Basiscontroles en naar de status vragen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 这样可以吗？

   Is dit goed?

   这样

   zo; op deze manier

   可以

   kunnen; goed zijn

   吗

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier ‘zo’ of ‘op deze manier’. Het is een vaste aanwijzende vorm voor de manier waarop iets gebeurt of wordt gedaan. Voorbeeld: 这样做。— Doe het zo. 可以 betekent hier ‘goed zijn’ of ‘kunnen/mogen’, in de betekenis dat iets aanvaardbaar of geschikt is. In een vraag naar geschiktheid kun je 可以 gebruiken om te vragen of een manier, voorstel of handeling toegestaan of in orde is. Voorbeeld: 现在可以吗？— Kan het nu? / Is het nu goed? 吗 is een vraagpartikel aan het einde van een zin. Het maakt van de voorafgaande mededeling een gewone ja-neevraag. Het draagt hier niet zelf de betekenis ‘goed’ of ‘kunnen’. Voorbeeld: 你好吗？— Gaat het goed met je? Samen vormen 这样可以吗？ de vraag ‘Is het zo goed?’ of natuurlijker in het Nederlands: ‘Is dit goed?’ 这样 geeft de manier aan (‘zo’), 可以 beoordeelt die manier als aanvaardbaar of geschikt, en 吗 markeert de hele uiting als vraag. De vorm is kort en bruikbaar wanneer je wilt controleren of een voorgestelde manier of uitvoering in orde is.

2. 这是你的包吗？

   Is dit jouw tas?

   这

   dit

   是

   is

   你的

   jouw

   包

   tas

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   这 betekent hier “dit” en staat als aanwijzend voornaamwoord zelfstandig vóór 是. Het verwijst naar iets dat als nabij wordt aangewezen; in deze zin identificeert de spreker dat aangewezen ding als een tas. 这 krijgt hier geen aparte vorm voor geslacht of getal. 是 betekent hier “zijn” en verbindt het aangewezen onderwerp met de daaropvolgende identificatie. Een bruikbaar patroon is A 是 B: “A is B”. In een ontkenning staat bijvoorbeeld 不是: “is niet”. 你的 betekent “jouw”. Het bestaat uit 你, “jij”, plus 的, dat hier bezit of betrekking uitdrukt. Het patroon X 的 Y betekent “X’ Y” of “de Y van X”; 我的包 betekent bijvoorbeeld “mijn tas”. 你的 verandert hier niet naar gelang 包 enkelvoud of meervoud is. 包 betekent hier “tas” en is een zelfstandig naamwoord. In 你的包 vormt het samen met 你的 de bezitsgroep “jouw tas”. Een herbruikbaar contrast is 这个包, “deze tas”, tegenover 那个包, “die tas”; 个 is daarbij een veelgebruikte maatclassificeerder, maar staat niet in de vaste zin. 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Het patroon A 是 B 吗？ betekent “Is A B?” Een bevestigend antwoord kan bijvoorbeeld zijn: 是。 — “Ja.” De zin bouwt dus op als 这 (“dit”) + 是 (“is”) + 你的包 (“jouw tas”), met 吗 als vraagpartikel. De volledige betekenis is: “Is dit jouw tas?”

3. 这里有人坐吗？

   Zit hier iemand?

   这里

   hier

   有人

   iemand aanwezig

   坐

   zitten

   吗

   maakt er een ja/nee-vraag van

   Uitgebreide uitleg

   这里 betekent hier en verwijst naar de plaats die in de vraag wordt aangewezen. Het is een plaatsaanduiding; dezelfde vorm kan ook in andere zinnen als onderwerp of plaatsbepaling voorkomen. 有人 betekent hier iemand, in de zin van: er is iemand aanwezig. 有 drukt in deze constructie aanwezigheid of bestaan uit, en 人 betekent persoon/mens. Het is niet nodig om een afzonderlijk meervoud te markeren: de uitdrukking blijft 有人 wanneer er één of meer niet nader bepaalde personen aanwezig zijn. Voor ontkenning is een veelgebruikt patroon 没有人 — niemand is er. 坐 betekent zitten. Het is een werkwoord dat de houding of activiteit van zitten uitdrukt. De vorm verandert hier niet voor de persoon; Chinees markeert de tijd in deze zin evenmin door een verbuiging van 坐. Bijvoorbeeld: 请坐。 betekent: Ga alstublieft zitten. 吗 staat aan het einde van een mededelende zin en maakt daarvan een algemene ja/nee-vraag. De vraagpartikel draagt zelf niet de betekenis ‘ja’ of ‘nee’; het geeft aan dat de luisteraar op de hele voorafgaande inhoud kan antwoorden. Bijvoorbeeld: 你忙吗？ betekent: Ben je druk? Samen vormt 这里有人坐吗？ de structuur plaats + 有 + persoon + werkwoord + 吗: ‘Zit hier iemand?’ Het eerste deel vraagt of er hier iemand aanwezig is; 坐 specificeert dat die persoon zit, en 吗 maakt de volledige uitspraak tot een ja/nee-vraag.

4. 你现在忙吗？

   Ben je nu druk?

