不舒服

   zich niet goed voelen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: het is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. Chinese voornaamwoorden veranderen niet naar persoon of getal zoals werkwoordsvormen dat in sommige talen doen; 我 blijft dus dezelfde vorm als onderwerp. 觉得 betekent hier “zich voelen” of “vinden”. Het is een werkwoord dat vaak een beoordeling of ervaring inleidt: 我觉得 + beschrijving = “ik vind dat …” of “ik voel me …”. Het werkwoord krijgt in deze zin geen aparte persoonsuitgang. Voorbeeld: 我觉得很好。 — “Ik vind het heel goed.” 不舒服 betekent “zich niet goed voelen” of “onwel zijn”. 舒服 betekent “comfortabel” of “zich goed voelen”; 不 maakt de daaropvolgende beschrijving negatief. In deze uitdrukking staat 不舒服 als één toestand na 觉得; 不 is dus niet een los Nederlands “niet” dat buiten de woordgroep staat. Voorbeeld: 她不舒服。 — “Zij voelt zich niet goed.” Samen vormt 我觉得不舒服。 de structuur onderwerp + 觉得 + toestand: “Ik voel me niet goed.” De vaste Nederlandse vertaling geeft deze bedoelde betekenis weer als “Ik voel me ziek.” De punt sluit de mededeling af.