Basisbezit en vaardigheden | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我有这个。

   Ik heb deze.

   我

   ik

   有

   hebben

   这个

   deze

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Dit voornaamwoord verandert in het Chinees niet naar persoon of getal: 我 blijft hetzelfde voor “ik”, terwijl “wij” een andere vorm is, namelijk 我们. 有 betekent hier “hebben” in de zin van iets bezitten of bij zich hebben. Het werkwoord verandert niet voor persoon of tijd: 我有 betekent letterlijk “ik hebben”, maar wordt natuurlijk vertaald als “ik heb”. Voor een ontkenning van bezit gebruikt het Chinees 没有, zoals in de contextzin 我没有 — “ik heb het niet”. 这个 betekent hier “deze” en verwijst naar het bedoelde voorwerp. De vorm bestaat uit 这 (“deze/dit”, voor iets nabij) en 个, een veelgebruikt classificerend woord. In het Chinees staat een demonstratief vaak samen met zo’n classificerend woord; 这个 kan afhankelijk van het bedoelde zelfstandig naamwoord in het Nederlands “deze” of “dit” worden, maar de vaste vertaling kiest hier “deze”. Samen vormen de delen 我 + 有 + 这个: “ik + heb + deze”. De volledige betekenis is dus: “Ik heb deze.”

2. 我没有。

   Ik heb het niet.

   我

   ik

   没有

   niet hebben

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”. Dit is het Chinese persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Voor “wij” gebruikt het Chinees 我们; 我 zelf markeert dus niet zowel enkelvoud als meervoud. 没有 betekent hier “niet hebben”. Het is de ontkenning van 有 “hebben”: 有 = hebben, 没有 = niet hebben. In deze zin staat geen afzonderlijk object; uit de vaste vertaling blijkt dat het weggelaten object als “het” wordt begrepen. Een bruikbaar patroon is: 我有…… = “ik heb …” en 我没有…… = “ik heb … niet”. Samen vormen 我 + 没有 de betekenis “ik heb het niet”. Het onderwerp 我 staat vooraan en 没有 ontkent het hebben; het eerder genoemde object hoeft in deze korte reactie niet opnieuw te worden uitgesproken.

3. 我可以做到。

   Ik kan het.

   我

   ik

   可以

   kunnen; mogelijk zijn

   做到

   iets voor elkaar krijgen; erin slagen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de eerste persoon enkelvoud, dus de spreker verwijst naar zichzelf. Het is een persoonlijk voornaamwoord en verandert niet naar gelang van grammaticaal geslacht. 可以 drukt hier mogelijkheid of bekwaamheid uit: “kunnen”. In combinatie met een werkwoord geeft het aan dat iets mogelijk is of lukt. Een nuttig contrast is 不可以, dat afhankelijk van de context “niet mogen” of “niet kunnen” kan betekenen. In deze zin geeft de vaste vertaling de lezing “kunnen” aan. 做到 betekent hier “iets voor elkaar krijgen” of “volbrengen”. Het bestaat uit 做, “doen”, plus 到, dat hier als resultaatcomponent aangeeft dat het doel wordt bereikt. Het is dus specifieker dan alleen “doen”: het benadrukt het volbrengen van de handeling. De vorm 做到 verandert niet voor persoon of getal. In het volgende contextvoorbeeld 我做不到 betekent dezelfde combinatie met 不 ertussen “ik kan het niet voor elkaar krijgen”. Samen vormt 我可以做到 de volgorde “ik + kunnen + voor elkaar krijgen”: “Ik kan het.” Het object wordt in de Chinese zin niet uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat het gaat om het eerder bedoelde “het”. De zin stelt positief dat de spreker dit kan volbrengen.

4. 我做不到。

   Ik kan het niet.

   我

   ik

   做不到

   niet voor elkaar krijgen

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: het is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker. Het staat vóór het werkwoord en is het onderwerp van de zin. Het verandert niet naar geslacht; voor “jij” gebruik je bijvoorbeeld 你. 做不到 betekent hier “het niet voor elkaar kunnen krijgen”. De basisvorm is 做 (“doen”); 到 geeft in deze combinatie het bereiken van een resultaat aan, en 不 maakt de mogelijkheid negatief. Samen vormt 做不到 dus de constructie “niet kunnen bereiken/doen”. Dit is niet hetzelfde als alleen 不做 (“niet doen”): 做不到 zegt dat het beoogde resultaat niet haalbaar is. De positieve tegenhanger in de gegeven context is 做到, “het voor elkaar krijgen”; 可以做到 betekent “het kunnen voor elkaar krijgen”. De volgorde is 我 + 做不到: eerst wordt de spreker genoemd, daarna wat die spreker niet kan bereiken. Als geheel betekent 我做不到。 daarom: “Ik kan het niet.” De zin specificeert niet wat “het” precies is; dat blijkt alleen uit de context.

5. 你能帮我吗？

   Kun je me helpen?

   你能

   kun je

   帮

   helpen

   我

   mij; me

   吗

   maakt een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   你能 betekent hier “kun je”. 你 verwijst naar de aangesproken persoon en 能 drukt vermogen of mogelijkheid uit: “kunnen”. Het patroon 你能 + werkwoord ...? vraagt of iemand iets kan doen. Voorbeeld: 你能做这个吗？ — “Kun je dit doen?” 帮 is het werkwoord “helpen”. Het kan rechtstreeks een persoon als object hebben: 帮我 betekent “mij helpen”. Voorbeeld: 请帮我。 — “Help me alstublieft.” 我 betekent “ik” als onderwerp en “mij/me” wanneer het de ontvanger of het object van de handeling is. In 帮我 is 我 degene die geholpen wordt. Deze vorm verandert hier niet door die grammaticale rol. 吗 staat aan het einde en maakt de voorafgaande mededeling tot een ja-neevraag. Zonder 吗 kan 你能帮我 afhankelijk van intonatie en context bijvoorbeeld “Je kunt me helpen” betekenen; met 吗 wordt het duidelijk een vraag: “Kun je me helpen?” Samen vormt 你能帮我吗？ het patroon 你能 + werkwoord + persoon + 吗？: je vraagt of de aangesprokene de mogelijkheid heeft om jou te helpen. De vaste vertaling is daarom: “Kun je me helpen?”

6. 你能做这个吗？

   Kun je dit doen?

   你能

   jij kunt

   做

   doen

   这个

   dit

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   你能 betekent hier “jij kunt”. 你 is het voornaamwoord “jij/je”. 能 is een modaal werkwoord met de betekenis “kunnen” of “in staat zijn”; het staat vóór de handeling. Bijvoorbeeld: 我能做。 — “Ik kan het doen.” 做 betekent hier “doen”. Dit werkwoord verandert in deze zin niet voor persoon of aantal. Het kan vóór een object staan. Bijvoorbeeld: 做饭 betekent “koken” of “eten klaarmaken”. 这个 betekent “dit”. 这 is het aanwijzende element met de betekenis “dit/deze”, en 个 is hier een algemeen maatwoord dat samen met 这 de uitdrukking 这个 vormt. Deze vorm geeft op zichzelf geen grammaticaal geslacht aan. 吗 is een vraagpartikel aan het einde. Het maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag; het vertaalt niet als een zelfstandig inhoudswoord. Bijvoorbeeld: 你能做吗？ — “Kun je het doen?” Samen staat de structuur als volgt: 你能 (“jij kunt”) + 做 (“doen”) + 这个 (“dit”) + 吗 (ja-neevraag). De hele uiting betekent daarom: “Kun je dit doen?”