   你

   je/jij

   现在

   nu

   忙

   druk; bezig

   吗

   maakt een ja-neevraag

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is de tweede-persoonsvorm voor één aangesproken persoon; het Chinese persoonlijk voornaamwoord verandert niet naar gelang van grammaticaal geslacht. Voor meerdere aangesproken personen gebruikt het Chinees doorgaans 你们. Een nuttig contrast is 我 (“ik”) tegenover 你 (“jij”). Voorbeeld: 你好吗？ — “Hoe gaat het met je?” 现在 betekent “nu” en plaatst de beschreven toestand in het huidige moment. Het kan zelfstandig als tijdsbepaling staan, zoals in 我现在很忙。 — “Ik heb het nu erg druk.” 忙 betekent in deze zin “druk zijn” of “bezig zijn”: het beschrijft de toestand van de aangesproken persoon. Het is hier een beschrijvend woord, geen werkwoord dat in persoon of tijd verandert. In 我很忙。 betekent het bijvoorbeeld “Ik heb het erg druk.” Het tegenovergestelde is 闲, “niet druk zijn” of “vrij zijn”, maar dat is niet de vorm die in de vaste zin staat. 吗 is een partikel aan het einde van een mededelende zin dat er een ja-neevraag van maakt. De vraagvorm 你忙吗？ betekent dus “Heb je het druk?”; 吗 draagt zelf niet de betekenis “nu” of “druk”. In een bevestigende zin zonder dit partikel, zoals 你现在忙。, wordt gezegd dat je nu druk bent in plaats van ernaar te vragen. Samen vormen 你 + 现在 + 忙 + 吗 de vraag “Ben je nu druk?” De volgorde geeft eerst de aangesproken persoon, daarna het tijdstip en vervolgens de toestand; 吗 markeert aan het einde dat de hele uiting als ja-neevraag bedoeld is.

5. 你现在准备好了吗？

   Ben je nu klaar?

   你

   jij

   现在

   nu

   准备好

   klaar zijn

   了

   bereikt zijn

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “je/jij” en is het Chinese voornaamwoord voor de aangesproken persoon. Het markeert geen verschil tussen mannelijk en vrouwelijk; voor een expliciete meervoudige aanspreking wordt vaak 你们 gebruikt. Voorbeeld: 你好吗？ — “Hoe gaat het met je?” 现在 betekent “nu” en plaatst de situatie in het huidige moment. Het kan bijvoorbeeld vóór de beschrijving van een toestand staan: 现在很忙。 — “Nu is het erg druk.” 准备好 betekent hier “klaar zijn” of letterlijker “voorbereid en klaar zijn”. 准备 is hier het werkwoord “voorbereiden”; 好 voegt als resultaatcomplement het idee van een bereikte, gereed zijnde toestand toe. In deze combinatie beschrijft het geheel een bereikte toestand, niet alleen het voorbereiden zelf. Voorbeeld: 我准备好了。 — “Ik ben klaar.” 了 staat hier na 准备好 en markeert dat de relevante toestand nu bereikt is of als nieuwe toestand geldt. Het is hier geen eenvoudige verleden­tijdsuitgang. De vorm verandert niet naar persoon of aantal. Vergelijk 我准备好了。 — “Ik ben klaar” met 我还没准备好。 — “Ik ben nog niet klaar.” 吗 maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. Het voegt op zichzelf geen inhoudelijk woord als “of” toe; de luisteraar kan bevestigen of ontkennen. Voorbeeld: 你现在忙吗？ — “Ben je nu druk?” Samen vormen 你现在准备好了吗？ de ja-neevraag “Ben je nu klaar?”: 你 verwijst naar de aangesprokene, 现在 bepaalt het tijdstip, 准备好 benoemt de bereikte gereedheid, 了 markeert die actuele bereikte toestand en 吗 maakt er een vraag van.

6. 你需要帮助吗？

   Heb je hulp nodig?

   你

   jij; je

   需要

   nodig hebben

   帮助

   hulp

   吗

   maakt er een ja-neevraag van

   Uitgebreide uitleg

   你 betekent hier “jij/je” en staat als onderwerp: de aangesprokene is degene die mogelijk hulp nodig heeft. De vorm 你 verandert niet voor grammaticaal geslacht of aantal. Voor een andere aangesprokene gebruik je bijvoorbeeld 我 (“ik”) of 他 (“hij”); dat zijn andere persoonlijke voornaamwoorden. 需要 betekent “nodig hebben” en is hier het werkwoord. Het blijft in deze zin onveranderd voor persoon en tijd; de context maakt duidelijk wanneer de behoefte geldt. Een bruikbaar patroon is 主语 + 需要 + iets: 我需要水。 — “Ik heb water nodig.” Ontkenning staat vóór het werkwoord: 我不需要帮助。 — “Ik heb geen hulp nodig.” 帮助 betekent hier “hulp” en is het zelfstandige naamwoord dat aangeeft wat nodig kan zijn. Hetzelfde woord kan in andere zinnen ook als werkwoord “helpen” betekenen; in deze zin wordt het als datgene wat nodig is gebruikt. 需要帮助 is dus het herbruikbare patroon “hulp nodig hebben”. 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. De inhoud vóór 吗 blijft verder hetzelfde: 你需要水吗？ — “Heb je water nodig?” Een vraag met een vraagwoord gebruikt in plaats daarvan bijvoorbeeld 什么 (“wat”): 你需要什么？ — “Wat heb je nodig?” Samen vormen de delen 你 + 需要帮助 de mededeling “jij hebt hulp nodig”. Door het zinsfinale 吗 wordt die mededeling een ja-neevraag: “Heb je hulp nodig?”